رییسجمهوری آمریکا در آستانه ادامه احتمالی مذاکرات در اسلامآباد، برای اثبات دستاوردهای جنگ، ملزم به کسب امتیازی فراتر از توافق باراک اوباما (برجام) است. او در این مسیر با موانع پیچیدهای همچون پذیرش لغو دائمی غنیسازی از سوی تهران و خروج کامل ذخایر اورانیوم از ایران روبهروست.
روزنامه گاردین در گزارشی تحلیلی به موانع پیش روی دونالد ترامپ برای رسیدن به توافقی بهتر از برجام پرداخت و نوشت که اگر مذاکرات میان تهران و واشینگتن در روزهای آینده در اسلامآباد از سر گرفته شود، ترامپ با دو مانع سیاسی بزرگ روبهروست: او ابتدا باید نشان دهد توافقی که به دست میآورد، بهتر از توافق سال ۲۰۱۵ اوباما است. دوم اینکه باید ثابت کند این توافق، از پیشنهادی که در ماه فوریه در ژنو، پیش از آغاز جنگ، روی میز بود، امتیازات بیشتری دارد.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۲۷ فروردین به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی نوشت سفر اخیر عاصف منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به تهران، «به کاهش اختلافات در برخی زمینهها کمک کرده است، اما اختلافات اساسی بر سر مسائل هستهای همچنان باقی است».
به گفته او، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده و مدت زمان اعمال «محدودیتها» بر برنامه هستهای جمهوری اسلامی همچنان حلنشده باقی ماندهاند.
به گزارش گاردین که شامگاه ۲۶ فروردین منتشر شد، اگر ترامپ نتواند این موضوع را ثابت کند که پیشنهاد بهتری روی میز گذاشته و توافق بهتری خواهد کرد، متهم خواهد شد که بدون دلیل، هزینههای سنگینی به اقتصاد جهان وارد کرده است.
گاردین نوشت: «ترامپ باید نشان دهد هزینههای سنگین جنگ ارزشش را داشته است.»
همچنین او باید ثابت کند که حکومت ایران با کنترل تنگه هرمز، به دستاورد دائمی نرسیده است.
مقایسه توافق احتمالی با برجام
مقایسه توافق احتمالی اسلامآباد با برجام ۱۵۹ صفحهای دقیق نخواهد بود، زیرا برنامه هستهای جمهوری اسلامی از سال ۲۰۱۵ تاکنون تغییرات زیادی کرده است.
با این حال، ترامپ به دنبال حذف «بندهای غروب» (محدودیتهای زمانی) است.
او میخواهد توافق جدید، دائمی باشد.
به نوشته گاردین، چهار نکته اصلی اختلاف که تیم ترامپ روی آنها تمرکز کرده، عبارتند از:
در مذاکرات ژنو، آمریکا خواستار توقف غنیسازی برای ۱۰ سال بود. تهران تنها با سه سال موافقت کرد. حالا در اسلامآباد، آمریکا خواهان توقف ۲۰ ساله است، اما ترامپ در مصاحبهای اعلام کرد که خواستار ممنوعیت دائمی غنیسازی است.
ایران اکنون مقادیر زیادی اورانیوم ۶۰ درصدی دارد که به سرعت میتواند به سطح سلاح هستهای برسد.
تهران در ژنو پیشنهاد داد این ذخایر را به سطح ۳.۶۷ درصد بازگرداند اما آمریکا در اسلامآباد اصرار دارد که کل این ذخایر باید از ایران خارج شود.
در توافق اوباما، حدود ۱۰۰ میلیارد دلار از داراییهای تهران آزاد شد.
اکنون ترامپ با فشارهای داخلی روبهروست. جمهوریخواهانی مانند مارکو روبیو معتقدند ایران نباید از این پول برای تقویت نظامی خود استفاده کند.
ترامپ میخواهد بر نحوه خرج کردن این پولها نظارت کند، اما تهران این محدودیت را نمیپذیرد.
ترامپ معتقد است برجام به رفتارهای منطقهای و موشکی جمهوری اسلامی نپرداخته است.
اکنون موضوع کنترل تنگه هرمز یک مشکل بزرگ دیگر برای واشینگتن است.
