شرکت آمریکایی «پلانتلبز» (Planet Labs) اعلام کرد برای جلوگیری از استفاده دشمنان آمریکا و متحدانش از تصاویر ماهوارهای در جنگ جاری، محدودیت دسترسی به تصاویر خاورمیانه را افزایش داده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، این شرکت که ناوگانی بزرگ از ماهوارههای تصویربرداری از زمین را اداره میکند و تصاویر بهروز را به دولتها، شرکتها و رسانهها میفروشد، اعلام کرده است مدت تاخیر انتشار تصاویر این منطقه را از چهار روز به ۱۴ روز افزایش داده است.
سخنگوی پلانتلبز گفت این تصمیم بهطور موقت و با هدف جلوگیری از انتشار کنترلنشده تصاویر اتخاذ شده است؛ زیرا ممکن است این تصاویر بهطور ناخواسته در اختیار بازیگران متخاصم قرار گرفته و بهعنوان یک ابزار تاکتیکی در حملات علیه آمریکا یا متحدانش استفاده شود. به گفته او، این اقدام برای اطمینان از آن انجام شده که تصاویر ماهوارهای این شرکت در حملات علیه نیروهای متحدان و ناتو یا غیرنظامیان مورد استفاده قرار نگیرد.
برخی کارشناسان حوزه فضا معتقدند حکومت ایران ممکن است به تصاویر ماهوارهای تجاری دسترسی داشته باشد، از جمله از طریق دیگر دشمنان آمریکا.
رویترز در این گزارش همچنین به نقش روزافزون فضا در جنگهای مدرن اشاره کرده است. ارتشها از فناوریهای فضایی برای شناسایی اهداف، هدایت تسلیحات، ردیابی موشکها و برقراری ارتباطات نظامی استفاده میکنند. مقامهای آمریکایی نیز هفته گذشته اعلام کردند نیروهای فضایی این کشور از نخستین بخشهایی بودند که در عملیات نظامی علیه حکومت ایران وارد عمل شدند.
در سالهای اخیر، دسترسی به تصاویر ماهوارهای تجاری باعث شده مزیت انحصاری قدرتهای بزرگ فضایی کاهش یابد؛ موضوعی که در جنگ اوکراین نیز مشاهده شد. اکنون شرکتهای ماهوارهای علاوه بر تصویربرداری، از هوش مصنوعی برای تحلیل سریعتر تصاویر و شناسایی اهداف احتمالی استفاده میکنند.
کارشناسان میگویند گسترش این فناوریها در نهایت میتواند به ایجاد نوعی «چشم همهبین از فضا» منجر شود که پنهان کردن نیروهای نظامی یا انجام عملیات فریب را بسیار دشوارتر خواهد کرد.
او سهشنبه ۱۹ اسفند گفت: «اگر ایران در تنگه هرمز هرگونه مین دریایی کار گذاشته باشد، که ما هنوز هیچ گزارشی مبنی بر انجام چنین کاری دریافت نکردهایم، ما میخواهیم بلافاصله آنها را جمعآوری کند.»
ترامپ افزود: «اگر به هر دلیلی مینهایی کار گذاشته شده باشند و فورا برداشته نشوند، پیامدهای نظامی برای ایران در سطحی خواهد بود که هرگز پیش از این دیده نشده است. از سوی دیگر، اگر آنچه احتمالا کار گذاشته شده برداشته شود، گامی بسیار بزرگ در مسیر درست برداشته خواهد شد.»
اندکی پس از این هشدار، ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشت: «خوشحالم گزارش دهم که ظرف چند ساعت گذشته، ما به ۱۰ قایق و یا کشتی غیرفعالِ مینگذار حمله و آنها را بهطور کامل نابود کردهایم؛ موارد بیشتری نیز در راه است.»
پیش از هشدار رییسجمهوری آمریکا، شبکه سی بی اس گزارش داده بود که جامعه اطلاعاتی آمریکا نشانههایی مبنی بر قصد جمهوری اسلامی برای مینگذاری در تنگه هرمز دریافت کرده است. تخمین زده میشود ایران بین دو تا شش هزار مین دریایی ساخت روسیه و چین در اختیار داشته باشد.
در همین حال اندکی پس از آنکه کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس خبر از آن داد که ناوهای آمریکا یک نفتکش را در تنگه هرمز همراهی کردهاند و این نفتکش با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرده، کاخ سفید اعلام کرد که ارتش آمریکا هنوز هیچ کشتی تجاری را در تنگه هرمز همراهی نکرده است.
کریس رایت نیز کمی بعد پست خود را بدون هیچ توضیحی حذف کرد.
دونالد ترامپ نیز پیشتر تاکید کرده بود که آمریکا از نفتکشها در تنگه هرمز حفاظت لازم را به عمل خواهد آورد.
پنتاگون نیز سهشنبه بار دیگر تهدید کرد در صورتی که جریان صادرات نفت از این مسیر برقرار نشود، ضربات شدیدتری به ایران وارد خواهد کرد.
پنتاگون همچنین اعلام کرد که در حال هدف قرار دادن کشتیهای مینگذار ایران و تاسیسات ذخیره مین دریایی است.
ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز سهشنبه گفت که ارتش آمریکا در حال بررسی گزینههایی برای اسکورت احتمالی کشتیها در تنگه هرمز است، در صورتی که چنین دستوری صادر شود.
همزمان علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران گفت: «در ابتدای جنگ اعلام کردیم و باز هم اعلام میکنیم؛ هیچ شناوری که مرتبط با متجاوزان به ایران باشد حق عبور از تنگه هرمز را ندارد. اگر تردید دارید نزدیک شوید و امتحان کنید.»
در همین حال، بهرغم کاهش قیمت نفت و رشد دوباره بازارهای سهام، امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، نسبت به پیامدهای فاجعهبار جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز هشدار داد.
پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد درگیری در خاورمیانه «تقریبا» به پایان رسیده، قیمت نفت بهشدت کاهش یافت، اما مسیری حیاتی که یک پنجم نفت جهان از آن عبور میکند همچنان عملا بسته باقی مانده است.
رییسجمهوری آمریکا هشدار داده که اگر حکومت ایران همچنان جریان نفت از طریق تنگه را مختل کند، با «مرگ، آتش و خشم» روبهرو خواهد شد.
اما سپاه پاسداران در واکنش اعلام کرده اگر حملات هوایی آمریکا و اسرائیل ادامه یابد، اجازه نخواهد داد «حتی یک لیتر نفت» از خاورمیانه صادر شود.
قیمت نفت خام عصر سهشنبه به حدود ۸۰ دلار در هر بشکه کاهش یافت، در حالی که در معاملات اولیه روز دوشنبه قیمت هر بشکه به نزدیک ۱۲۰ دلار رسیده بود.
امین ناصر، مدیر عامل آرامکو، گفت: «ما در گذشته نیز با اختلالهایی روبهرو بودهایم، اما این بحران بزرگترین بحرانی است که صنعت نفت و گاز منطقه تاکنون با آن مواجه شده است.»
این اظهارات تنها چند روز پس از آن مطرح شد که وزیر انرژی قطر هشدار داد جنگ در خاورمیانه میتواند «اقتصادهای جهان را به سقوط بکشاند.»
صادرکنندگان نفت از جمله عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و کویت تولید خود را کاهش دادهاند، زیرا بسته شدن تنگه هرمز باعث شده تاسیسات ذخیرهسازی آنها در آستانه پر شدن باشد.
وزیر امورخارجه ترکیه در یک مصاحبه تلویزیونی گفت ترامپ میخواست در دی ماه ایران را مورد هدف قرار دهد اما کشورهای منطقه ازجمله ترکیه، طرفین را به دیپلماسی دعوت کردند. اما حالا با دو پرتاب موشکی ایران به ترکیه، آنکارا جنگ را به خود بسیار نزدیک میبیند.
با وجود مورد حمله قرار گرفتن و مواضع نسبتا تند دستگاه دیپلماسی ترکیه، آنکارا خود را روی لبه تیغ میداند.
از یکسو نقض حاکمیت ملی ایران از سوی آمریکا و اسرائیل را محکوم میکند و از سوی دیگر، ماجراجوییهای موشکی تهران در منطقه را برنمیتابد. رجب طیب اردوغان، ریيسجمهوری این کشور گرچه ردای میانجیگری بر تن کرده، اما خود بهتر از هر کسی میداند که در فضای فعلی، این پیشنهاد بیشتر یک ژست نمادین است تا یک راهکار اجرایی.
آنکارا نمیخواهد وارد جنگ شود، همچنین نمیخواهد اعتبار سیاسی، وضعیت اقتصادی و مشروعیتش برای مدافعه سرزمینی زیر سوال برود. با این حال، یک «ایران ضعیف» که توان هستهای، موشکی و نفوذ منطقهایاش مهار شده باشد، فرصتی برای توسعه نفوذ ترکیه در منطقه است. اما مرز میان «تضعیف» دولت و «فروپاشی» آن برای ترکیه به باریکی یک مو است و به همین خاطر نگرانیهای بسیاری در کریدورهای قدرت آنکارا جریان دارد.
هراس از تولد نظم جدید در مرزهای غربی
برای دولتمردان ترکیه، جنگ، تنها یک بحران امنیتی در همسایگی نیست، بلکه تهدیدی موجودیتی علیه نظمی است که دههها ثبات مرزهای قومی را تضمین کرده بود. یکی از نگرانیهای عمده آنکارا، احتمال فعال شدن گسلهای قومی به واسطه تضعیف قدرت مرکزی در تهران است؛ خلائی که میتواند فضا را برای بازیگری گروههای مسلح کُرد فراهم کند.
تحلیلگران سیاسی ترکیه، به هرگونه تحرک در غرب ایران مانند قطعهای از یک پازل بزرگتر مینگرند. به همین خاطر ائتلاف احزاب کرد ایران در عراق را اقدامی خطرناک برای مناطق مرزی خود دانستند.
از دیدگاه امنیت ملی ترکیه، شکلگیری هرگونه منطقه خودمختار یا تشکل سیاسی جدید در این جغرافیا، فراتر از یک تغییر نقشه ساده، به معنای الهامبخشی مستقیم به کردها در داخل خاک ترکیه و برهم خوردن توازنی است که آنکارا دههها برای حفظ آن هزینه داده است.
اردوغان و هاکان فیدان که بر «تمامیت ارضی ایران» پافشاری میکنند، در واقع پیامی صریح به واشینگتن مخابره میکنند. آنها میگویند آمریکا نباید از کردها بهعنوان پیادهنظام استفاده کند و در نهایت با اعطای پاداشهای سیاسی یا شناسایی واحدهای جدید، یکپارچگی ارضی منطقه را به خطر بیندازد.
گزارشهای مربوط به حمایتهای اطلاعاتی سیا و موساد از گروهها و احزاب کُرد، علیرغم تضمینهای لفظی واشینگتن، تنشی پنهان اما عمیق را میان دو متحد ناتو رقم زده است.
سخنان اخیر ترامپ مبنی بر اینکه از کردها خواسته تا اقدامی انجام ندهند برای آنکارا یک برد سیاسی محسوب میشود. پیروزیای که فیدان آن را پیش از رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد و گفت: «همتای آمریکاییام به من اطمینان داد که واشینگتن قصد ندارد کردها را وارد نبرد با ایران کند.»
با این حال آنکارا علیه اقلیم کردستان رویکرد هشدارآمیز دارد. ترکیه در این مدت به زبانهای مختلف به گروههای موجود در اقلیم گفته است هرگونه ورود به این ماجراجویی نظامی علیه ایران، به معنای انتحار اقتصادی و پایان ثبات در صادرات نفت خواهد بود.
برای ترکیه، بقای ساختار سیاسی فعلی ایران با تمام پیچیدگیهایش، به مراتب بر شکلگیری یک واحد سیاسی کردی جدید در مرزهای شرقی ارجحیت دارد.
سپر دفاعی لرزان و نگرانی از مهاجرت
یکی از موضوعاتی که ترکیه پیش از جنگ بارها در مورد آن سخن گفته است نگرانی از به وجود آمدن موج جدیدی از مهاجران به مرزهایش است. در روزهایی که فضا بین جنگ و توافق در نوسان بود، مقامات ترکیه از اجرای تدابیر جدی در مناطق مرزی خود با ایران گفتند و اعلام کردند که تدابیر نظامی در مرزها را افزایش دادهاند.
کارشناسان ترک معتقدند حملات هوایی بهتنهایی باعث موج مهاجرت نمیشود، اما اگر این حملات منجر به جنگ داخلی یا تلاش برای تغییر رژیم در ایران شود، ترکیه با موج گستردهای از پناهجویان روبرو خواهد شد.
با تمام این نگرانیها خبرنگاران ترک که در مرز ترکیه و ایران مستقر شدهاند با تعجب در روزهای گذشته از عبور و مرور عادی از مرز و ایرانیانی گزارش دادهاند که در شرایط جنگی به خانه خود باز میگردند.
نگرانی مهمتر ترکیه اما گسترش جنگ به مرزهایش است. ترکیه از آغاز جنگ غزه در ۷ اکتبر مدام تاکید کرده است که اسرائیل به دنبال نبرد با ترکیه است و آنها به خاک آناتولی چشم دوختهاند. اما شلیک دو موشک از سمت ایران به ترکیه میان مردم این کشور، این نگرانی را زنده کرد که آیا جنگ موعود از مرزهای ایران آغاز خواهد شد؟
وزارت دفاع ترکیه در دو بیانیه جداگانه از ورود دو موشک در ۴ و ۹ مارس به آسمان این کشور خبر داده است که با دخالت پدافند ناتو در شرق مدیترانه سرنگون شدهاند. بعد از موشک اول تهران مدعی شد: «به حاکمیت کشور دوست و همسایه، ترکیه، احترام میگذاریم و هیچ موشکی به سمت آن شلیک نکردهایم.» اما آنکارا که خطر تغییر نظم سیاسی در ایران را جدی میبیند، گمان میکند جمهوری اسلامی در حال فروپاشی، قابلیت هرگونه اقدامی را دارد.
با این حال ترکیه نگران است که ورودش به جنگ فاجعهای جدید بیافریند.
ریشه هراس ترکیه در خلاء جدی استراتژی دفاعی این کشور نهفته است. با وجود جهش در بومیسازی تجهیزات، این کشور هنوز از داشتن یک سپر دفاعی قابل اتکا در برابر موشکهای بالستیک دوربرد ایران محروم است.
از سوی دیگر، ناوگان اف-۱۶ بهعنوان ستون فقرات نیروی هوایی، با فرسودگی دست و پنجه نرم میکند و نیازمند نوسازی است. یکی از نقاط قوت ترکیه پهپادهای «بایراکدار» و «آکینجی» است که در نبرد میتوانند نقشی قابل ملاحظه بازی کنند.
اما نکته قوت اصلی ترکیه حضور نظامی آمریکا و ناتو در ۱۶ نقطه خاک این کشور است، از جمله پایگاه استراتژیک «اینجیرلیک». با این حال خروج بخشی از نیروهای آمریکایی از جنوب ترکیه در روزهای گذشته در میان برخی از مردم این کشور این شائبه را به وجود آورده است که آیا آمریکا پشت آنها را خالی خواهد کرد؟
با وجود داشتن اهرم قدرت ناتو، ترکیه فعلا از این کارت استفاده نکرده است. چندی پیش مارک روته، دبیرکل ناتو، به روشنی اعلام کرد که فعال کردن «ماده ۵» در دستور کار نیست و ترکیه بعد از مهار موشک، برای بررسی آن درخواستی نداده است.
برآورد نهایی در آنکارا بر این اصل استوار است که تهران، با آگاهی از هزینههای تقابل با کل توان دفاعی ناتو، تمایلی به گشودن جبههای جدید علیه همسایه خود ندارد.
از «رکود تورمی» تا رویای تبدیل شدن به «هاب لجستیک»
وزیر امور خارجه ترکیه در ۷ مارس گفت: «جنگ علیه ایران پیامدهایی منفی به دنبال خواهد داشت و هیچکس از آن برنده بیرون نخواهد آمد.»
یکی از دلایل سخن وی ضربات اقتصادی ناشی از این جنگ بود. ترکیه مدتهاست در گیرودار یک «فشار رکود تورمی» است. اگر جنگ طولانی شود، رویای کاهش نرخ تورم در ترکیه به تعویق میافتد و سال ۲۰۲۶ سالی سخت برای رشد اقتصادی این کشور خواهد شد.
سلوا دمیرآلپ، استاد دانشگاه کوچ، معتقد است جنگ باعث افزایش قیمت نفت و کاهش درآمدهای گردشگری ترکیه میشود که هر دو ضربه سنگینی به اقتصاد این کشور وارد میکنند.
ترکیه بهعنوان واردکننده خالص انرژی، با افزایش قیمت نفت دچار بزرگی کسری بودجه و افزایش هزینههای تولید داخلی میشود. با افزایش ریسک جهانی، سرمایههای خارجی نیز از ترکیه خارج میشوند که نتیجهاش فشار بر نرخ لیر است.
