مجتبی خامنهای در واکنش به تفاهمنامه با آمریکا گفت نظر دیگری داشته، اما به دلیل تعهدی که مسعود پزشکیان، رییس دولت و رییس شورای عالی امنیت ملی، به او داده، با امضای آن موافقت کرده است.
کامیار بهرنگ، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، گفت: «مجتبی خامنهای در این پیام، همانند پدرش، هیچ مسئولیتی را نپذیرفته و با سخنان دوپهلو تلاش کرده است اختلافات درون حاکمیت را حفظ کند.»
روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت توافق دونالد ترامپ با جمهوری اسلامی، برخلاف انتظار بنیامین نتانیاهو، نهتنها به تقویت موقعیت سیاسی او منجر نشد، بلکه شکاف بیسابقهای میان واشینگتن و تلآویو ایجاد کرده و نخستوزیر اسرائیل را در آستانه انتخابات با بحرانی تازه روبهرو کرده است.
روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت نتانیاهو امیدوار بود سفر ترامپ به اسرائیل و حمایت علنی رییسجمهوری آمریکا، مهمترین برگ برنده او در انتخابات پیشرو باشد. به نوشته این روزنامه، نتانیاهو انتظار داشت این سفر پس از «پیروزی کامل» بر جمهوری اسلامی، سقوط حکومت ایران و انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده برگزار شود، اما اکنون نهتنها هیچیک از این اهداف محقق نشده، بلکه ترامپ تقریباً هر روز با اظهاراتی تحقیرآمیز از نخستوزیر اسرائیل انتقاد میکند.
هاآرتص مینویسد توافق آمریکا و جمهوری اسلامی در اسرائیل بهطور گسترده «فاجعهبار» تلقی میشود، زیرا ترامپ برخلاف وعدههای اولیه خود، جنگ را بدون تحقق اهداف اعلامشده پایان داده است. به نوشته این روزنامه، رییسجمهوری آمریکا که پیشتر از «تسلیم بیقید و شرط» حکومت ایران سخن گفته بود، اکنون با توافقی موافقت کرده که کاهش تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و صدور معافیت برای صادرات نفت این کشور را در بر میگیرد، در حالی که جمهوری اسلامی تنها بار دیگر اعلام کرده قصد ساخت سلاح هستهای ندارد و با رقیقسازی ذخایر اورانیوم در داخل ایران و ادامه بازرسیهای آژانس موافقت کرده است.
به باور نویسنده، این توافق جمهوری اسلامی را در موقعیت بهتری نسبت به پیش از جنگ قرار داده است. هاآرتص یادآور میشود که تهران نهتنها در برابر حملات آمریکا و اسرائیل دوام آورد، بلکه کنترل خود بر تنگه هرمز را حفظ کرده، امتیازهای اقتصادی قابل توجهی به دست آورده و درخواست ترامپ برای انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج از ایران را نیز نپذیرفته است. این روزنامه همچنین به اظهارات اخیر ترامپ اشاره میکند که گفته بود اگر کشورهای دیگر موشکهای بالستیک دارند، «منصفانه نیست ایران از آن محروم باشد»؛ موضعی که در اسرائیل با نگرانی گسترده روبهرو شده است.
این تحلیل همچنین بر شکاف کمسابقه میان ترامپ و نتانیاهو تاکید دارد. هاآرتص مینویسد لحن رییسجمهوری آمریکا در قبال نخستوزیر اسرائیل از تمجیدهای گذشته به انتقادهای آشکار و گاه تحقیرآمیز تغییر کرده است. از نگاه نویسنده، ادامه حملات اسرائیل به لبنان نیز با مخالفت علنی ترامپ روبهرو شده و این اختلاف به یکی از عمیقترین تنشها میان دو متحد در دهههای اخیر تبدیل شده است.
