در دوازدهمین روز جنگ، شاهزاده رضا پهلوی از مردم خواست برای شرایط حساس پیشرو آماده باشند. همزمان تنشها در تنگه هرمز افزایش یافت و مقامهای اسرائیلی از دستاوردهای نظامی گسترده در حمله به اهداف و مواضع جمهوری اسلامی خبر دادند.
شاهزاده رضا پهلوی چهارشنبه ۲۰ اسفند با انتشار پیامی ویدیویی اعلام کرد ایران وارد «مرحله بسیار حساس» مبارزه شده است.
او از شهروندان خواست نیازهای ضروری خود را «در اسرع وقت» تهیه کنند و برای حفظ امنیت، خیابانها را ترک کنند و در خانه بمانند.
شاهزاده رضا پهلوی خطاب به نیروهای نظامی و انتظامی گفت: «این آخرین فرصتی است که حساب خودتان را از نیروهای سرکوبگر جدا کنید و به مردم بپیوندید.»
او در پایان از مردم ایران خواست در انتظار «فراخوان نهایی» او باشند.
تنگه هرمز، تهدیدات سپاه و تدابیر جامعه جهانی
وضعیت تنگه هرمز و جریان انرژی جهانی به یکی از محورهای اصلی جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران، از هدف قرار دادن دو کشتی در تنگه هرمز خبر داد و گفت هر شناوری که قصد عبور از این آبراه را دارد، «باید اجازه بگیرد».
در همین حال، جمهوری اسلامی به حملات خود به کشورهای منطقه ادامه داد. افزون بر اسرائیل، کشورهای قطر، عمان، امارات متحده عربی و عربستان سعودی هدف قرار گرفتند.
شبکه سیانان با استناد به گزارشی از کنگره آمریکا خبر داد جمهوری اسلامی حدود پنج تا شش هزار مین دریایی در اختیار دارد.
این رسانه به نقل از منابع آگاه افزود حکومت ایران کارگذاری مین در تنگه هرمز را آغاز کرده است.
در سوی دیگر، تلاشهای جامعه جهانی برای مدیریت نوسانات بازار انرژی ادامه دارد.
ژاپن، آلمان و اتریش اعلام کردند در پی درخواست آژانس بینالمللی انرژی، بخشی از ذخایر نفتی خود را آزاد خواهند کرد.
آژانس بینالمللی انرژی از کشورهای عضو خواسته است در مجموع ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر خود را روانه بازار کنند.
حمایت رییس کمیسیون اروپا از مردم ایران
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، اعلام کرد جنگ ایران باعث افزایش هزینهها برای کشورهای اتحادیه اروپا شده و طی ۱۰ روز گذشته حدود ۳ میلیارد یورو هزینه اضافی ایجاد کرده است.
او افزود بسیاری از ایرانیان از کشته شدن علی خامنهای استقبال کردهاند و امیدوارند این لحظه راه را به سوی رسیدن به کشوری آزاد هموار کند.
جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، نیز گفت: «در حال تامین سیستمهای دفاع ضدهوایی برای کشورهای خلیج فارس هستیم.»
او ادامه داد: «نمیتوانیم اجازه دهیم ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند، آن هم در کنار توان موشکی که بهزودی میتواند امکان هدف قرار دادن اروپا را فراهم آورد.»
مقامهای اسرائیلی از دستاوردهای خود علیه جمهوری اسلامی گفتند
ایال زمیر، رییس ستاد ارتش اسرائیل، در بازدید از پایگاه هوایی تل نوف اعلام کرد هزاران تن از نیروها و فرماندهان جمهوری اسلامی از بین رفتهاند.
کانال ۱۲ اسرائیل به نقل از مقامهای این کشور گزارش داد ارتش اسرائیل میتواند ظرف چند روز آینده، به ۹۵ درصد از توان شلیک جمهوری اسلامی ضربه بزند.
بر اساس این گزارش، ارزیابیها در اسرائیل حاکی از آن است که تاکنون بیش از ۸۰ درصد از تواناییهای حکومت ایران برای شلیک پرتابهها به سوی اسرائیل نابود شده است.
کمال پنحاسی، سخنگوی فارسیزبان ارتش اسرائیل، با انتشار ویدیویی در ایکس، درباره استفاده جمهوری اسلامی از مناطق مسکونی پرجمعیت برای پرتاب موشک و پهپاد هشدار داد.
گیدئون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل، در نامهای از شورای امنیت خواست سپاه پاسداران را فورا در فهرست سازمانهای تروریستی قرار دهد.
برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، هم گفت: «بیش از ۵۵۰۰ هدف را در ایران منهدم کردیم.»
این در حالی است که حملات به مواضع جمهوری اسلامی ادامه دارد. بر اساس گزارشهای رسیده از مخاطبان ایراناینترنشنال، نقاط متعددی از جمله سقز، تهران، خمین، بیرجند، تبریز، بندرعباس، کرمان، مریوان، قشم، کیش و فردیس کرج هدف قرار گرفتهاند.
ادامه قطعی اینترنت در ایران
نتبلاکس، نهاد مستقل پایش وضعیت اینترنت در جهان، در پستی در ایکس نوشت: «قطعی اینترنت در ایران وارد دوازدهمین روز خود شده است؛ به گونهای که پس از ۲۶۴ ساعت، میزان اتصال همچنان تنها حدود یک درصد از سطح عادی است.»
نتبلاکس افزود یکی از سخنگوهای حکومت ایران گزارشها درباره وجود سیستمی بر مبنای «فهرست سفید» را تایید کرده و گفته است تنها افراد مورد تایید امکان دسترسی به اینترنت را دارند.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، ۱۹ اسفند به وجود «اینترنت طبقاتی» در کشور اذعان کرد و گفت: «برای افرادی که میتوانند صدای ما را بیشتر برسانند، امکاناتی فراهم شده است.»
جیسون برک، خبرنگار گاردین در اورشلیم، چهارشنبه ۲۰ اسفند تاکید کرد این شرایط در حالی حاکم است که حزبالله لبنان و شبهنظامیان عراقی، حملات خود را علیه مواضع آمریکا و اسرائیل تشدید کردهاند.
بر اساس این گزارش، با مسدود شدن تنگه هرمز، مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ اهمیت دوچندانی یافته است.
در این میان، عبور قریبالوقوع ناوگروه هواپیمابر ایالات متحده از تنگه باریک «بابالمندب»، لحظهای کلیدی برای سنجش نیت واقعی حوثیها خواهد بود.
مایکل نایتس، کارشناس مسائل استراتژیک، معتقد است حوثیها با در اختیار داشتن مجموعهای از مینهای دریایی، پهپادها و موشکها، فرصتی استثنایی برای هدف قرار دادن نیروهای نظامی آمریکا دارند؛ اما فعلا ترجیح دادهاند تنها نظارهگر باشند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است تحلیلگران بینالمللی بر این باورند که حوثیها صرفا تابع دستورات تهران نیستند.
آلیسون ماینر، از «شورای آتلانتیک»، معتقد است این گروه در حال سنجش هزینههای داخلی خود است، چرا که ورود به جنگ فعلی ممکن است منافعی را که در زمان جنگ غزه به دست آورده بودند، به خطر اندازد.
فیلیپ اسمیت، تحلیلگر مستقل، نیز معتقد است رهبران حوثی ممکن است در حال «محاسبه ریسک» باشند تا در صورت تضعیف جدی یا فروپاشی احتمالی رژیم حاکم بر ایران، آینده خود را به خطر نیندازند.
سناریوی محتمل دیگری که در گزارش گاردین به آن اشاره شده، حمله مجدد حوثیها به زیرساختهای نفتی عربستان سعودی است.
این اقدام، مشابه حملات سال ۱۴۰۱، میتواند بدون ورود به درگیری مستقیم و پرهزینه با آمریکا، فشار اقتصادی و سیاسی سنگینی را به متحدان منطقهای واشینگتن وارد کند.
در پی حمله گسترده حوثیها به زیرساختهای غیرنظامی عربستان سعودی، از جمله تاسیسات نفتی آرامکو در جده، واشینگتن و ریاض در آن زمان جمهوری اسلامی را مسئول حمایت از حوثیها در این حملهها دانستند.
علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده تهران، ۱۲ بهمن و حدود یک ماه قبل از هدف قرار گرفتنش در ۹ اسفند با حمله موشکی اسرائیل و آمریکا، اعلام کرد اگر آمریکا علیه جمهوری اسلامی دست به اقدام نظامی بزند، این بار جنگ، «منطقهای» خواهد بود.
برای پیشبرد این استراتژی رهبر کشته شده حکومت ایران، اکنون نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و در راس آنها سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، همسایگان ایران را به ترتیبی درگیر جنگ کردهاند که حتی دوستان نزدیک دیروز تهران به دشمنان امروزش تبدیل شدهاند.
بهدنبال آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، نوسانهای اولیه در بازار انرژی شدید بوده اما قابل مدیریت است. با این حال، هرچه این اختلال طولانیتر شود، خطر اینکه کمبودهای واقعی عرضه - و نه صرفا نوسان قیمت - عامل اصلی بحران شود، بیشتر خواهد شد.
در روزهای اخیر، حملات ایران به زیرساختهای انرژی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گسترش یافته و همزمان بسته ماندن تنگه هرمز نیز ادامه داشته است.
دوشنبه ۱۸ اسفند، یک پالایشگاه نفت در امارات متحده عربی هدف حمله قرار گرفت.
قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده، در حالی که عراق و کویت هر یک تولید نفت خود را حدود ۷۰ درصد کاهش دادهاند.
با آغاز معاملات ۱۸ اسفند، قیمت نفت برنت برای مدت کوتاهی بیش از ۲۵ درصد افزایش یافت و به ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید، اما پس از آنکه گروه هفت اعلام کرد در حال بررسی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی است، قیمتها عقب نشست.
بعدتر قیمتها به حدود ۹۸ دلار کاهش یافت - که همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است - و نشان میدهد بازارها کمتر نگران فروپاشی فوری هستند و بیشتر خود را برای اختلالی پایدار آماده میکنند.
پیش از آنکه عبور و مرور در تنگه هرمز مختل شود، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این گذرگاه عبور میکرد که بیشتر آن به مقصد آسیا بود.
افزون بر این، روزانه حدود ۳۳۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مایع نیز از همین مسیر منتقل میشد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخشی از صادرات خود را از طریق مسیرهای جایگزین خط لوله منحرف کردهاند، اما این حجم همچنان بسیار کمتر از میزانی است که پیشتر از تنگه هرمز عبور میکرد.
محدودیت توان بازار برای تحمل بحران
شرکتهای مشاوره انرژی از جمله وود مکنزی و کپلر از همان ابتدا هشدار داده بودند بازارهای جهانی تنها برای سه تا چهار هفته میتوانند نوسان شدید را بدون بازگشایی این آبراه تحمل کنند.
آزادسازی ذخایر راهبردی میتواند بهطور موقت ضربه را کاهش دهد، اما حتی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نیز تنها تسکینی محدود فراهم میکند؛ بهویژه اگر حملات همچنان به زیرساختها آسیب بزند یا بازگشت ظرفیت صادراتی را به تاخیر بیندازد.
این ذخایر آزادشده نیز باید نسبتا سریع دوباره پر شوند. موضوعی که کارایی بلندمدت آنها را بهعنوان یک سپر محافظ، محدود میکند.
بازار گاز حتی بیش از این در معرض خطر قرار دارد. پیشتر حدود یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد و برای عرضههای شرکت قطرانرژی جایگزینهای عملی اندکی وجود دارد.
قیمت جهانی گاز تقریبا دو برابر شده، آن هم در زمانی که سطح ذخیرهسازی در اروپا به پایینترین میزان از سال ۲۰۲۲ رسیده و مخازن کمتر از ۳۰ درصد پر هستند.
تنگه هرمز همچنین محل جابهجایی بخش قابل توجهی از تجارت جهانی گوگرد و کودهای شیمیایی است: یادآوری این نکته که اختلال طولانیمدت میتواند فراتر از شوک فوری انرژی، پیامدهای گستردهتری برای قیمت مواد غذایی و تورم داشته باشد.
ابعاد راهبردی بحران نیز هرچه بیشتر آشکار میشود.
۱۸ اسفند، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داد اگر عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز از سر گرفته نشود، ایالات متحده «۲۰ برابر شدیدتر» علیه جمهوری اسلامی واکنش نشان خواهد داد.
۱۹ اسفند، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با لحنی چالشبرانگیز پاسخ داد: «تنگه هرمز یا گذرگاهی برای صلح و شکوفایی برای همه خواهد بود یا گذرگاهی برای شکست و رنج جنگطلبان.»
او افزود: «هشدار که مبادا شما کسانی باشید که ناپدید میشوید.»
در حال حاضر بازارها هنوز در حال جذب شوک هستند اما هرچه اختلال طولانیتر شود، نتیجه کمتر به نوسان قیمت وابسته خواهد بود و بیشتر به عرضه واقعی گره خواهد خورد.
تحولی که ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین، به تنهایی قادر به جبران آن نخواهند بود.
بر اساس این گزارش که به نقل از مقامهای آگاه منتشر شده، میزان نفتی که قرار است به بازار عرضه شود بیش از ۱۸۲ میلیون بشکه خواهد بود؛ رقمی که کشورهای عضو این آژانس در سال ۲۰۲۲ و در دو مرحله پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین آزاد کرده بودند.