برخی تحلیلگران اقتصادی در ترکیه فراتر از آمارها، معتقدند این جنگ میتواند بهمثابه پوششی برای ناکارآمدیهای ساختاری دولت در حوزه معیشت عمل کند. اوزگور اورهانغازی، اقتصاددان تاکید میکند که جنگ در شرق ترکیه صرفا یک چالش مالی نیست، بلکه یک «سپر ایدئولوژیک» است؛ ابزاری که به دولت اجازه میدهد بحرانهای ریشهدار خود را پشت شعارهای امنیت ملی پنهان و هرگونه اعتراض به فقر و کاهش دستمزدها را در نطفه خفه کند.
برخی تحلیلگران نزدیک به دولت ترکیه، این جنگ را فرصتی برای تثبیت جایگاه این کشور بهعنوان «پناهگاه امن لجستیکی» در اوراسیا میدانند. به باور آنها، ناامنی در خلیج فارس و ایران میتواند ترافیک کالا را به سوی «کریدور میانی» یعنی مسیر چین، دریای خزر تا اروپا و «جاده توسعه» یعنی مسیر فاو تا جنوب ترکیه، سوق دهد. برای بهرهگیری از این موقعیت، آنکارا باید با توسعه ناوگان دریای خزر، تقویت زیرساختهای ریلی و حذف بوروکراسی مرزی، هزینهها را کاهش دهد و خود را به تنها جایگزین پایدار در زنجیره تامین جهانی تبدیل کند.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، سهشنبه ۱۹ اسفند از ادامه کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی خبر داد و گفت: «توان نظامی آنها اکنون بهشدت کاهش یافته است. ما اهدافمان را با دقتی بیسابقه هدف قرار میدهیم. لانچرهای موشکی آنها را خیلی دقیق از بین میبریم.»
او ادامه داد: «نیروهای هوایی و دریایی دشمن را نابود میکنیم و تا زمانی که قاطعانه شکست بخورد، از پا نمینشینیم. امروز شدیدترین موج حملات به ایران به اجرا درخواهد آمد.»
هگست افزود: «ایران با هدف قرار دادن همسایگان خود اشتباه بزرگی کرد. ما این شرایط را پیشبینی کرده بودیم. این اقدام نشاندهنده استیصال آنهاست.»
دن کین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، اعلام کرد در نتیجه حملات به ایران، شمار حملات موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی نسبت به آغاز جنگ ۹۰ درصد کاهش یافته و پهپادهای انتحاری نیز از ابتدای عملیات ۸۳ درصد کمتر شدهاند.
به گفته کین، نیروهای ایالات متحده در ۱۰ روز نخست جنگ، بیش از ۵۰ شناور حکومت ایران را نابود و یک ناو پهپادبر را غرق کردهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مصاحبه با فاکسنیوز، احتمال مذاکره با تهران را رد نکرد و در عین حال گفت: «شاید دیگر نیازی به گفتوگو نباشد.»
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفت: «استخوانهای حکومت ایران را خرد میکنیم و هنوز کارمان تمام نشده است.»
او ادامه داد: «آرزوی ما این است که مردم ایران از استبداد رها شوند؛ در نهایت این به خود آنها بستگی دارد.»
اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، اعلام کرد جمهوری اسلامی «بهطور قطع» بهدنبال برقراری آتشبس نیست و قصد دارد «توی دهان متجاوز» بزند.
در پاسخ به او، امیر اوهانا، رییس پارلمان اسرائیل (کنست)، در پیامی به زبان فارسی در ایکس نوشت تنها پیشنهاد ارائهشده به حکومت ایران «تسلیم بیقید و شرط» بوده است.
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، با انتشار پیامی در ایکس، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را به «حذف» تهدید کرد.
دادستانی کل کشور در بیانیهای تهدیدآمیز، از برخی بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان ایران که بهدنبال فشارهای جمهوری اسلامی در استرالیا پناهنده شدهاند، «دعوت» کرد برای «رفع دغدغه خانوادههای خود» به ایران بازگردند
نتبلاکس: مردم ایران یکسوم سال ۲۰۲۶ را بدون اینترنت سپری کردند
نتبلاکس، نهاد مستقل پایش وضعیت اینترنت در سراسر جهان، صبح ۱۹ اسفند اعلام کرد قطع اینترنت در ایران پس از گذشت بیش از ۲۴۰ ساعت همچنان ادامه دارد.
به گفته این نهاد، مردم ایران یکسوم سال ۲۰۲۶ را بدون اینترنت سپری کردهاند.
