سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، گفت وضعیت میان جمهوری اسلامی و آمریکا تا «آستانه انفجار» پیش رفته و شرایط کنونی خاورمیانه نمیتواند روسیه را نگران نکند. او گفت: «خود را بهعنوان میانجی به ایران، اسرائیل و آمریکا تحمیل نمیکنیم و در تماسهایمان صرفا این وضعیت را بررسی میکنیم.»
او افزود: «اما برای ما مهم است که وضعیت چگونه پیش خواهد رفت، بهویژه که این وضعیت نه فقط برای خود ایران، بلکه برای کل خاورمیانه انفجاری است.»
به گزارش اسرائیلهیوم، اسرائیل با وجود هزینههای سیاسی و امنیتی، تصمیم درستی گرفته که در مقطع کنونی در کنار آمریکا بایستد. این روزنامه تاکید میکند امتیازهایی که اسرائیل ناچار است در این مسیر بپذیرد «تلخ» هستند، اما گزینه جایگزین—یعنی گسست از واشینگتن—بهمراتب پرهزینهتر خواهد بود؛ بهویژه در آستانه احتمال حمله به ایران و فرصتی کمسابقه برای تضعیف یا حتی فروپاشی حاکمیت آیتاللهها.
اسرائیلهیوم مینویسد هرگونه شکاف میان تلآویو و دولت آمریکا در شرایط فعلی میتواند پیامدهای منفی گستردهای در تمام جبههها داشته باشد؛ از ایران گرفته تا سوریه، لبنان، کرانه باختری و غزه. بهنوشته این روزنامه، چنین شکافی حتی از منظر سیاسی نیز میتواند به زیان بنیامین نتانیاهو تمام شود.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که تحولات اخیر در نوار غزه—از جمله بازگشایی گذرگاه رفح، تداوم کنترل حماس بر مناطق کلیدی و نقشآفرینی بازیگران نزدیک به دشمنان اسرائیل در سازوکارهای آینده—نشان میدهد که اسرائیل هنوز به پیروزی کامل دست نیافته و به همین دلیل، نیازمند هماهنگی راهبردی با آمریکا در سطح منطقهای است.
ایران در اولویت مطلق
اسرائیلهیوم تاکید میکند که در اولویتبندی راهبردی فعلی، ایران در صدر همه پروندهها قرار دارد و سایر تحولات منطقهای از این مساله تأثیر میپذیرند. بهنوشته این روزنامه، در حالی که طی روزهای اخیر موجی از شایعات درباره «نزدیکی لحظه تعیینکننده» در اسرائیل مطرح شده، هنوز اقدام عملی رخ نداده است؛ اما آمریکا در حال افزایش نیروها و توان اطلاعاتی خود در منطقه است.
این گزارش با اشاره به تجربههای گذشته میافزاید که نمیتوان احتمال تماسها و گفتوگوهای پشتپرده را نیز نادیده گرفت. از نگاه اسرائیلهیوم، برای ایران مذاکره تقریباً تنها راه جلوگیری از حمله نظامی و کاهش فشار تحریمها تنها مسیر خروج از بحران اقتصادی عمیق کنونی است.
شرط اسرائیل برای مذاکره
اسرائیلهیوم مینویسد در صورت آغاز مذاکرات، امید اصلی در تلآویو آن است که آمریکا دو اصل کلیدی را رعایت کند: نخست، تعیین چارچوب زمانی مشخص برای گفتوگوها بهمنظور جلوگیری از وقتکشی همیشگی تهران؛ و دوم، واداشتن ایران به پذیرش یک «توافق رؤیایی» که شامل کنار گذاشتن کامل برنامه هستهای و موشکی این کشور باشد.
به باور نویسنده این تحلیل، اسرائیل در مقطع کنونی ترجیح میدهد تحولات را «از حاشیه زمین» دنبال کند؛ همزمان آمادگی دفاعی خود را حفظ کرده و برای احتمال اقدام تهاجمی نیز آماده باشد. با این حال، ابتکار عمل فعلاً در دست آمریکا قرار دارد.
