پژوهشگر علوم سیاسی
مذاکره راهی برای تعیین پیروز میدان جنگ است. واشینگتن میکوشد برتری هوایی خود را به زبان توافق ترجمه کند و تهران میخواهد نشان دهد بدون به رسمیت شناختن اقتدارش در تنگه هرمز، پایانی برای جنگ نیست.
تفاوت خواستههای طرفین به حدی است که توافق را فعلا ناممکن کرده است. پس آنچه خواهیم دید، قدرتنمایی بیشتر برای رسیدن به توافق پیروز برای یکی از طرفین است.
مذاکره میان طرفین جنگ در شرایط کنونی زبانی بیشتر نظامی دارد تا سیاسی. هر بار که واشینگتن از پیشرفت، انعطاف یا نزدیک شدن به توافق سخن میگوید، فقط گزارشی از وضعیت ارائه نمیکند، بلکه میکوشد این تصور را بسازد که فشار نظامی، طرف مقابل را به پذیرش چارچوب مطلوب خود نزدیک کرده است.
در سوی دیگر، انکار مذاکره از سوی تهران نیز صرفا تکذیب دیپلماتیک نیست. انکار، تلاشی است برای جلوگیری از آنکه تماسهای موجود بهعنوان نشانهای از پذیرش موقعیت فرودست فهمیده شوند.
نتیجه این تماسها اما فقط با اراده دو طرف تعیین نخواهد شد، چرا که سایر کشورهای منطقه نیز در توافق احتمالی خواهان سهم خود خواهند بود و هر کشور یا اتحادی که بخواهد تنگه هرمز را بازگشایی کند، خواستههایش را در توافق خواهد گنجاند.
گفتار پیروزی و دیکته نتیجه
واشینگتن فقط در میدان به دنبال برتری نیست، بلکه در زبان نیز میکوشد تفوق یابد.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، در هفته دوم جنگ گفته بود: «در همه مراحل، شرایط جنگ به واسطه ما تعیین خواهد شد.»
این زبان در ادبیات دونالد ترامپ نیز مدام با عبارت «فرستادن به عصر حجر» تکرار میشود.
اما تکیهگاه این ادبیات قدرت نظامی است. این قدرت نظامی وقتی برای یک دولت به پیروزی عملی تبدیل میشود که بتواند آن را به قالبی سیاسی، قابلفروش و پایدار تبدیل کند.
به این معنا، وقتی طرف آمریکایی از «پیشرفت مذاکره» یا «نقاط عمده توافق» سخن میگوید، بخشی از تلاش واشینگتن است برای عبور از مرحله وارد کردن ضربه، به مرحله دیکته کردن نتیجه.
اما محدودیتهایی که آمریکا دارد در همین زبان سیاسی آشکار است.
اگر برتری نظامی بهخودیخود به پیروزی سیاسی کامل تبدیل شده بود، واشینگتن دیگر نیازی به این تاکید بر برقراری تماس، میانجیگری و توافق نداشت. اصرار بر وجود پیشرفت نشان میدهد که گذار از زمین نظامی به سیاست هنوز کامل نشده است.
آمریکا در سطح نظامی دست بالا را دارد، اما در کلیت این موضوع بهدست نیامده است. تنگه هرمز بسته است و به همپیمانان آمریکا هنوز هم حمله میشود. در واکنش به این وضعیت، ترامپ در سخنرانی خطاب به ملت آمریکا گفت با تنگه هرمز کاری ندارد و کسانی که میخواهند، آن را باز میکنند: «بروند و انجام دهند.»
با این حال، اختیار زبان پیروز در واشینگتن، صرفا متوجه جمهوری اسلامی نیست. چرا که این زبان برای مخاطبان جهانی و داخلی آمریکا مصرف دارد: برای بازارها، برای افکار عمومی، برای دستگاه سیاسی، و برای ساختاری که باید هزینههای جنگ و پیامدهای آن را مدیریت کند.
این در حالی است که خواستههای طرف اسرائیلی با آمریکایی تفاوت دارد. تفاوت، در نتیجهای است که از جنگ باید حاصل شود. موضوعی که سفیر اسرائیل در آمریکا بر آن تاکید کرد.
همچنین تولسی گبارد، رییس اطلاعات ملی آمریکا نیز گفت: «اهدافی که رییسجمهور مطرح کرده با اهدافی که دولت اسرائیل مطرح کرده متفاوت است. از اقداماتی که انجام شده مشخص است که دولت اسرائیل بر تضعیف رهبری ایران تمرکز دارد.»