هاآرتص در بخش دیگری از گزارش خود، پیامدهای داخلی این تحول را بررسی کرده و نوشته است که توافق با ایران، محبوبیت حزب لیکود را بهشدت تحت تاثیر قرار داده است. به گفته نویسنده، حتی رسانهها و چهرههای نزدیک به نتانیاهو نیز از توافق انتقاد کرده و در مواردی شخص ترامپ را هدف حملات لفظی قرار دادهاند؛ موضوعی که روایت دولت اسرائیل مبنی بر «پیروزی» در جنگ را تضعیف کرده است.
این روزنامه در پایان مینویسد در حالی که انتخابات اسرائیل احتمالاً در ماه اکتبر برگزار خواهد شد، ژنرال بازنشسته گادی آیزنکوت به رقیب اصلی نتانیاهو تبدیل شده و در نظرسنجیها روندی صعودی دارد. نویسنده معتقد است مجموعه عواملی مانند توافق با جمهوری اسلامی، انتقادهای علنی ترامپ از نتانیاهو و نارضایتی داخلی از عملکرد دولت، این هفته را به «بدترین هفته لیکود از زمان حملات هفتم اکتبر» تبدیل کرده است.
روزنامه گاردین در تحلیلی درباره تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی نوشت این توافق نشان میدهد واشینگتن در مقایسه با مواضعی که پیش از آغاز جنگ مطرح کرده بود، از بسیاری از خواستههای خود عقبنشینی کرده است.
پاتریک وینتور، دبیر دیپلماتیک گاردین، نوشت اگر مفاد تفاهمنامه با پیشنهاد آمریکا در سال ۲۰۲۵ مقایسه شود، مشخص میشود شماری از خطوط قرمز پیشین واشینگتن کنار گذاشته شدهاند. به نوشته گاردین، آمریکا پیش از جنگ خواهان محدودیتهای گسترده بر غنیسازی اورانیوم در ایران، انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج از کشور و توقف برخی فعالیتهای مرتبط با چرخه سوخت هستهای بود، اما در تفاهمنامه فعلی ادامه غنیسازی در ایران پذیرفته شده و سرنوشت ذخایر اورانیوم نیز به مذاکرات بعدی موکول شده است.
این روزنامه نوشت تفاهمنامه را نمیتوان یک «سند تسلیم» دانست، اما این سند نشان میدهد آمریکا نتوانسته از طریق جنگ به اهدافی که دنبال میکرد دست یابد. گاردین افزود امتیازهای اقتصادی پیشبینیشده در توافق، از جمله تسهیل صادرات نفت ایران و کاهش محدودیتهای مرتبط با مبادلات مالی، میتواند بخشی از مهمترین اهرمهای فشار اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی را تضعیف کند.
گاردین همچنین نوشت بازگشایی تنگه هرمز، که یکی از اهداف اصلی توافق عنوان شده، هنوز دستاوردی قطعی نیست. به نوشته این روزنامه، متن تفاهمنامه نشان میدهد وضعیت عبور و مرور در این آبراه پس از دوره ۶۰ روزه فعلی نیازمند مذاکرات بیشتری خواهد بود.
این روزنامه تفاهمنامه کنونی را با توافق هستهای سال ۲۰۱۵ قابل مقایسه ندانست و نوشت برجام یک توافق جامع با محدودیتهای مشخص و سازوکارهای گسترده راستیآزمایی بود، در حالی که تفاهمنامه فعلی بیشتر چارچوبی برای مذاکرات بعدی محسوب میشود و بسیاری از موضوعات اصلی، از جمله نحوه نظارت بر برنامه هستهای ایران، همچنان بدون پاسخ ماندهاند.
گاردین در پایان نوشت اظهارات دونالد ترامپ نشان میدهد نگرانی از پیامدهای اقتصادی ادامه جنگ، از جمله افزایش قیمت انرژی، اختلال در بازارهای جهانی و خطر رکود اقتصادی، یکی از عوامل اصلی پذیرش این تفاهمنامه از سوی دولت آمریکا بوده است.