سناریوهای پرخطر پیشرو
این روزنامه هشدار میدهد که یکی از سناریوهای محتمل، اقدام پیشدستانه ایران از طریق شلیک موشک به متحدان آمریکا در منطقه—از جمله اسرائیل—است؛ هرچند اسرائیلهیوم این گزینه را از منظر منافع ایران «کمفایده» میداند. بهنوشته این تحلیل، چنین اقدامی آمریکا را ناچار به حملهای گستردهتر خواهد کرد و اسرائیل را نیز بهطور مستقیم وارد کارزار نظامی میسازد؛ با هدف تکمیل آنچه در درگیریهای خرداد گذشته ناتمام مانده بود.
ایرانِ پس از بحران
در بخش پایانی، اسرائیلهیوم به بحثهای در جریان در محافل اطلاعاتی و پژوهشی جهان درباره «ایرانِ روز بعد» میپردازد. بهنوشته این روزنامه، هنوز چهرهای که بتواند قدرت کافی برای کنترل کشور را در دست بگیرد، شناسایی نشده است. اگرچه [شاهزاده] رضا پهلوی با فراخوانهای اخیر خود توانست بخشی از افکار عمومی را به حرکت درآورد، اما از نگاه بسیاری از تحلیلگران، نقش او بیش از آنکه اجرایی باشد، نمادین است.
بر اساس تحلیلی که روز سوم بهمن در فارینپالیسی منتشر شده، سیاست سختگیرانه بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در قبال حکومت ایران همچنان محور اصلی محاسبات امنیتی تلآویو است. نویسنده تحلیل میگوید اسرائیل، رژیمی را که آشکارا شعار نابودی این کشور را سر میدهد و سالها از طریق نیروهای نیابتی علیه آن عمل کرده، تهدیدی وجودی تلقی میکند.
فارینپالیسی یادآوری میکند که پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، که با حمایت حکومت ایران انجام شد، اسرائیل و ایران وارد سه دور رویارویی مستقیم شدند که اوج آن جنگ محدود ۱۲روزه در خرداد بود. با وجود توافق نانوشته اخیر برای پرهیز از حمله متقابل و نقشآفرینی کشورهای عربی خلیج فارس در متقاعد کردن دونالد ترامپ برای خودداری از بمباران ایران، این نشریه تاکید دارد که این وضعیت بیشتر یک «مکث موقت» بوده است.
به نوشته فارینپالیسی، اسرائیل دلایل عملیاتی روشنی برای اجتناب از درگیری فوری داشت. در جنگ ۱۲روزه، حملات موشکی ایران دستکم ۳۳ کشته، بیش از ۳۵۰۰ زخمی و حدود ۱.۵ میلیارد دلار خسارت در اسرائیل بر جای گذاشت. هرچند سامانههای پدافندی اسرائیل و آمریکا مانع تلفات گستردهتر شدند، اما گزارشها از کاهش ذخایر رهگیرهای پیشرفته اسرائیل، بهویژه سامانه «آرو»، حکایت داشت. همزمان، حضور نظامی آمریکا در منطقه نیز نسبت به تابستان گذشته کاهش یافته است.
این گزارش همچنین به تهدیدهای همزمان اسرائیل در جبهه شمالی اشاره میکند. با وجود کشته شدن هزاران نیروی حزبالله در عملیات سال ۲۰۲۴ در لبنان، این گروه همچنان دهها هزار نیروی مسلح در اختیار دارد و به گفته مقامهای آمریکایی، حکومت ایران در سال ۲۰۲۵ حدود یک میلیارد دلار به حزبالله کمک مالی کرده است. از نگاه نویسنده، این عوامل باعث شد اسرائیل پیش از درگیری دوباره با ایران، اولویتهای امنیتی دیگری را دنبال کند.