انکار، شرطگذاری و ناتمام گذاشتن پیروزی
واکنش جمهوری اسلامی صرفا در سطح تکذیب معنادار نیست. تهران نیز بهدنبال پیروزی است اما پیروزی را در بقای حکومت میبیند، در عین حال که میخواهد رژیم دریایی در تنگه هرمز را تغییر دهد. به همین خاطر اگر جمهوری اسلامی بهسادگی بپذیرد که در میانه این حجم از فشار و شروط ۱۵ گانه آمریکا موافقت کرده است، عملا فرودستی سیاسی را پذیرفته است.
از همین رو، تکذیب، بخشی از نبرد بر سر قدرت سیاسی است، نه صرفا رد یک خبر.
با این حال، جمهوری اسلامی که ناوگان هوایی و زمینیاش در هم شکسته و بسیاری از سرانش کشته شده یا در معرض حذف هستند نیز بهدنبال راه خروج است و بههمین دلیل، ناچار است میان دو نیاز متضاد تعادل برقرار کند: از یک سو، راههای ارتباطی را باز نگه دارد تا بحران فقط به تشدید ختم نشود؛ و از سوی دیگر، نگذارد همین تماسها بهعنوان نشانه عقبنشینی فهمیده شوند.
این شرطگذاریها فقط ابزار چانهزنی نیستند. آنها راهی برای این هستند که اگر قرار است گفتوگویی هم شکل بگیرد، در چارچوب روایتی پیش برود که ایران را از موضع شکستخورده بیرون نگه دارد و دستاوردی هم برای حکومت فراهم کند.
در این معنا، تهران بیش از آنکه بخواهد ثابت کند برنده شده، میکوشد مانع آن شود که آمریکا بتواند پیروزی خود را کامل، تثبیت و قابل دیکته کردن جلوه دهد.
پس اهرم اصلی ایران، دستکم در این مقطع، بیش از آنکه در اثبات یک پیروزی نهایی باشد، در ناتمام گذاشتنِ پیروزیِ طرف مقابل نهفته است.
این همان منطقی است که هم در زبان رسمی، هم در حداکثرسازی شروط، و هم در تاکید بر ظرفیتهای منطقهای و دریایی دیده میشود.
تهران شاید نتواند بهسادگی بگوید «من پیروز شدهام»، اما میکوشد بگوید «تو هنوز آنقدر پیروز نشدهای که بتوانی نتیجه را یکجانبه بنویسی».
مذاکره بهمثابه سنجش منبع قدرت
ترامپ تاکید دارد که نظم سیاسی در ایران عوض شده است و کسانی که به قدرت رسیدهاند افراد معقولتری هستند. اما به واقع نمیدانیم که در ایران چه اتفاقی در سطح سیاست افتاده است و مکانیسم تصمیمگیری چگونه است یا دست چه کسانی است.
با این حال میتوان گفت رویکرد ترامپ در تاکید بر مذاکره روشی برای سنجش منبع واقعی قدرت در تهران نیز است. هر تماس، هر تکذیب، و هر نامی که بهعنوان کانال احتمالی مطرح میشود، فقط بخشی از گفتوگوی دیپلماتیک نیست و آزمایشی است برای فهمیدن اینکه در ساختار قدرت ایران چه کسی هنوز توان تصمیمگیری دارد.
پس از کشته شدن علی خامنهای، گزارشها خبر از شکاف در دستگاه رهبری دارد. با این حال سپاه پاسداران به خاطر موقعیت جنگی و به دست گرفتن بیشتر ساختارهای پیش از جنگ، دست برتر را در زمین سیاست دارد.
نقش محوری سپاه پاسداران در برکشیدن مجتبی خامنهای، نشان از تاثیرگذاری این نهاد در امروز ایران است. با این حال معلوم نیست که کشته شدن فرماندهان سپاه چه تاثیری در این نهاد گذاشته است.
نام بردن هدفمند از محمدباقر قالیباف بهعنوان چهرهای «معقول»، تاکتیک ترامپ برای تحریک گسلهای قدرت در تهران است. در حالی که پایگاه خبری اکسیوس، او را پلی به جناحهای غیرنظامی میبیند، این اقدام شکاف میان جبهه سپاه-مجتبی خامنهای و قالیبافِ سهمخواه را علنی کرده است.
به گزارش نیویورکتایمز، این «بازی تاج و تخت» بر سر حق نمایندگی و تعیین خطوط قرمز، عملا تصمیمگیری در ایران را فلج کرده؛ وضعیتی که دقیقا خروجیِ آزمون ترامپ برای شناسایی کانون واقعی قدرت است.