همزمان با ادامه قطع اینترنت در کشور و افزایش انتقادات از فعالیت دارندگان «سیمکارت سفید» در فضای مجازی، فاطمه مهاجرانی در نشستی خبری به وجود «اینترنت طبقاتی» اذعان کرد و گفت: «برای افرادی که میتوانند صدای ما را بیشتر برسانند، امکاناتی فراهم شده است.»
او افزود انتخاب مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی «یعنی سیاستهای کلی نظام همان سیاستهایی است که قبلا دنبال میشد».
مهاجرانی نشست خبری خود را در بیمارستان گاندی تهران برگزار کرد. پیشتر نیز اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، نشست خبریاش را در یک مدرسه برگزار کرده بود.
گزارشها همچنین از اختلال گسترده در فعالیت بانکهای ملی و سپه ایران حکایت دارند.
ادامه حملات به مواضع حکومت ایران
ارتش اسرائیل اعلام کرد بامداد ۱۹ اسفند موج دیگری از حملات را در تهران به پایان رسانده است.
به گفته ارتش، در این عملیات، یک مجتمع زیرزمینی که در آن «فرایندهای تحقیق و توسعه تسلیحاتی» مربوط به موشکهای بالستیک انجام میشد، هدف قرار گرفت. این مجتمع در قلب دانشگاه «امام حسین»، وابسته به سپاه پاسداران، ایجاد شده بود.
ارتش اسرائیل افزود علاوه بر این مجتمع، زیرساختهایی در مقر اصلی نیروی قدس و همچنین سایتهای دیگر برای تولید انواع تسلیحات و سامانههای دفاعی حکومت ایران را هدف قرار داده است.
همچنان حملاتی در شهرهای بندرعباس، بندر لنگه، کرمان، بهبهان، تبریز، بناب، چابهار، اصفهان و بوشهر گزارش شد.
حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه
جمهوری اسلامی به حملات خود به کشورهای منطقه و اسرائیل ادامه داد.
در پی حمله پهپادی حکومت ایران به مجتمع صنعتی الرویس، محل استقرار تسیسات شرکت ملی نفت ابوظبی، آتشسوزی رخ داد.
سخنگوی وزارت خارجه قطر تاکید کرد همه اختلافات باید پشت میز مذاکره حل شود، اما دوحه در حالی که هدف حملات حکومت ایران است، نمیتواند میانجیگری کند.
مدیرعامل شرکت دولتی نفت عربستان سعودی، آرامکو، هشدار داد تداوم اختلال در جریان انرژی، «پیامدهای فاجعهباری» برای بازار نفت و اقتصاد جهانی به همراه خواهد داشت.
او افزود از سرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز امری «کاملا حیاتی» محسوب میشود.
دونالد ترامپ در این گفتوگو که سهشنبه ۱۹ اسفند منتشر شد، از آنچه «موفقیت عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران» خواند، دفاع کرد.
او به تاکید گفت که نتایج اولیه این عملیات، «بسیار فراتر از انتظار» بوده است.
ترامپ همچنین گفت: «فکر نمیکنم او بتواند در آرامش زندگی کند!»
اشارهای به مجتبی خامنهای که در جمهوری اسلامی به عنوان رهبر جدید منصوب شده و ترامپ گفته است که از این انتخاب راضی نیست.
تاکید ترامپ بر موفقیت عملیات نظامی
رییسجمهوری آمریکا در ادامه گفتوگوی خود با فاکسنیوز تاکید کرد که در نخستین موج حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی، بخش بزرگی از توان موشکی حکومت ایران هدف قرار گرفته است.
او گفت: «وقتی اولین بار به آنها حمله کردیم، ۵۰ درصد از موشکهایشان را از کار انداختیم و اگر این کار را نکرده بودیم، جنگ بسیار سختتری پیش رو داشتیم.»
از سوی دیگر، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) نیز اعلام کرد از زمان آغاز عملیات علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند، بیش از پنج هزار موضع در ایران هدف حمله قرار گرفته است.
ترامپ حمله اولیه را «اقدامی تعیینکننده» توصیف کرد و گفت که هیچ ريیسجمهوری دیگری در آمریکا جرأت انجام چنین اقدامی را نداشته است.
او افزود: «اگر آمریکا چند روز دیگر صبر میکرد، به نظر من ممکن بود ایران حمله را آغاز کند.»