نشریه محافظهکار آمریکایی نشنال ریویو در یادداشتی با عنوان «تحقیر فوری و کامل ترامپ» نوشت: تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی را نمیتوان چیزی جز یک عقبنشینی تحقیر آمیز برای واشینگتن توصیف کرد.
نشنال ریویو، استدلال میکند که دولت ترامپ در مهمترین موضوعات مورد اختلاف پیش از جنگ، در نهایت به مواضع مورد نظر جمهوری اسلامی نزدیک شده است.
این نشریه محافظهکار که در نیویورک منتشر میشود، نوشت ممکن است برخی استدلال کنند که بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از آسیب بیشتر به اقتصاد جهانی، دولت آمریکا را ناچار به پذیرش چنین توافقی کرده است، اما این واقعیت را تغییر نمیدهد که نتیجه نهایی از دید منتقدان، نوعی عقبنشینی در برابر جمهوری اسلامی بوده است.
نشنال ریویو همچنین تاکید کرد برای رد این برداشت باید بر ماهها اظهارات دونالد ترامپ، پیش و در جریان جنگ، درباره اهداف آمریکا چشم بست.
جمشید برزگر، تحلیلگر سیاسی و روزنامهنگار، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، درباره پیام اخیر مجتبی خامنهای درباره تفاهمنامه با آمریکا، با اشاره به الگوهای رفتاری در ساختار قدرت جمهوری اسلامی تاکید کرد که مشابه دوره رهبری علی خامنهای، همچنان نوعی تقسیم نقش میان تصمیمگیری و عدم پذیرش مسئولیت در حال بازتولید است.
او با اشاره به نقش مجتبی خامنهای در تداوم این الگو گفت برخی پیامها و مواضع منتشرشده، یادآور شیوهای است که در آن مسئولیت تصمیمها به چهرههای اجرایی یا سیاسی دیگر منتقل میشود، در حالی که مرکز اصلی قدرت از پاسخگویی مستقیم فاصله میگیرد.
او همچنین با اشاره به فضای پس از تحولات اخیر و بحثهای مربوط به مذاکرات و توافقها، از طرح انتقادها علیه چهرههایی چون محمدباقر قالیباف و مسعود پزشکیان سخن گفت و افزود در این روند، مسئولیتهای سیاسی بهطور نامتوازن میان بازیگران مختلف توزیع میشود.
او افزود: «در کنار مسئولیتگریزی، حفظ توازن میان جناحها و مراکز قدرت نیز اهمیت دارد. در این پیام نهتنها مسئولیت به گردن پزشکیان انداخته شده، بلکه به نوعی از قالیباف نیز حمایت و حفاظت میشود و به نیروهای معروف به تندروتر هم فضا و امکان برای ادامه اعتراضات اخیرشان داده میشود.»
در سال ۱۳۶۷، با پذیرش قطعنامهٔ ۵۹۸ و پایان جنگ هشتساله، نرخ دلار از حدود ۱۴۰ تومان به زیر ۵۰ تومان سقوط کرد.
اما این کاهش کوتاهمدت بود و پس از وقفهای کوتاه، دلار از سطح پیش از آتشبس نیز فراتر رفت و روند صعودی خود را برای سالها ادامه داد.
اکنون، با انتشار خبر تفاهم میان ایران و آمریکا، بار دیگر نرخ دلار رو به کاهش گذاشته است.
در این قسمت از چرتکه، محمد ماشینچیان بررسی میکند که چرا موتور اصلی نرخ دلار تورم داخلی است و نه خبر توافق؛ شرایط امروز را با تجربهٔ تاریخی پس از قطعنامهٔ ۵۹۸ مقایسه کرده، و نرخ دلار را بر اساس سناریوهای مختلف تا پایان سال ۱۴۰۵ تخمین میزند: