سایت ژاپنی رسلینگ اسپیریتس(روح کشتی)در واکنش به خبر صدور حکم اعدام برای صالح محمدی، کشتیگیر ۱۹ساله ایرانی، نوشت: «یک کشتیگیر ایرانی که در ماه ژانویه در اعتراضات ضدحکومتی شرکت کرده بود، به اتهام مشارکت در کشتن یک مامور پلیس، مجرم شناخته شده و با خطر اجرای حکم اعدام روبهرو است.»
این سایت ژاپنی همچنین نوشت: «صالح محمدی سابقه حضور در رقابتهای بینالمللی از جمله جام سایتیاف ۲۰۲۴ در روسیه را دارد. بنا بر گزارشها، دادگاه او را به عضویت در گروهی متهم کرده که ۸ ژانویه در جریان اعتراضات با پرتاب کوکتل مولوتف موجب کشتن یک مامور پلیس شدهاند و سوم فوریه برای او حکم اعدام صادر شده است.»
سایت رِسلینگ اسپیریتس در ادامه نوشت: «سازمان حقوق بشر ایران مستقر در نروژ اعلام کرد محمدی در مرحله بازجویی مجبور به اعتراف شده و بعدا در دادگاه اظهارات خود را پس گرفته است، اما دادگاه این موضوع را نپذیرفته است. برخی گزارشها نیز حاکی است او در زمان وقوع حادثه در خانه عمویش بوده و تصاویر دوربینهای مداربسته نیز حضور او را در محل نشان نمیدهد و مدرکی دال بر حضورش در صحنه وجود ندارد. آمریکا از حکومت ایران خواسته اجرای این حکم را متوقف کند.»
اطلاعات اختصاصی رسیده به ایران اینترنشنال حاکی است دادگاه کیفری یک استان قم، صالح محمدی، کشتیگیر ۱۹ ساله، را به اتهام «قتل عمد» به «اعدام علنی در میدان نبوت قم از طریق چوبه دار» محکوم کرده است.
ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال در دوشنبه ۲۷ بهمن، حاکی از استقرار خودروهای نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در بهشت زهرای تهران است.
همزمان، برخی منابع به ایراناینترنشنال گفتند آرامستان اراک تا ۳۰ بهمن تعطیل خواهد بود. پیشتر شماری از خانوادهها برای برگزاری مراسم چهلم جاویدنامان در ۲۸ و ۲۹ بهمن فراخوان داده بودند.
گزارشها همچنین از تماس تلفنی نهادهای امنیتی حکومت با برخی خانوادهها و تهدید آنها حکایت دارند.
خانوادههای مهرداد مشتاقی، احسان اکبری و اسماعیل گنجگلی، از لغو یا تغییر زمان و در برخی موارد مکان برگزاری مراسم چهلم کشتهشدگان بهدلیل تعطیلی این آرامستان خبر دادند.
جاویدنام مهرداد مشتاقی، ۲۷ ساله و هوادار سرسخت رئال مادرید، شامگاه ۱۹ دی در شهر اراک بر اثر اصابت گلوله جنگی به سر، بهشدت مجروح و به بیمارستان منتقل شد.
مهرداد تحت عمل جراحی قرار گرفت، اما به علت مرگ مغزی و ایست قلبی جان خود را از دست داد.
جاویدنام احسان اکبری، ۲۷ ساله، شامگاه ۱۸ دی به ضرب گلولههای جنگی و ساچمهای نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در اراک کشته شد. خانواده احسان پیکر او را ۲۲ دی تحویل گرفتند.
جاویدنام اسماعیل گنجگلی، ۲۸ ساله، شامگاه ۱۸ دی در اعتراضات اراک با شلیک دهها گلوله ساچمهای به سینهاش جان باخت.
فشار به خانوادهها برای پخش قرآن بهجای موسیقی
پیش از تعطیلی آرامستان اراک، گزارشها حاکی از برقراری جو امنیتی شدید بر سر مزار کشتهشدگان و فشار به خانوادهها برای «پخش قرآن» بهجای موسیقی و خودداری از تجمع در این مکان بود.
بر اساس گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال، سالگرد تولد جاویدنام پرستو جراحیان ۲۶ بهمن در شرایطی در آرامستان اراک برگزار شد که محل دفن او تحت کنترل شدید نیروهای امنیتی بود و ماموران به شهروندان اجازه نمیدادند بیش از دو دقیقه بر سر مزار بایستند.
به گفته شاهدان، افرادی که برای ادای احترام بر مزار پرستو جراحیان حضور یافته بودند، با تذکر فوری ماموران مواجه و مجبور به ترک محل میشدند.
فضای آرامستان بهگونهای امنیتی شده بود که عملا امکان برگزاری مراسم یا حضور آزادانه شهروندان بر مزار این جانباخته وجود نداشت.
جاویدنام پرستو جراحیان، بوکسور ۲۳ ساله، شامگاه ۱۸ دی در میدان شورای اراک از ناحیه پهلو هدف گلوله جنگی قرار گرفت و به بیمارستان منتقل شد. باوجود آنکه پرستو سطح هوشیاری بالایی داشت، اما همان شب خبر درگذشت او را به خانوادهاش دادند.
بر اساس گزارشها، علاوه بر نزدیکان پرستو، دیگر خانوادهها نیز اجازه حضور طولانیمدت بر سر مزار جاویدنام خود را نداشتند.
باوجود فشارها و تهدیدها، روزهای ۲۳ و ۲۴ بهمن مراسم چهلم برخی کشتهشدگان در دهها شهر ایران از جمله اراک برگزار شد.
۲۴ بهمن، حاضران در مراسم چهلم جاویدنام ارمیا فضلی در اراک شعار «این گل پرپر شده، هدیه به میهن شده» سر دادند.
این جوان ۲۰ ساله در اعتراضات ۱۸ دی اراک با شلیک گلوله ماموران به سینهاش به قتل رسید. ارمیا دانشجوی رشته مدیریت بود.
در مراسم چهلم بابک جمالی در اراک نیز حاضران با همخوانی ترانه «سوغاتی» از هایده، یاد او را گرامی داشتند.
این جاویدنام که ۱۹ دی در اراک کشته شد، پدر دو کودک خردسال چهار و یک ساله بود.
در هفتههای گذشته، والدین و دانشآموزانی از مشهد، گرگان، تهران و شهرهای دیگر ایران توصیف کردهاند که مدارس از محیط آموزشی به جایی برای نظارت امنیتی بر دانشآموزان و بازجویی از آنها تبدیل شدهاند.
یک دانشآموز از مشهد در پیامی به ایراناینترنشنال توضیح داد که مسئولان مدرسه و نیروهای وابسته به نهادهای امنیتی، تلفنهای همراه دانشآموزان و گاه کیفهای مدرسه آنها را وارسی کردهاند.
این دانشآموز افزود: «بعد از شروع این وضعیت، چند نفر از همکلاسیهایم دیگر به مدرسه نیامدند.»
گزارشهای مشابهی نیز از مدارس دخترانه در گرگان، در شمال ایران، منتشر شده است. چندین دانشآموز به ایراناینترنشنال گفتهاند که این بازرسیها با فضایی که آنها «رعبانگیز» توصیف کردهاند، همراه بوده و همین باعث شده است که برخی خانوادهها بهطور موقت فرزندانشان را از حضور در کلاسها بازدارند.
از سوی دیگر گزارشهایی مبنی بر تجسس مدیران مدرسه درباره دانشآموزانی منتشر شده است که در روزهای اولیه پس از اعتراضها به مدرسه نمیآمدند و غیبت داشتند تا از این طریق بتوانند دانشآموزانی را که در اعتراضهای ۱۸ و ۱۹ دی شرکت داشتند و مجروح شدهاند، شناسایی شوند.
افزایش غیبتها در پی نگرانیهای امنیتی
هیچ آمار رسمی درباره میزان حضور دانشآموزان در کلاسهای درس منتشر نشده است، اما گفتوگو با معلمان در تهران و استان البرز نشان میدهد تعداد دانشآموزان در برخی کلاسها کاهش یافته است.
یک معلم دبیرستان در تهران که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، گفت: «در کلاسی با ۲۵ نفر، بعضی روزها کمتر از نصف دانشآموزان حضور دارند. والدین میگویند وضعیت از نظرشان امن نیست.»
مادر یک دانشآموز پایه هشتم در شرق تهران گفت چند روز به فرزندش اجازه داده در خانه بماند. او گفت: «مدرسه باید امنترین مکان برای کودک باشد. وقتی درباره بازرسیها و پرسشها میشنوم، طبیعی است که تردید کنم.»
گزارشهای اخیر در پی گزارشهای قبلی درباره ورود نیروهای امنیتی و اعضای بسیج به مدارس در شهرهایی از جمله آبادان در جنوب، اراک و بخشهایی از استان مازندران در شمال ایران منتشر شده است.
خانوادهها پیشتر گزارش داده بودند که از دانشآموزان خواسته شده بدون حضور والدینشان تعهدنامههای کتبی امضا کنند. برخی پیامها از بندرعباس، ملایر و گرگان از این حکایت دارند که مسئولان مدرسه از دانشآموزان درباره خانوادههایشان و فعالیتهای مرتبط با اعتراضات پرسیدهاند. افزون بر این، گفته میشود که برخی مراکز آموزشی در اراک و ساری بهعنوان پایگاه نیروهای امنیتی مورد استفاده قرار گرفتهاند.
ایجاد پایگاههای امنیتی در مدارس یا انتقال مخفیانه تسلیحات به مدارس از موضوعاتی است که نگرانی خانوادهها را برانگیخته است.