این پیشنهاد در نشست اضطراری مقامهای انرژی ۳۲ کشور عضو آژانس بینالمللی انرژی مطرح شده و قرار است کشورها روز چهارشنبه ۲۰ اسفند درباره آن تصمیمگیری کنند. طبق گزارش والاستریت ژورنال، این طرح در صورتی اجرا میشود که هیچیک از کشورهای عضو با آن مخالفت نکنند، اما اعتراض حتی یک کشور میتواند اجرای آن را به تعویق بیندازد.
به نوشته این روزنامه، هدف از این اقدام مقابله با اختلال گسترده در بازار جهانی انرژی است که به دلیل تقریباً بسته شدن تنگه هرمز ایجاد شده است. این آبراه راهبردی که خلیج فارس را به بازارهای جهانی متصل میکند، مسیر انتقال حدود یکپنجم نفت جهان است و تهدید حمله به نفتکشها باعث شده جریان حملونقل نفت از آن به شدت کاهش یابد.
والاستریت ژورنال گزارش داد از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند، قیمت نفت تا ۴۰ درصد افزایش یافته و برای مدتی از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است، هرچند در روزهای اخیر با توجه به اظهارات دونالد ترامپ درباره احتمال پایان جنگ، قیمتها تا حدودی کاهش یافته و به کمتر از ۸۴ دلار رسیده است.
بر اساس اعلام فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، کشورهای عضو این سازمان در مجموع حدود ۱.۲ میلیارد بشکه ذخایر نفتی دولتی و حدود ۶۰۰ میلیون بشکه ذخایر تجاری اجباری در اختیار دارند که معادل حدود ۱۲۴ روز اختلال احتمالی در عرضه نفت از خلیج فارس است.
کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند ادامه افزایش قیمت نفت میتواند به افزایش تورم، فشار بر بازارهای مالی و افزایش هزینه سوخت برای مصرفکنندگان در سراسر جهان منجر شود.
به گزارش خبرگزاری رویترز، این شرکت که ناوگانی بزرگ از ماهوارههای تصویربرداری از زمین را اداره میکند و تصاویر بهروز را به دولتها، شرکتها و رسانهها میفروشد، اعلام کرده است مدت تاخیر انتشار تصاویر این منطقه را از چهار روز به ۱۴ روز افزایش داده است.
سخنگوی پلانتلبز گفت این تصمیم بهطور موقت و با هدف جلوگیری از انتشار کنترلنشده تصاویر اتخاذ شده است؛ زیرا ممکن است این تصاویر بهطور ناخواسته در اختیار بازیگران متخاصم قرار گرفته و بهعنوان یک ابزار تاکتیکی در حملات علیه آمریکا یا متحدانش استفاده شود. به گفته او، این اقدام برای اطمینان از آن انجام شده که تصاویر ماهوارهای این شرکت در حملات علیه نیروهای متحدان و ناتو یا غیرنظامیان مورد استفاده قرار نگیرد.
برخی کارشناسان حوزه فضا معتقدند حکومت ایران ممکن است به تصاویر ماهوارهای تجاری دسترسی داشته باشد، از جمله از طریق دیگر دشمنان آمریکا.
رویترز در این گزارش همچنین به نقش روزافزون فضا در جنگهای مدرن اشاره کرده است. ارتشها از فناوریهای فضایی برای شناسایی اهداف، هدایت تسلیحات، ردیابی موشکها و برقراری ارتباطات نظامی استفاده میکنند. مقامهای آمریکایی نیز هفته گذشته اعلام کردند نیروهای فضایی این کشور از نخستین بخشهایی بودند که در عملیات نظامی علیه حکومت ایران وارد عمل شدند.
در سالهای اخیر، دسترسی به تصاویر ماهوارهای تجاری باعث شده مزیت انحصاری قدرتهای بزرگ فضایی کاهش یابد؛ موضوعی که در جنگ اوکراین نیز مشاهده شد. اکنون شرکتهای ماهوارهای علاوه بر تصویربرداری، از هوش مصنوعی برای تحلیل سریعتر تصاویر و شناسایی اهداف احتمالی استفاده میکنند.
کارشناسان میگویند گسترش این فناوریها در نهایت میتواند به ایجاد نوعی «چشم همهبین از فضا» منجر شود که پنهان کردن نیروهای نظامی یا انجام عملیات فریب را بسیار دشوارتر خواهد کرد.
او سهشنبه ۱۹ اسفند گفت: «اگر ایران در تنگه هرمز هرگونه مین دریایی کار گذاشته باشد، که ما هنوز هیچ گزارشی مبنی بر انجام چنین کاری دریافت نکردهایم، ما میخواهیم بلافاصله آنها را جمعآوری کند.»