با این حال، فارینپالیسی تاکید میکند که این محاسبه در حال تغییر است. اسرائیل تولید رهگیرهای آرو را سرعت بخشیده، سامانه جدید «آرو ۴» را آزمایش کرده و در جبهه شمالی نیز روند خلع سلاح حزبالله را ناکافی میداند. بهگفته نویسنده، پس از تعیین تکلیف این جبهه، تمرکز اسرائیل بار دیگر به ایران بازخواهد گشت.
در بخشی از این تحلیل آمده است که اگرچه حملات اسرائیل و آمریکا برنامه هستهای ایران را چند سال عقب انداخته، تهران از جاهطلبیهای هستهای خود دست نکشیده است. فارینپالیسی به گزارشهایی اشاره میکند که از موافقت ضمنی رهبر جمهوری اسلامی با توسعه کلاهکهای هستهای کوچکشده خبر میدهند و همچنین به وجود سایتهای هستهای جدید و عمیقتر زیرزمینی اشاره دارند که هدفگیری آنها دشوارتر است.
این نشریه همچنین از تقویت دیگر توانمندیهای نظامی ایران مینویسد؛ از جمله کمکهای ادعایی چین به برنامه موشکی ایران، همکاریهای هستهای و فضایی روسیه با تهران، و گزارشهای تاییدنشده درباره فعالیتهای شیمیایی و بیولوژیک. بهنوشته فارینپالیسی، اسرائیل بعید است اجازه دهد این بازسازی نظامی بدون پاسخ بماند، بهویژه در فضایی که پس از ۷ اکتبر، «پیشدستی» بر «بازدارندگی» در دکترین امنیتی اسرائیل غلبه یافته است.
در ادامه گزارش آمده است که ملاحظات سیاسی داخلی نیز بر تصمیمگیریها سایه انداختهاند. سال ۲۰۲۶ سال انتخابات در اسرائیل است و نتانیاهو امنیت—بهویژه در برابر ایران—را به محور بقای سیاسی خود تبدیل کرده است. حتی در صورت تغییر دولت، به باور نویسنده، بعید است سیاست اسرائیل در قبال ایران بهطور معناداری نرمتر شود.
فارینپالیسی هشدار میدهد که در صورت آغاز جنگی تازه، این درگیری احتمالاً گستردهتر از جنگ خرداد خواهد بود؛ چرا که اهداف اسرائیل دیگر صرفاً به چند سایت هستهای محدود نمیشود و حمله به تاسیسات عمیقتر ممکن است به دخالت مستقیم آمریکا و گسترش دامنه جنگ بینجامد. از سوی دیگر، بهنوشته این نشریه، تهران نیز ممکن است به دنبال کشدار شدن جنگ باشد تا از یک شکست سریع و تضعیف بیشتر رژیم جلوگیری کند.
در جمعبندی، فارینپالیسی مینویسد هرچند آینده خاورمیانه همواره با عدم قطعیت همراه است و عواملی چون اعتراضهای داخلی ایران، خستگی جنگی در اسرائیل، تصمیمهای ترامپ یا منافع چین میتوانند معادله را تغییر دهند، اما در شرایط فعلی نشانهها حاکی از آن است که تنشزدایی میان ایران و اسرائیل دوام نخواهد داشت و فروپاشی آن میتواند به دوری بزرگتر و پرهزینهتر از درگیری منجر شود.
به گزارش فوربس، ترامپ طی بیش از یک هفته گذشته بارها هشدار داده است که در صورت تداوم سرکوب خونین معترضان در ایران، ارتش آمریکا بار دیگر وارد عمل خواهد شد. فوربس مینویسد ترامپ در روزهای اخیر در جریان مجموعهای از گزینههای نظامی قرار گرفته، از جمله سناریوهایی که میتواند شامل حملات محدود و هدفمند باشد، هرچند هنوز تصمیم نهایی برای صدور دستور حمله اتخاذ نشده است.