مادر یک دانشآموز پایه دوم در مدرسهای در شمال تهران به ایراناینترنشنال گفت که در گروه تلگرامی کلاس فرزندش، والدین نسبت به استقرار تسلیحات نظامی در پشتبام مدرسه با هدف ایجاد سپر انسانی در جنگ احتمالی نگراناند و به یکدیگر توصیه میکنند تا زمانی که مدیریت مدرسه در اینباره اظهار نظر نکرده و تضمینهای لازم را نداده است، از فرستادن بچهها به مدرسه پرهیز کنند.
به گفته او، در یک هفته اول بازگشایی مدارس پس از اعتراضهای روزهای ۱۸ و ۱۹ دی نیمی از شاگردان کلاس غایب بودند و همچنان حدود یکسوم دانشآموزان در کلاس حاضر نمیشوند.
«شکاف عمیق» میان خانوادهها و مدارس
صبا آلاله، روانشناس بالینی و روانکاو اجتماعی ـ سیاسی مستقر در پاریس، در گفتوگو با ایراناینترنشنال این تحولات را نشانهای از «گسست ساختاری در اعتماد» خواند و گفت: «ما شاهد یک گسست عمیق روانی و اجتماعی میان خانوادهها و مدارس هستیم.»
او افزود: «این گسست به رویدادهای اخیر محدود نمیشود؛ بلکه نتیجه سالها بیاعتمادیِ انباشتهشده است.»
آلاله با اشاره به تجربههای دوران اعتراضهای «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱، گفت که وقتی مدارس بهعنوان فضاهایی برای اعمال فشار بر دانشآموزان بودند، این بیاعتمادی شدت گرفت و اکنون شاهد آثار فزاینده آن هستیم.
او در ادامه با تاکید بر اینکه وقتی مدرسه با «نظارت و تهدید» گره میخورد، «به منبع اضطراب» تبدیل میشود، هشدار داد که قرار گرفتن در معرض بازرسی و بازجویی میتواند پیامدهای ماندگاری برای کودکان داشته باشد. او استدلال کرد: «وقتی دانشآموزان احساس کنند دائماً تحت نظارت هستند، آموزش میتواند معنای خود را از دست بدهد.»
به گفته این روانشناس، چنین وضعیتی میتواند به کاهش انگیزه، بیاعتمادی عمیقتر و حتی سردرگمی هویتی در دانشآموزان منجر شود.
آلاله «رشد سالم روانی» کودکان را نیازمند «همکاری کارآمد میان خانواده و مدرسه» میداند و تاکید میکند وقتی این همکاری آسیب ببیند یا دچار فروپاشی شود، بچهها در نظامهای ارزشی متضاد گرفتار میشوند و این تضاد رشد اجتماعی-عاطفی و هویتی آنها را با پیچیدگیهای زیادی همراه میکند.
پیامدهای بلندمدت برای آموزش
ناهید حسینی، پژوهشگر حوزه زنان و آموزش مستقر در لندن، تحولات اخیر در حوزه آموزش را «بازتابی از یک بحران گستردهتر در نظام آموزشی» میداند و معتقد است که وقتی مدرسه ناامن تلقی میشود، طبیعی است که والدین فرزندانشان را به آنجا نفرستند. نتیجه چنین تصمیمی محروم شدن میلیونها دانشآموز از حق آموزش است.
حسینی در گفتوگو با ایراناینترنشنال با اشاره به وجود بیش از ۱۵ میلیون دانشآموز در ایران، پیامدهای اجتماعی و اقتصادیِ تداوم غیبتها و کاهش اعتماد به مدارس را «گسترده» توصیف میکند و میگوید: «مدارس باید فضاهای ثبات و رشد باشند. وقتی به فضایی ترسخورده بدل میشوند، هزینه آن را نهتنها دانشآموزان بلکه کل جامعه میپردازد.»
پناهگاهی که دیگر امن نیست
برای بسیاری از خانوادهها، مساله دیگر فقط غیبتهای موقت نیست، بلکه نگاه آنها نسبت به نهاد مدرسه بهکل تغییر کرده است.
یک مادر در تهران به ایراناینترنشنال گفت: «در گذشته، حتی اگر مشکلاتی وجود داشت، باز هم باور داشتیم مدرسه بهطور کلی امن است. اما حالا احساس میکنم فرزندم آنجا تحت فشار است.»
در نبود ارتباط شفاف درباره دامنه و هدف اقدامات امنیتی در مدارس، به نظر میرسد بیاعتمادی در حال گسترش است.
کارشناسان هشدار میدهند وقتی مدرسه جایگاه خود را بهعنوان پناهگاهی امن از دست بدهد، بازسازی این اعتماد ممکن است بسیار دشوار باشد و این دقیقا همان چیزی است که میتواند برای سالهای آینده رابطه یک نسل با آموزش رسمی را به چالش بکشد