همین فضای سوءظن، در کنار تخریب مرحلهبهمرحله زیرساختها و توان نظامی، میتواند بهشکلی پارادوکسیکال امکان مذاکره را جدیتر کند؛ چرا که هراس از فروپاشی، ممکن است بخشی از بدنه قدرت را برای بهدست گرفتن کاملِ سکان سیاست و تضمین بقای حکومت به تکاپوی جدی وادارد؛ هرچند وقوع چنین چرخشی در این روزها، همچنان گزارهایست با احتمال اندک.
میانجیها و معماری نتیجه
در مورد اقدامات میانجیگرانهای که این روزها در جریان است، هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در یک مصاحبه گفت که اکنون ایران حق دارد خواستههای زیادی داشته باشد اما تاکید کرد نه خواستههای تهران و نه واشینگتن در این سطح نخواهد ماند.
او گفت کار میانجیها واقعی کردن خواستهها برای رسیدن به توافق است.
اما واقعیت این است که میانجیها در این صحنه فقط یک واسطه ساده نیستند. آنها خودشان بخشی از معماران نتیجه خواهند بود، چون هر توافقی که نهایی شود، باید «سهم» و منافع آنها را در نظم جدیدِ انرژی و امنیت منطقه تضمین کند.
در واقع، کشورهای همسایه نه برای صلحِ مطلق، بلکه برای تثبیت جایگاه خودشان در معادله قدرت است که میانجیگری میکنند.
با این همه، این میانجیها دقیقا در میانه یک «هراسِ دوگانه» گرفتار شدهاند. آنها از یک طرف نمیخواهند خلیج فارس به ابزار فشار دائمیِ ایران تبدیل شود و از طرف دیگر، نه کاملا در اردوگاه آمریکا هستند و نه میخواهند با خروج ناگهانی واشینگتن از این نبرد، با جمهوری اسلامی تنها بمانند.
همین «ماندن در میانه» است که آنها را واداشته تا همزمان با مهارِ جنگ، به دنبال راهی برای محدود کردن اهرمهای منطقهای ایران باشند، با این احتمال که شاید برای تغییر وضعیت تنگه هرمز خود دست به اقدام نظامی نیز بزنند. موضوعی که این روزها از چین تا اروپا را نیز به شدت درگیر کرده است.
تلاشهای میانجیگرانه فعلی نه برخاسته از ارادهای برای صلح، بلکه نتیجه نوعی همگرایی اجباری برای مهار بیثباتی در خلیج فارس است.
این تبادل پیامها، بیش از آن که مقدمه توافق باشد، صحنهای برای بازتعریفِ موازنه قدرتی است که هنوز در میدان نبرد تثبیت نشده و در واقع، طرفین از دیپلماسی برای تثبیت دستاوردهای نظامی خود استفاده میکنند.
به همین دلیل در کوتاهمدت، تشدید تنش محتملتر از صلح است؛ چرا که تقابل دو «ادعای پیروزی» از سوی تهران و واشینگتن، راه را بر هرگونه عقبنشینی بسته است.
تا زمانی که طرفین خود را در موضع برتر ببینند و هزینه ادامه تنش را کمتر از بهایِ امتیازدهی بدانند، دیپلماسی تنها ابزاری برای مدیریت بحران خواهد بود، نه پایانی بر آن.
سخنگوی کاخ سفید جمعه ۱۴ فروردین به رسانهها گفت که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در جریان گزارشها درباره جنگنده آمریکایی سقوط کرده، قرار گرفته است.
کارولین لیویت جزییات بیشتری درباره این موضوع ارائه نکرد.
از سوی دیگر، نیویورکتایمز ۱۴ فروردین به نقل از دو مقام آمریکایی نوشت که یک جنگنده دیگر نیروی هوایی آمریکا (هواپیمای تهاجمی ای-۱۰)، جمعه در منطقه خلیج فارس و در نزدیکی تنگه هرمز سقوط کرد که خلبان آن نجات یافت.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، در واکنش به سقوط جنگنده اف-۱۵ آمریکا، به زبان انگلیسی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پس از ۳۷ بار شکست دادن ایران بهصورت متوالی، این جنگ درخشان و بدون استراتژی که آنها آغاز کردند، از براندازی، به آیا کسی میتواند خلبانان ما را پیدا کند لطفا، تنزل یافته است.»
بهدنبال انتشار گزارشهای متعدد درباره خلبانان جنگنده آمریکایی سقوط کرده در ایران، سیبیاسنیوز و اورشلیمپست گزارش کردند که یک خلبان نجات یافته است.
شبکه فاکسنیوز اعلام کرد این خلبان تحت مراقبتهای پزشکی قرار دارد و بالگردهای نیروهای ویژه در حال انجام ماموریت جستوجو برای خدمه دیگر هستند.
آسوشیتدپرس بهنقل از یک افسر ارتش اسرائیل گزارش داد این کشور در عملیات جستوجو و نجات خدمه جنگنده آمریکایی، کمک میکند.