این در حالی است که منابع آگاه یکشنبه ۲۱ دی به ایراناینترنشنال خبر دادند انتظار میرود آمریکا «طی هفتههای آینده» ایران را هدف قرار دهد. این منابع گفتند در هفته گذشته، تجهیزات نظامی زیادی به خاورمیانه منتقل شده است و این روند در روزهای آینده نیز ادامه خواهد داشت.
بر اساس گزارش فوربس، اعتراضهای کنونی که از اواخر دسامبر و در پی بحران شدید اقتصادی آغاز شد، بهسرعت به یک خیزش سراسری علیه جمهوری اسلامی تبدیل شده است؛ نظامی که از سال ۱۳۵۷ بر ایران حکومت میکند. فوربس تاکید میکند که هشدار اولیه ترامپ به تهران، ساعاتی پیش از عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا و بازداشت نیکلاس مادورو، متحد نزدیک حکومت ایران، مطرح شد.
فوربس مینویسد حکومت ایران در واکنش به اعتراضها صدها نفر—و بهگفته برخی منابع حتی هزاران نفر—را کشته و همزمان با قطع کامل اینترنت و ارتباطات، تلاش کرده است ابعاد سرکوب را پنهان کند؛ اقدامی که به باور نویسنده، یادآور الگوی سرکوب رژیم بشار اسد در سوریه در سال ۲۰۱۱ است. در این چارچوب، به نوشته فوربس، «خط قرمز» اعلامشده از سوی ترامپ درباره کشتن معترضان مسالمتجو عملاً نقض شده است.
این گزارش به تهدیدهای متقابل تهران نیز اشاره میکند و مینویسد مقامهای جمهوری اسلامی هشدار دادهاند که هرگونه حمله آمریکا با هدف قرار دادن پایگاهها و منافع آمریکا در منطقه پاسخ داده خواهد شد. در همین حال، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اعتراضها را به «خرابکاران» نسبت داده و دادستان کل حکومت ایران مشارکت در اعتراضها را مصداق «دشمنی با خدا» دانسته است؛ تعبیری که فوربس آن را یادآور اعدامهای گسترده زندانیان سیاسی در سال ۶۷ توصیف میکند.
به نوشته فوربس، ترامپ تاکید کرده است که هرگونه اقدام نظامی احتمالی بدون اعزام نیروی زمینی خواهد بود؛ موضوعی که احتمال تکرار الگوی حملات محدود پیشین را تقویت میکند. این نشریه به عملیات «چکش نیمهشب» در پایان جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در خرداد سال جاری اشاره میکند؛ عملیاتی که طی آن آمریکا با بمبافکنهای بی۲ تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد و پس از پاسخ محدود تهران، دو طرف تنشزدایی کردند.
بر اساس این گزارش، یکی از گزینههای مورد بحث میتواند هدف قرار دادن نیروهای امنیتی مسئول کشتار معترضان باشد، اما مقامهای آمریکایی نگراناند چنین اقدامی به زنجیرهای از حملات تلافیجویانه علیه نیروها و دیپلماتهای آمریکا در منطقه منجر شود.
فوربس همچنین مینویسد در حال حاضر نشانهای از تصمیم ترامپ برای هدف قرار دادن مستقیم خامنهای وجود ندارد، هرچند او پیشتر گفته بود از محل اختفای رهبر جمهوری اسلامی آگاه است و هشدار داده بود که «صبر آمریکا رو به پایان است». به باور نویسنده، اگر کشتار معترضان ادامه یابد، دامنه گزینههای روی میز میتواند گسترش پیدا کند.
در بخش دیگری از گزارش به نقش شاهزاده رضا پهلوی اشاره شده است؛ چهرهای که از معترضان خواسته است تنها به حضور خیابانی بسنده نکنند و برای در اختیار گرفتن مراکز شهری آماده شوند. فوربس تاکید میکند که حتی حملات هوایی محدود آمریکا ممکن است بهتنهایی برای پیروزی معترضان کافی نباشد، بهویژه با توجه به قدرت آتش سپاه پاسداران نسبت به ارتش متعارف ایران.