پیش از انتشار این گفتوگوی ترامپ با فاکسنیوز، شبکه ایبیسینیوز ۱۸ اسفند گزارش داد دولت آمریکا به نهادهای مجری قانون در این کشور هشدار داده که ممکن است جمهوری اسلامی در حال فعال کردن سلولهای خفته تروریستی خود در خارج از ایران باشد.
بر اساس این گزارش، ایالات متحده ارتباطاتی رمزگذاری شده را رهگیری کرده که گمان میرود از ایران ارسال شده باشد و ممکن است بهعنوان «یک محرک عملیاتی» برای «عوامل خفته» خارج از کشور، عمل کند.
این هشدار به تحلیل اولیه سیگنالها از یک پیام اشاره میکند که «احتمالا منشأ ایرانی» داشته و اندکی پس از کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور تهران، در چند کشور بازپخش شده است.
احتمال گفتوگو با تهران
ترامپ در ادامه گفتوگوی خود با فاکسنیوز در عین حال احتمال گفتوگو با رهبران ایران را رد نکرد.
او گفت: «میشنوم که آنها خیلی مایل به گفتوگو هستند.»
به گفته رییسجمهوری آمریکا، چنین گفتوگویی «ممکن است» انجام شود؛ هرچند او تاکید کرد: «شاید دیگر نیازی به مذاکره نباشد.»
واکنش به حملات ایران در منطقه
رییسجمهوری آمریکا همچنین گفت از اینکه ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل برخی کشورهای خلیج فارس را هدف قرار داده، «شگفتزده شده» است.
او تاکید کرد: «یکی از چیزهایی که بیش از همه من را غافلگیر کرد این بود که آنها به کشورهایی حمله کردند که اصلا به آنها حمله نکرده بودند.»
ترامپ همچنین در پاسخ به پرسشی درباره گزارشها از حمله به یک مدرسه دخترانه در ایران گفت که این حادثه «هنوز در دست بررسی» است.
بر اساس گزارش رسانههای دولتی در ایران و صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف)، در حمله به این مدرسه در میناب، حدود ۱۶۵ تا ۱۸۰ نفر کشته شدهاند که بیشتر آنها دانشآموزان دختر بودهاند.
این آمار بهطور مستقل تایید نشده است.
ترامپ گفت: «این موضوع هنوز در دست بررسی است، اما ما تنها کسانی نیستیم که چنین موشکی (تاماهاک) در اختیار دارند.»
بر اساس گزارش گروه پایش اینترنت «نتبلاکس»، دسترسی کاربران عادی در داخل ایران به اینترنت جهانی همچنان در حدود یک درصد است. وضعیتی که عملا بیشتر شهروندان را از پلتفرمهای بینالمللی جدا کرده است.
این خاموشی که سومین قطع سراسری اینترنت از زمان جنگ ۱۲ روزه است، جریان اطلاعات را بهشدت محدود کرده و دریافت هشدارهای مربوط به حملات احتمالی یا برقراری ارتباط با اعضای خانواده را برای شهروندان تقریبا ناممکن ساخته است.
بسیاری از ایرانیانی که با استفاده از شبکههای خصوصی مجازی (ویپیان) بهطور مقطعی به اینترنت دسترسی پیدا میکنند، میگویند این خاموشی اینترنت در زمان جنگ، احساس اضطراب و انزوا را تشدید کرده است.
برخی کاربران این قطع اینترنت را با یک «جنایت جنگی» مقایسه کردهاند، زیرا ارتباطات غیرنظامیان را مختل میکند و دسترسی آنها به اطلاعات حیاتی در زمان حملات را محدود میسازد.
چرا «جنایت جنگی» است؟
یکی از کاربران در شبکه ایکس نوشت: «اگر دولتی عمدا ارتباطات را قطع کند در حالی که هیچ ساز و کار هشدار یا حفاظتی برای غیرنظامیان فراهم نکرده باشد، و این اقدام به آسیب گسترده منجر شود، میتوان آن را بهعنوان نقض جدی تعهدات بینالمللی بررسی کرد و در برخی شرایط حتی جنایت جنگی دانست.»
منتقدان میگویند مقامها هیچ سامانهای برای هشدار سراسری بهمنظور حفاظت از غیرنظامیان در برابر حملات هوایی ایجاد نکردهاند.
یکی از کاربران نوشت آنچه از پیامکهای هشدار دولتی انتظار داشته «این بوده که به من بگوید پناه بگیر چون خیابان کنار خانهام را بمباران میکنند؛ نه اینکه قیمت نفت را گزارش کند».
روزنامه شرق نیز در گزارشی با عنوان «صدای بمبها، سکوت اینترنت؛ روان ایرانی در بحران» به پیامدهای روانی این وضعیت پرداخت.
این روزنامه نوشت: «محدودیت در دسترسی به اینترنت و گردش اطلاعات ناقص، تصویر واقعی بحران را پیچیدهتر کرده است. هر شایعه، هر تحلیل ناقص و هر فضای پرتنش، روان جمعی را فرسوده میکند و احساس ناامنی را تشدید میکند.»
در ادامه این گزارش آمده است: «وقتی مردم تنها با صدای جنگندهها در سکوت و با اطلاعات محدود روبهرو هستند، تاثیر روانی این بحران میتواند به اندازه آسیبها و ویرانیهای فیزیکی، جدی باشد.»
دسترسیهای ویژه
علاوه بر خطرات فوری، این قطع اینترنت خسارات اقتصادی نیز به همراه داشته و بسیاری از کسبوکارهای آنلاین، فریلنسرها و خدمات دیجیتال را ناچار کرده است فعالیت خود را متوقف کنند.
اختلال شدید در سیگنالها نیز باعث شده دریافت بسیاری از شبکههای ماهوارهای فارسیزبان در نقاط مختلف دشوار یا غیرممکن شود.
در چنین شرایطی، بدون دسترسی به ویپیانهای اغلب پرهزینه - که تنها اقلیت محدودی توان پرداخت برای آن را دارند - صداوسیمای حکومتی در زمان جنگ عملا به منبع اصلی اطلاعات برای بسیاری از ایرانیان تبدیل شده است.
نهادهای دولتی و رسانههای وابسته به حکومت نیز پیامکهای گستردهای ارسال کردهاند که در آن هشدار داده شده دسترسی به خدمات اینترنت بینالملل میتواند پیامدهای قانونی داشته باشد.
همزمان روایتهای رسمی و اخبار مورد تایید دولت نیز از همین طریق منتشر میشوند.
با وجود این محدودیتها برای عموم مردم، منتقدان میگویند برخی چهرههای حکومتی - از جمله محمد مرندی که همچنان در شبکههای اجتماعی فعال است و با رسانههای بینالمللی مصاحبه میکند - به اینترنت بدون محدودیت دسترسی دارند.
آزاده دواچی، فعال مدنی ایرانی در خارج از کشور، در این باره نوشت: «برای مردم اینترنت را قطع میکنند اما خودشان آنلاین مینشینند و توئیت میزنند و مردم را تهدید میکنند. اگر واقعا به مردم اهمیت میدهید، دستکم اینترنت را برگردانید.»
درخواست برای کمک
برای میلیونها ایرانی خارج از کشور، این خاموشی اینترنتی به معنای از دست دادن تقریبا کامل ارتباط با خانوادهها در داخل ایران بوده است.
بسیاری میگویند از زمان آغاز جنگ هیچ خبری از بستگان خود دریافت نکردهاند.
تماسهای تلفنی بینالمللی نیز بهشدت محدود شده و اغلب تنها از داخل ایران به خارج برقرار میشود و در بسیاری موارد، در کمتر از یک دقیقه قطع میشود.
برای ایرانیان خارج از کشور که با دلهره تحولات جنگ را دنبال میکنند، این سکوت طولانی تنها بر نگرانیها درباره عزیزانشان در داخل ایران افزوده است.
تداوم این قطع اینترنت باعث شده فعالان خارج کشور خواستار راهحلهای اضطراری برای برقراری ارتباط شوند.
برخی از کنشگران ایرانی خارج کشور کارزاری آنلاین با هشتگ «DirectToCellForIran» راهاندازی کردهاند و از ایلان ماسک، مالک اسپیس ایکس خواستهاند سرویس «دایرکت تو سل» استارلینک را فعال کند تا تلفنهای همراه بتوانند مستقیما به اینترنت ماهوارهای متصل شوند.
یکی از این فعالان نوشت: «از شما میخواهیم سرویس استارلینک دایرکت تو سل را در ایران فعال کنید؛ حتی اگر بهصورت آزمایشی یا در مرحله آزمون باشد. این میتواند راهحلی حیاتی برای اتصال اینترنت باشد.»