گاردین به نقل از علی نصری، حقوقدان بینالملل، نوشت که در داخل ایران دو دیدگاه وجود دارد: یک دیدگاه به دنبال استفاده حداکثری و فوری از اهرم تنگه هرمز است و دیدگاه دیگر آن را ابزاری برای امتیازگیری بلندمدت و رفع تحریمها میبیند.
به نوشته گاردین، در شرایط فعلی، هر دو طرف باید بین دستاوردهای فوری و امنیت پایدار، یکی را انتخاب کنند.
بر اساس اسناد داخلی نیروی دریایی آمریکا که رویترز توانسته آنها را بررسی کند، مقامهای این نیرو در مرداد ماه سال گذشته، در جریان آزمایش شناورهای بدون سرنشین، متوجه شدند با یک «نقطه شکست واحد» مواجهند: استارلینک.
در پی یک قطع سراسری در شبکه ماهوارهای ایلان ماسک که میلیونها کاربر را تحت تاثیر قرار داد، حدود ۲۴ فروند شناور بدونسرنشین در سواحل کالیفرنیا از کار افتادند، ارتباطات مختل شد و عملیات نزدیک به یک ساعت متوقف ماند.
این حادثه به پهپادهایی مربوط میشد که برای تقویت گزینههای نظامی آمریکا در صورت درگیری با چین، طراحی شدهاند. یکی از چندین مورد اختلال در آزمایشهای نیروی دریایی، مرتبط با استارلینک، که به گفته اسناد و یک منبع آگاه، باعث شد اُپراتورها نتوانند به شناورهای خودکار متصل شوند.
نقش کلیدی استارلینک و ریسکهای وابستگی
نقش استارلینک در ارتباطات اینترنتی کاربران ایرانی نیز طی سالهای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
تیر ماه سال گذشته پویا پیرحسینلو، رییس کمیته اینترنت انجمن تجارت الکترونیک، تعداد کاربران این سرویس در ایران را بیش از ۱۰۰ هزار نفر اعلام کرد.
ماسک، بنیانگذار استارلینک، ۲۴ خرداد و همزمان با دومین روز جنگ ۱۲ روزه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پرتوها روشن هستند.»
این عبارت به فعال بودن این سرویس اینترنت ماهوارهای در داخل ایران تعبیر شد.
رویترز نوشت در حالی که اسپیسایکس خود را برای عرضه عمومی با ارزشی حدود دو تریلیون دلار در تابستان آماده میکند - عرضهای که انتظار میرود بزرگترین در نوع خود باشد - این شرکت تا حد زیادی بهدلیل نقش غیرقابل جایگزینش برای دولت آمریکا، از ارتباطات ماهوارهای تا پرتابهای فضایی و هوش مصنوعی نظامی، به باارزشترین شرکت فضایی جهان تبدیل شده است.
استارلینک بهطور خاص در برنامههای حیاتی - از پهپادها تا ردیابی موشکها - نقشی کلیدی ایفا کرده و با شبکهای متشکل از نزدیک به ۱۰ هزار ماهواره در مدار پایین زمین، زیرساختی فراهم کرده که در برابر حملات احتمالی دشمنان، مقاومتر است.
با این حال، اختلالات ثبتشده در برنامه پهپادهای خودکار نیروی دریایی - که پیشتر گزارش نشده بود - چالشهای وابستگی فزاینده ارتش آمریکا به اسپیسایکس و ریسکهای ناشی از آن را برای پنتاگون برجسته میکند.
کلیتون سووپ، معاون پروژه امنیت هوافضا در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «اگر استارلینک وجود نداشت، دولت آمریکا به یک شبکه ارتباطی جهانی در مدار پایین زمین دسترسی پیدا نمیکرد.»
پنتاگون به پرسشهای رویترز درباره این آزمایشها یا همکاری با اسپیسایکس پاسخ نداده است.
کریستن دیویس، مدیر ارشد اطلاعات وزارت جنگ، گفت این نهاد از «چندین سامانه قوی و مقاوم» برای شبکه گسترده خود استفاده میکند.
نیروی دریایی و اسپیسایکس نیز به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
با وجود رقابت روبهرشد از سوی شرکتهایی مانند آمازون - که این هفته قراردادی ۱۱.۶ میلیارد دلاری را برای خرید شرکت ماهوارهای گلوبالاستار اعلام کرد - اسپیسایکس همچنان در حوزه ارتباطات مدار پایین زمین، فاصله قابل توجهی با رقبا دارد.