ترامپ افزود: «اگر به هر دلیلی مینهایی کار گذاشته شده باشند و فورا برداشته نشوند، پیامدهای نظامی برای ایران در سطحی خواهد بود که هرگز پیش از این دیده نشده است. از سوی دیگر، اگر آنچه احتمالا کار گذاشته شده برداشته شود، گامی بسیار بزرگ در مسیر درست برداشته خواهد شد.»
اندکی پس از این هشدار، ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت: «خوشحالم گزارش دهم که ظرف چند ساعت گذشته، ما به ۱۰ قایق و یا کشتی غیرفعالِ مینگذار حمله و آنها را بهطور کامل نابود کردهایم؛ موارد بیشتری نیز در راه است.»
پیش از هشدار رییسجمهوری آمریکا، شبکه سی بی اس گزارش داده بود که جامعه اطلاعاتی آمریکا نشانههایی مبنی بر قصد جمهوری اسلامی برای مینگذاری در تنگه هرمز دریافت کرده است. تخمین زده میشود ایران بین دو تا شش هزار مین دریایی ساخت روسیه و چین در اختیار داشته باشد.
در همین حال اندکی پس از آنکه کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس خبر از آن داد که ناوهای آمریکا یک نفتکش را در تنگه هرمز همراهی کردهاند و این نفتکش با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرده، کاخ سفید اعلام کرد که ارتش آمریکا هنوز هیچ کشتی تجاری را در تنگه هرمز همراهی نکرده است.
کریس رایت نیز کمی بعد پست خود را بدون هیچ توضیحی حذف کرد.
دونالد ترامپ نیز پیشتر تاکید کرده بود که آمریکا از نفتکشها در تنگه هرمز حفاظت لازم را به عمل خواهد آورد.
پنتاگون نیز سهشنبه بار دیگر تهدید کرد در صورتی که جریان صادرات نفت از این مسیر برقرار نشود، ضربات شدیدتری به ایران وارد خواهد کرد.
پنتاگون همچنین اعلام کرد که در حال هدف قرار دادن کشتیهای مینگذار ایران و تاسیسات ذخیره مین دریایی است.
ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز سهشنبه گفت که ارتش آمریکا در حال بررسی گزینههایی برای اسکورت احتمالی کشتیها در تنگه هرمز است، در صورتی که چنین دستوری صادر شود.
همزمان علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران گفت: «در ابتدای جنگ اعلام کردیم و باز هم اعلام میکنیم؛ هیچ شناوری که مرتبط با متجاوزان به ایران باشد حق عبور از تنگه هرمز را ندارد. اگر تردید دارید نزدیک شوید و امتحان کنید.»
در همین حال، بهرغم کاهش قیمت نفت و رشد دوباره بازارهای سهام، امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، نسبت به پیامدهای فاجعهبار جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز هشدار داد.
پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد درگیری در خاورمیانه «تقریبا» به پایان رسیده، قیمت نفت بهشدت کاهش یافت، اما مسیری حیاتی که یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند همچنان عملا بسته باقی مانده است.
رییسجمهوری آمریکا هشدار داده که اگر حکومت ایران همچنان جریان نفت از طریق تنگه را مختل کند، با «مرگ، آتش و خشم» روبهرو خواهد شد.
اما سپاه پاسداران در واکنش اعلام کرده اگر حملات هوایی آمریکا و اسرائیل ادامه یابد، اجازه نخواهد داد «حتی یک لیتر نفت» از خاورمیانه صادر شود.
قیمت نفت خام عصر سهشنبه به حدود ۸۰ دلار در هر بشکه کاهش یافت، در حالی که در معاملات اولیه روز دوشنبه قیمت هر بشکه به نزدیک ۱۲۰ دلار رسیده بود.
امین ناصر، مدیر عامل آرامکو، گفت: «ما در گذشته نیز با اختلالهایی روبهرو بودهایم، اما این بحران بزرگترین بحرانی است که صنعت نفت و گاز منطقه تاکنون با آن مواجه شده است.»
این اظهارات تنها چند روز پس از آن مطرح شد که وزیر انرژی قطر هشدار داد جنگ در خاورمیانه میتواند «اقتصادهای جهان را به سقوط بکشاند.»
صادرکنندگان نفت از جمله عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و کویت تولید خود را کاهش دادهاند، زیرا بسته شدن تنگه هرمز باعث شده تاسیسات ذخیرهسازی آنها در آستانه پر شدن باشد.