بر اساس این گزارش، یک جنگنده آمریکایی که بر فراز جنوب غرب ایران در پرواز بود، سقوط کرده و دستکم یکی از خدمه آن از هواپیما خارج شده است.
دو منبع به سیبیاسنیوز گفتند این جنگنده با دو خدمه پرواز میکند، اما هنوز مشخص نیست چه تعداد خدمه در این هواپیما حضور داشتهاند.
تحلیلگر امنیتی: پرواز هواپیماها بر فراز ایران با ماموریت نجات همخوانی دارد
یک مقام اسرائیلی به شبکه سیانان گفت اسرائیل ۱۴ فروردین برخی از حملات برنامهریزیشده خود در ایران را به تعویق انداخت تا با عملیات جستوجو و نجات دو خدمه جنگنده آمریکایی که در ایران سرنگون شد، تداخل ایجاد نشود.
او جزییات بیشتری درباره زمان اجرای این حملات اعلام نکرد.
از سوی دیگر، آرون مکلین، تحلیلگر امنیت ملی، به سیبیاسنیوز گفت تصاویر و ویدیوهایی که رسانهها در ایران با عنوان پرواز هواپیماهای جنگی آمریکا بر فراز این کشور منتشر کردهاند، با الگوی عملیات جستوجو و نجات همخوانی دارد.
او افزود: «آمریکا در صورتی دست به چنین اقدامی میزند که دلیل مهمی داشته باشد.»
رسانههای حکومتی در ایران پیش از این با انتشار تصاویری اعلام کردند پدافند هوایی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی یک جنگنده نیروی هوایی ایالات متحده را بر فراز خاک ایران در استان کهگیلویه و بویراحمد، سرنگون کرده است.
آنها همچنین تصاویری منتشر کردند که ظاهرا لاشه یک جت را نشان میدهد.
به گفته برخی کارشناسان نظامی در فضای مجازی، این قطعات مربوط به یک اف-۱۵ای استرایک ایگل از اسکادران جنگنده ۴۹۴ است.
جنگنده اف-۱۵اِی چه ویژگیهایی دارد؟
جنگنده اف-۱۵اِی ساخت آمریکا، یک هواپیمای رزمی دو منظوره است که هم ماموریتهای هوا به هوا و هم هوا به زمین را انجام میدهد.
این جنگنده در عملیاتهای هوا به هوا میتواند پهپادها و موشکهای کروز را رهگیری و سرنگون کند و در ماموریتهای هوا به زمین، به عنوان سکوی تسلیحاتی عمل کرده و توانایی رهاسازی مهمات هدایتشونده و انواع بمبها را دارد.
این هواپیمای جنگی با دو خدمه پرواز میکند: خلبان در صندلی جلو هدایت جنگنده را بر عهده دارد و افسر سامانههای تسلیحاتی، در صندلی عقب وظیفه هدفگیری و برنامهریزی تسلیحات را بر عهده دارد.
ساختار دوخدمهای تقسیم وظایف را ممکن میسازد و فشار کاری خلبان را بهویژه در شرایط عملیاتی پیچیده، کاهش میدهد.
بر اساس اظهارات دو مقام فعلی وزارت دفاع آمریکا و یک مقام پیشین دولت ترامپ، جدول زمانی جدیدی که ترامپ چهارشنبه در سخنرانی خود اعلام کرد - ادامه حملات تا دو یا سه هفته دیگر - گزینههای محدودی برای انجام حملات هوایی موثر باقی میگذارد. حملاتی که هدف آنها نابودی ذخایر پنهان موشکهای بالستیک حکومت ایران است.
به گفته این منابع، چالشها با کنترل جمهوری اسلامی بر تنگه هرمز و همچنین ماهیت متفاوت این جنگ - که بیش از آن که نظامی باشد، ابعاد اقتصادی دارد - تشدید شده است.
آنها هشدار دادند این وضعیت میتواند به تهران اهرم فشاری بدهد که از مذاکره درباره برنامه هستهای، وضعیت امنیتی منطقه یا بازگشایی مسیرهای حیاتی خودداری کند و در نتیجه چرخهای فرسایشی بدون پایان مشخص، شکل بگیرد.
یکی از مقامهای دفاعی به پولیتیکو گفت: «میتوانیم فهرست اهدافی را دنبال کنیم که اهمیتشان مدام کمتر میشود و همچنان به حمله ادامه دهیم، تا جایی که سپاه پاسداران کنترل کاملتری بر حکومت پیدا کند و احساس کند برای جنگی طولانی با آمریکا توجیه دارد.»
او افزود: «ترامپ در هیچ شرایطی نمیتواند بهسادگی عقبنشینی کند؛ اگر خارج شود تحقیر میشود و اگر بماند، در باتلاق گیر خواهد کرد.»
ترامپ در سخنرانی خود اعلام کرد نیروهای نظامی حکومت ایران، زیرساختهای دفاعی و رهبری سیاسی این کشور «کاملا نابود شدهاند»؛ نتیجهای که به گفته او محصول یک ماه حملات شدید آمریکا بوده است.
با این حال، او تاکید کرد این حملات برای دو تا سه هفته دیگر ادامه خواهد یافت و وعده داد «ضربات بسیار شدیدی» وارد خواهد شد؛ بدون آن که مشخص کند چه اهداف مهمی باقی ماندهاند.
او همچنین ۱۳ فروردین ویدیویی از پیامدهای حمله به آنچه «بزرگترین پل ایران» خواند منتشر کرد و گفت: «اقدامات بیشتری در راه است.»
کاهش اهداف نظامی و افزایش فشار سیاسی
با این حال، به گفته یک مقام پیشین دولت ترامپ، اکنون اهداف نظامی قابل دسترسی بدون عملیات زمینی بسیار محدود شدهاند.
او گفت هدف قرار دادن ذخایر باقیمانده موشکهای بالستیک ایران «هر روز دشوارتر میشود»، زیرا احتمالا در پناهگاههای مستحکم نگهداری میشوند.
به گفته این مقام پیشین، اگر چنین نبود، این موشکها «تا حالا از بین رفته بودند».
پولیتیکو نوشت: «در این میان، راهبرد تهران برای طولانی کردن درگیری تا حدی نتیجهبخش بوده و با افزایش قیمت انرژی، فشار سیاسی بر دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ را افزایش داده است.»
یکی دیگر از مقامهای دفاعی هشدار داد که ترامپ ممکن است ناخواسته به راهبردی مشابه اسرائیل در منطقه کشیده شود: مجموعهای از حملات پراکنده و مداوم برای مهار دشمنان که به «چمنچینی» معروف است.
به گفته او، این رویکرد میتواند آمریکا را در وضعیتی گرفتار کند که تنها حملات محدود و کماثر انجام میدهد، در حالی که حکومت ایران همچنان کنترل تنگه هرمز - مسیر عبور حدود یکپنجم نفت جهان - را در دست دارد.
یک مقام دیگر گفت امید دولت آمریکا این است که «تهران در نهایت تسلیم شود و امتیازهای بیشتری بدهد»، اما افزود: «حتی در آن صورت هم، چگونه میتوان آن را به اجرای تعهداتش وادار کرد؟»
پولیتیکو نوشت که کاخ سفید به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ نداد و وزارت دفاع نیز پرسشها را به فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ارجاع داد که پاسخی ارائه نکرد.
ترامپ در هفتههای اخیر در شبکههای اجتماعی مطرح کرده بود در صورت کندی مذاکرات، ممکن است زیرساختهای غیرنظامی مانند نیروگاهها و تاسیسات آب نیز هدف قرار گیرند.
با این حال، او در سخنرانی خود اشاره کرد که حملات آمریکا هنوز تاسیسات نفتی ایران را هدف قرار ندادهاند، «با وجود اینکه اینها سادهترین اهداف هستند»، و افزود رهبری جدید حکومت ایران برای بازسازی، به درآمدهای آینده نیاز خواهد داشت.
گزینههای محدود و خطر گسترش جنگ
برخی منابع گفتهاند آمریکا میتواند حملات خود را در اطراف جزیره خارک - مرکز اصلی صادرات نفت ایران - افزایش دهد، بدون آن که مستقیما زیرساختهای نفتی را تخریب کند. اما تصرف این منطقه، احتمالا به استقرار نیروهای زمینی نیاز دارد.
یکی از مقامها هشدار داد: «در صورت چنین اقدامی، حکومت ایران تلفات قابل توجهی به آمریکا وارد خواهد کرد.»
پنتاگون دهها هزار نیروی نظامی آمریکایی را برای احتمال انجام عملیات زمینی در خاورمیانه مستقر کرده، اما ترامپ هنوز نشانهای از تصمیم برای چنین اقدامی نشان نداده است.
حضور نیروهای زمینی ممکن است برای کنترل جزایر کلیدی در تنگه هرمز ضروری باشد، اما چنین اقدامی میتواند واکنشهای سیاسی گستردهای در داخل آمریکا، از سوی هر دو حزب، برانگیزد.
در همین حال، دموکراتهای کنگره پس از سخنرانی ترامپ نسبت به نبود اهداف روشن نظامی ابراز نگرانی کردند.
گرگوری میکس، عضو ارشد کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا، گفت: «هنوز برنامه روشنی برای گام بعدی وجود ندارد. مردم آمریکا بیش از اعلامهای مبهم درباره موفقیت، به یک راهبرد جامع نیاز دارند. راهبردی که از تشدید بیشتر تنش جلوگیری کند، منافع ما را حفظ کند و مسیری پایدار به سوی صلح ارائه دهد.»
فیلم تصویر روشنی از یک مدرسه در یک شهر کوچک در روسیه ارائه میدهد. جایی که قرار است تصویر وارونه و دروغینی از جنگ برای بچههای معصوم ترسیم شود و در واقع ذهن و دنیای پاک آنها را با اخبار، اطلاعات و تاریخچه دروغ مربوط به جنگ اوکراین، دستکاری کنند تا به یک مدافع جنگ - و مدافع ولادیمیر پوتین - بدل شوند؛ درست به مانند آنچه که جمهوری اسلامی از زمان انقلاب تا به امروز انجام داده و بدون توجه به قوانین بینالمللی از کودکان در جنگ استفاده ابزاری میکند - چه جنگ ایران و عراق و چه جنگ امروز که در آن تصاویر کودکان اسلحه به دست در خیابان، از هر تصویر انفجاری مخوفتر است و عجیب اینکه در تلویزیون حکومتی، بیتوجه به قوانین بینالمللی، این نوع مغزشویی آشکار و سوءاستفاده از کودکان، به روشنی تبلیغ و ستایش میشود.
فیلم داستان یک جوان ساده در یک شهر کوچک روسیه را روایت میکند. پاشا جوانی بیست و چند ساله که در شهر صنعتی کوچک کاراباش در یک مدرسه، مدیر برنامههای جنبی است و از بچهها در مراسم مختلف تصویر میگیرد.
فیلم اما از لحظه فرار او آغاز میشود؛ جایی که باید روسیه را به سرعت ترک کند. به دو سال و نیم پیشتر باز میگردیم؛ زمانی که او زندگی آرام خود را در مدرسه طی میکند و بچهها سرودخوان، به نمایشها و کنسرتهای مخصوص خودشان مشغولاند. اما از زمان آغاز جنگ همه چیز به هم میریزد و پاشا هم بیآن که خود بخواهد، تمام زندگیاش دگرگون میشود.
با آغاز جنگ، دولت از مسئولان مدرسه میخواهد تمام همّ و غمّ خود را بر جنگ و پروپاگاندا برای آن متمرکز کنند. در نتیجه حالا در مدرسه، معلمان از این که اوکراین به روسیه تعلق دارد و از مبارزه با امپریالیسم میگویند و به طور دائم، میخواهند روسیه و پوتین را کاملا حق به جانب به نمایش بگذارند.
با این که روخوانیهای معلمان از پیامهای تبلیغاتی و فیلم گرفتن پاشا از آنها (که باید همه را در یک پلتفرم امنیتی دولتی بار بگذارد) گاه مضحک میشود و اسباب خنده را فراهم میکند، اما در نهایت به نظر میرسد معلمان با این وضع کنار میآیند.
یکی از آنها که به نیروهای دولتی نزدیکتر است به عنوان معلم نمونه انتخاب میشود و یک آپارتمان جایزه میگیرد؛ کسی که در یک مصاحبه با پاشا، الگوی زندگیاش را بزرگترین جاسوسهای کا گ ب میخواند.
اما فیلم داستان دیگری را روایت میکند، زمانی که یکی از آنها نه میگوید. او کسی نیست جز خود پاشا، قهرمان فیلم یا همان «هیچکس» که ناخواسته به مخالف پوتین بدل میشود.
او که از دروغها و پروپاگانداهای نفرتانگیز به تنگ آمده، تصمیم میگیرد از سمت خود استعفا دهد، اما با ایمیلی که برای یکی از مستندسازان غربی میفرستد، از او دعوت میشود تا وضعیت مدرسه را فیلم کند. او باز میگردد و این بار به قصد ساخت یک مستند وضعیت پروپاگاندای حاکم را ثبت و ضبط میکند.
حاصل کار او هرچند از جهات سینمایی شستهرفته نیست، اما تلاش صادقانهای است برای ترسیم موقعیتی که کسی از آن خبر ندارد. توجه به فیلم و برنده شدن جایزه اسکار هم بیشتر به دلیل اهمیت وجه روشنگری فیلم مستند و قدرت ثبت واقعیت است، جایی که فیلمساز شجاعانه (با راهنمایی یک مستندساز آمریکایی و کار دو نفره) لحظههایی را ثبت میکند که در کنار هم میتواند تصویر روشن - و ترسناکی - از وضعیت حاکم ارائه دهد و همین خشم روسیه را برانگیخته تا نمایش این فیلم در سراسر کشور ممنوع اعلام شود.
فیلم گاه از مدرسه هم بیرون میآید و به تصویر شهر میرسد: شهر کوچکی که همینطور رفتهرفته به تعداد کشتههایش در جنگ افزوده میشود. تصویر کردن مراسم عزاداری برای سربازان جرم تلقی میشود و به همین دلیل پاشا گاه فقط به ضبط صدا بسنده میکند، جایی که یک مادر بر سر مزار فرزند از دست رفتهاش زار میزند.
برادر یکی از شاگردان هم به بخشی از روایت بدل میشود، جایی که از طریق حرفهای پاشا با این شاگرد، به وضعیت برادر او در جبهه پی میبریم. در وهله اول همه چیز مرتب به نظر میرسد اما در دیالوگهای بعدی از سختیهای وضعیت سربازان در جبهه و حتی گرسنگی آنها میشنویم تا سرانجام خبر مرگ این سرباز هم میرسد.
«آقای هیچکس در برابر پوتین» کار چشمگیری را به عنوان یک اثر سینمایی ارائه نمیکند، اما ناخودآگاه به تصویری از شباهتهای رژیمهای تمامیتخواه بدل میشود که برای تماشاگران کشورهای مختلف - و به ویژه ایران - بسیار ملموس است. جایی که دروغ جای حقیقت را میگیرد و همه چیز در منافع حکومت خلاصه میشود.
بر اساس این گزارش که جمعه ۱۴ فروردین منتشر شد، این افراد در بازجوییهای انجامشده از سوی واحد ۵۰۴ اطلاعات ارتش اسرائیل، فاش کردند که سازمان آنها با کاهش شدید انگیزه روبهروست.
آنها گفتهاند که بسیاری از نیروها دیگر توان و انگیزهای برای ادامه جنگ ندارند و احساس میکنند حزبالله آنها را فقط برای کشتهشدن، اعزام میکند.
خستگی از جنگ و اعزام اجباری
یکی از اعضای اسیرشده واحد رضوان توضیح داد که خروج از خانه و رفتن به میدان نبرد برای آنها داوطلبانه نیست.
او در بازجویی گفت: «هر کسی که خانه را ترک میکند، برخلاف میلش است. شما نمیتوانید به فرماندهان بگویید نمیخواهید به جنگ بروید.»
او همچنین افزود پس از حدود ۱۸ ماه درگیری در جنگی که از سال ۲۰۲۳ آغاز شده، نیروهای حزبالله بهشدت فرسوده شدهاند و وضعیت جسمانی مناسبی برای مبارزه ندارند.
این نیرو تاکید کرد اگر مجبور نبود، هرگز به جنگ برنمیگشت؛ چرا که نمیخواهد کشته شود و خانواده و فرزندانش را تنها بگذارد.
انتقام خون خامنهای دلیل ورود به جنگ
بر اساس این گزارش، نیروهای اسیرشده گفتند که هدف اعلامشده به آنها برای این جنگ، گرفتن انتقام کشته شدن علی خامنهای بوده است.
به گفته آنها، در جلسات توجیهی به نیروها اعلام شده علت اصلی مشارکت در این نبرد، انتقامکشی کشته شدن رهبر پیشین جمهوری اسلامی در ابتدای جنگ است: «این موضوع نشان میدهد که انگیزه اصلی ابلاغشده به رزمندگان، به مسائل داخلی لبنان ارتباطی ندارد.»
شکاف میان فرماندهان و بدنه
یکی دیگر از این افراد در بازجویی خود بهشدت از رفتار فرماندهان حزبالله انتقاد کرد و وضعیت را به «فرستادن حیوانات به جنگ» تشبیه کرد.
او گفت: «فرماندهان اهمیتی نمیدهند که ما چطور غذا میخوریم یا کجا میخوابیم. هیچ ارتباطی میان ما و آنها وجود ندارد.»
این نیروی حزبالله معتقد است فرماندهان، نیروها را به ماموریتهای خطرناک میفرستند تا فقط ویدیوهایی از عملیاتها ضبط شود.
به گفته او، تنها چیزی که برای فرمانده مهم است، ثبت عملیات برای دریافت ترفیع درجه است و کسی نمیپرسد که اگر سربازی مجروح شد، چه بلایی سر او میآید.
تسلیم بدون درگیری
تیپ گیواتی ارتش اسرائیل این افراد را در جریان عملیات شناسایی تسلیحات حزبالله در جنوب لبنان دستگیر کرد.
این نیروها که در یک سکوی پرتاب موشک ضدتانک مستقر بودند، پس از شناسایی از سوی نیروهای پیاده، بدون هیچ درگیریای تسلیم شدند.