فراتر از پهپادها، این شرکت تقریبا انحصار پرتابهای فضایی را در اختیار دارد و از طریق استارلینک و شبکه امنیت ملی خود، موسوم به «استارشیلد»، خدمات ارتباطی ماهوارهای ارائه میدهد که میلیاردها دلار درآمد برای آن ایجاد کرده است.
هشدارها درباره تمرکز بر یک شرکت
قانونگذاران دموکرات پیشتر درباره خطرات وابستگی پنتاگون به یک شرکت تحت مدیریت ثروتمندترین فرد جهان برای تامین قابلیتهای حیاتی امنیت ملی هشدار دادهاند.
همچنین اختلافات اخیر وزارت جنگ با یک استارتاپ هوش مصنوعی نشان داد اتکای بیش از حد به یک تامینکننده، میتواند در صورت حذف آن، مشکلات جدی ایجاد کند.
رویترز سال گذشته گزارش داده بود ماسک بهطور ناگهانی دسترسی نیروهای اوکراینی به استارلینک را در جریان عملیات بازپسگیری مناطقی از روسیه قطع کرد. اقدامی که به تضعیف اعتماد متحدان انجامید.
در تایوان نیز نگرانیهایی مطرح شد مبنی بر اینکه اسپیسایکس ممکن است ارائه خدمات ارتباطی ماهوارهای به نیروهای آمریکایی مستقر در این جزیره را محدود کرده باشد.
این موضوع در نامهای از سوی یک نماینده وقت کنگره آمریکا مطرح شد، اما اسپیسایکس آن را رد کرد.
رویترز نتوانسته است تایید کند که آیا این خدمات در حال حاضر در اختیار نیروهای آمریکایی در تایوان قرار دارد یا نه.
پنتاگون و اسپیسایکس نیز به پرسشها در این باره پاسخ ندادند.
یک مقام در این زمینه گفت: «به دلایل امنیت عملیاتی، درباره برنامهها، توانمندیها یا جزییات عملیات اظهار نظر نمیکنیم.»
محدودیتهای فنی در میدان
رویترز در گزارش خود تاکید کرد استارلینک نقشی حیاتی در برنامه پهپادی پنتاگون ایفا میکند و ارتباط شناورهای بدون سرنشینی را که شبیه قایقهای تندرو بدون سرنشین هستند، برقرار میکند.
فروردین ۱۴۰۴، در جریان مجموعهای از آزمایشهای نیروی دریایی در کالیفرنیا که شامل شناورهای بدون سرنشین و پهپادهای پروازی بود، مقامها گزارش دادند استارلینک بهدلیل حجم بالای داده مورد نیاز برای کنترل چندین سامانه، در ارائه اتصال پایدار با مشکل مواجه شده است.
در گزارش ایمنی این آزمایشها آمده است: «وابستگی به استارلینک در شرایط بارگذاری چند وسیله، محدودیتهایی را آشکار کرد.»
این گزارش همچنین به مشکلات مرتبط با تجهیزات رادیویی و سامانههای شبکهای دیگر نیز اشاره کرد.
در هفتههای پیش از قطع سراسری استارلینک در مرداد ۱۴۰۴، مجموعهای دیگر از آزمایشها نیز بهدلیل اختلالات متناوب در ارتباطات با این شبکه مختل شده بود، هرچند علت دقیق این مشکلات مشخص نشده است.
با وجود این چالشها، برای بسیاری از کارشناسان، مزایای استارلینک - بهویژه هزینه پایین و دسترسی گسترده - همچنان بر ریسکهای آن میچربد.
برایان کلارک، کارشناس جنگ، گفت: «شما این آسیبپذیریها را میپذیرید، چون مزایایی که از گستردگی این شبکه بهدست میآورید، بسیار قابل توجه است.»
به گزارش این نهاد، برآورد خسارت قطع اینترنت در ایران بر اساس روش کاست (COST) به دست آمده است.
این روش برای محاسبه خسارت ناشی از قطع یا اختلال اینترنت به کار میرود و با استفاده از شاخصهایی مانند تولید ناخالص داخلی، میزان وابستگی اقتصاد به اینترنت و مدت زمان قطعی، زیان واردشده به فعالیتهای اقتصادی را تخمین میزند.
نتبلکس پنجشنبه ۲۷ فروردین در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد قطع اینترنت ایران پس از ۱۱۲۸ ساعت، همچنان ادامه دارد و وارد چهلوهشتمین روز خود شده است.
این نهاد افزود این سطح از سانسور از نظر وسعت و شدت در یک جامعه متصل به اینترنت، «بیسابقه» است.
قطع سراسری اینترنت در ایران به دنبال آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴، طولانیترین خاموشی اینترنتی در مقیاس ملی در تاریخ است. این قطعی طولانیمدت، پس از اعلام خبر آتشبس دو هفتهای، موجی از مطالبات عمومی و نگرانیهای عمیق اقتصادی را به همراه داشته است.
قطع اینترنت تنها یک محدودیت ارتباطی نیست، بلکه ضربهای مهلک بر پیکره اقتصاد نحیف ایران است.
پیش از این، ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، اعلام کرده بود هر روز قطعی اینترنت حدود پنج هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به بار میآورد.
در همین حال، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال، استارتاپها، فریلنسرها و کسبوکارهای خانگی که معیشت میلیونها نفر به آنها گره خورده، در آستانه فروپاشی قرار دارند.
قطع اینترنت و فروپاشی معیشت؛ از بیکاری فریلنسرها تا تعطیلی گسترده کسبوکارها
نتبلاکس ۲۶ فروردین خبر داد محدودیت اینترنت بهطور جدی توان ایرانیان را برای اطمینان از وضعیت دوستان و اعضای خانوادهشان در خارج از کشور محدود میکند.
به گفته این سازمان، مقامهای حکومت و اینفلوئنسرهای دارای دسترسی ویژه، آزادانه پست میگذارند اما اکثریت مردم ایران را ساکت کردهاند.
در حالی که قطع اینترنت ایران زندگی روزانه میلیونها نفر را تحت تاثیر قرار داده، خبرگزاری تسنیم نوشت در دوره جنگ، قطع اینترنت «یک ضرورت» است و اضافه کرد: «بررسی همهجانبه استراتژیهای نظامی و تجربیات عملی نشان میدهد که در عصر جنگهای هیبریدی، توانایی قطع و کنترل اینترنت بینالملل یک استاندارد دفاعی جهانی و جزو لاینفک حاکمیت ملی است.»
تسنیم افزود «حق حاکمیت در کنترل کامل یا قطع اینترنت در زمان جنگ، یک رویه پذیرفته شده و یک قانون مدون در سراسر جهان» است و هیچ کشور قدرتمندی «امنیت زیرساختهای خود را فدای جریان آزاد اطلاعات در زمان جنگ نمیکند».
این در حالی است که در هفتههای گذشته گزارشهای متنوعی از تلاش جمهوری اسلامی برای توزیع آنچه «اینترنت پرو» نامیده میشود، در میان وابستگان حکومت، منتشر شده است.
از سوی دیگر، یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال در پیامی گفت: «من فریلنسر حوزه وب هستم و با قطع اینترنت درآمدم به صفر رسیده. بهخاطر بدهی دارم وسایلم را میفروشم.»
در پیام دیگری آمده است: «من بهعنوان دانشجو و تکنسین کامپیوتر در بیتکلیفی ماندهام. کلاسهای آنلاین با اختلالات شدید همراه است و برای پروژه، اینترنتی در کار نیست تا تحقیق کنم. محل کار هم مشتری مراجعه نمیکند.»
مخاطبی نوشت: «با خدا تومان کانفینگ توانستم وصل شوم. من کارم با اینترنت است و بهخاطر قطعی نت بیکار شدم. کلی قسط دارم که باید تسویه شوند و اجاره باید بدهم. کسانی را هم میشناسم که در شرایط من هستند.»
یک شهروند گفت: «قیمتها چندین برابر شده. خیلیها بیکار شدهاند. حداقل ۵۰ درصد مغازهها تعطیل هستند. بیشتر، تعمیرات ماشین و مارکتها باز هستند و حتی کارهای دولتی، یک الی دو نفر کار میکنند.»