این گزارش در جمعبندی مینویسد که هرچند بعید به نظر میرسد ترامپ به یک مداخله طولانی و پرهزینه تن دهد، اما با توجه به تشدید سرکوب در ایران و افزایش فشار سیاسی بر واشینگتن، کنار گذاشتن هیچیک از گزینهها در این مقطع زودهنگام نخواهد بود.
بر اساس این گزارش، این پیام در هفتههای اخیر از طریق ولادیمیر پوتین منتقل شده و نتانیاهو چندین بار با او تماس تلفنی داشته است.
کان افزود اسرائیل نگران است تهران با تصور قریبالوقوع بودن حمله این کشور، دچار اشتباه محاسباتی شود و پیشدستانه به اسرائیل حمله کند.
بر این اساس، پیامی که نتانیاهو ارسال کرده، با هدف جلوگیری از چنین سناریویی است.
نتانیاهو دوشنبه ۱۵ دیماه در سخنرانی خود در پارلمان اسرائیل گفت هرگونه حمله جمهوری اسلامی «پیامدهای سنگینی» خواهد داشت.
در روزهای گذشته، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز در یک برنامه تلویزیونی گفت نتانیاهو طی تماسی تلفنی به پوتین گفته است قصد حمله دوباره به ایران را ندارد.
عراقچی گفت: «سه چهار شب پیش یک تماس تلفنی بین پوتین و نتانیاهو بوده است. روز بعد سفیر ما در مسکو را صدا کردند و پیام نتانیاهو مبنی بر عدم جنگ مجدد با کشورمان را به ما منتقل کردند.»
کرملین پیش از این اعلام کرده بود پوتین و نتانیاهو در تماسی تلفنی بر «تمایل خود به منظور یافتن راهحلهای مذاکرهشده» درباره وضعیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی تاکید کردند.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، اوایل مهرماه گفته بود تهدید حمله دوباره اسرائیل به ایران همچنان «پابرجا» است و برخی «منابع مطلع» درباره بررسی حملات جدید علیه ایران گزارش دادهاند.
از سوی دیگر، نشریه بریتانیایی تایمز گزارش داد بر اساس یک ارزیابی اطلاعاتی، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در صورت تشدید ناآرامیهای داخلی و ناتوانی نیروهای امنیتی در مهار اعتراضات، برنامهای اضطراری برای خروج از ایران و رفتن به روسیه در نظر گرفته است.
به نوشته تایمز، این طرح جایگزین در شرایطی فعال میشود که خامنهای احساس کند ارتش، سپاه پاسداران یا دیگر نیروهای امنیتی، دچار ریزش، نافرمانی یا ناتوانی در اجرای دستورات شدهاند.
بر اساس این گزارش، خامنهای قصد دارد در چنین وضعیتی تهران را همراه حلقهای محدود شامل حدود ۲۰ نفر از اعضای خانواده و نزدیکانش، از جمله پسرش مجتبی، ترک کند.
منابع اطلاعاتی مورد استناد تایمز گفتهاند مقصد احتمالی خامنهای مسکو است؛ گزینهای که به گفته این منابع، به دلیل نزدیکی سیاسی به پوتین و نبود گزینههای امن دیگر انتخاب شده است.
به گفته تایمز، این برنامه با الگوبرداری از فرار بشار اسد، رییسجمهوری پیشین سوریه، طراحی شده که پیش از سقوط دمشق در سال ۲۰۲۴ به روسیه گریخت.
تایمز همچنین به ارزیابی یک نهاد اطلاعاتی غربی اشاره کرده که وضعیت جسمی و روانی رهبر جمهوری اسلامی را پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل «ضعیفتر» توصیف کرده است.