ارتش اسرائیل اعلام کرد بهدلیل گسترش عملیاتها در این منطقه و فشار زیاد، این افراد ترجیح دادند سلاحهای خود را زمین بگذارند.
در این عملیات، مقدار زیادی سلاح و تجهیزات نظامی نیز بهدست آمده است.
تمدید ماموریت نیروهای اسرائیلی
در همین حال، ارتش اسرائیل اعلام کرد دوره خدمت نیروهای ذخیره خود را برای ۹ هفته دیگر تمدید کرده است.
این اقدام برای تقویت و جایگزینی نیروهایی انجام شده که از ابتدای عملیات موسوم به «شیر خروشان» در میدان حضور دارند.
شبکه سیانان بهنقل از سه منبع آگاه اطلاعاتی خبر داد که با وجود بیش از یک ماه بمباران سنگین از سوی آمریکا و اسرائیل، حدود نیمی از پرتابگرهای موشکهای بالستیک ایران همچنان سالم و دستنخورده باقی ماندهاند.
اختلاف در آمار و ارزیابیها
بهنوشته تایمز اسرائیل، این ارزیابی با آمارهای ارائهشده از سوی اسرائیل تفاوت دارد. طبق گزارش سیانان، برخی از پرتابگرهای باقیمانده در حال حاضر غیرقابل دسترس هستند؛ زیرا در اثر حملات پیاپی هوایی، زیر آوار مدفون شدهاند.
اسرائیل در ماه مارس اعلام کرده بود که حدود ۶۰ درصد از ۴۷۰ پرتابگر موشک بالستیک ایران را نابود یا غیرفعال کرده است.
تایمز اسرائیل اشاره میکند که تفاوت بین آمار آمریکا و اسرائیل میتواند ناشی از نحوه دستهبندی پرتابگرها باشد؛ چرا که آمریکا پرتابگرهایی را که سالم اما زیر آوار هستند، همچنان جزو توان نظامی تهران محسوب میکند.
توان نظامی باقیمانده جمهوری اسلامی
بهگزارش تایمز اسرائیل، ارزیابیهای اطلاعاتی حاکی از آن است که جمهوری اسلامی همچنان ذخایر بزرگی از تسلیحات راهبردی را در اختیار دارد.
تهران همچنان هزاران پهپاد تهاجمی را در انبارها حفظ کرده که کاملا آماده شلیک هستند. همچنین درصد بالایی از موشکهای کروز دفاع ساحلی ایران سالم ماندهاند؛ این تسلیحات نقشی کلیدی در تهدیدات جمهوری اسلامی علیه امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز ایفا میکنند.
نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز همچنان پابرجاست. در حالی که نیروی دریایی ارتش ایران تا حد زیادی از کار افتاده، نیروی دریایی سپاه پاسداران حدود نیمی از توانمندیهای خود را حفظ کرده است.
تجهیزات نیروی دریایی سپاه شامل صدها یا شاید هزاران قایق تندرو و شناورهای بدون سرنشین است.
یک منبع آگاه به تایمز اسرائیل گفت: «جمهوری اسلامی هنوز کاملا آماده است تا در سراسر منطقه آشوب مطلق به پا کند.»
واکنش کاخ سفید به گزارش سیانان
کاخ سفید گزارش سیانان مبنی بر باقیماندن نیمی از توان موشکی ایران را رد کرده و آن را تلاشی برای تخریب دستاوردهای نظامی ایالات متحده دانسته است.
سخنگوی کاخ سفید تاکید کرد که حملات موشکی و پهپادی ایران ۹۰ درصد کاهش یافته و دو سوم تاسیسات تولیدی آنها آسیب دیده یا نابود شده است.
با این حال، تایمز اسرائیل خاطرنشان میکند که از زمان شروع جنگ، جمهوری اسلامی بیش از ۵۰۰ موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کرده است.
۹۲ درصد این موشکها رهگیری شدهاند، اما برخورد موشکهای حامل کلاهکهای خوشهای و متعارف به مناطق مسکونی، خسارات گستردهای بر جای گذاشته است.
فشارهای دیپلماتیک بر ترامپ
مجله تایم بهنقل از منابع ناشناس مینویسد که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در تلاش هستند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را متقاعد کنند تا جنگ را تا تضعیف کامل تهران ادامه دهد.
نتانیاهو معتقد است جمهوری اسلامی در حال خریدن زمان است تا مخفیانه به سمت بمب هستهای حرکت کند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اگرچه به دنبال راهی برای خروج از جنگ است، اما متعهد است اجازه ندهد جمهوری اسلامی به سلاح هستهای دست پیدا نکند.
