خبرگزاری رویترز دوشنبه چهارم خرداد گزارش داد پژوهشگران در مطالعهای تازه، محدوده زیستی آینده دهها هزار گونه از «گیاهان آوندی» را مدلسازی کردند. گروهی که تقریبا همه گیاهان شناختهشده جهان را در بر میگیرد و شامل گیاهانی با بافتهای انتقال آب و مواد مغذی است.
این بررسی بیش از ۶۷ هزار گونه را شامل میشود که معادل حدود ۱۸ درصد از گیاهان آوندی شناختهشده جهان است.
نتایج پژوهش نشان میدهد بین هفت تا ۱۶ درصد این گونهها ممکن است بیش از ۹۰ درصد زیستگاه خود را از دست بدهند. وضعیتی که آنها را در معرض خطر بالای انقراض قرار میدهد.
از اکالیپتوس تا گیاهانی با قدمت ۴۰۰ میلیون سال
از جمله گونههایی که در معرض تهدید قرار گرفتهاند، میتوان به درخت نادر «کاتالینا آیرونوود» در کالیفرنیا، گونهای از «خزه سنبلهای آبی» متعلق به دودمانی با قدمت بیش از ۴۰۰ میلیون سال و حدود یکسوم گونههای اکالیپتوس - یکی از شناختهشدهترین گروههای گیاهی استرالیا - اشاره کرد.
پژوهشگران برای رسیدن به این برآوردها، میلیونها داده مربوط به محل پراکندگی گیاهان را همراه با سناریوهای انتشار گازهای گلخانهای برای سالهای ۲۰۸۱ تا ۲۱۰۰ بررسی کردند.
در این مطالعه، زیستگاه گیاه تنها یک نقطه جغرافیایی در نظر گرفته نشده، بلکه مجموعهای از شرایط لازم برای بقا شامل دما، میزان بارندگی، خاک، نحوه استفاده از زمین و ویژگیهای محیطی مانند سایه را شامل میشود.
جونا وانگ، پژوهشگر فوقدکتری دانشگاه ییل، و شیائولی دونگ، استاد علوم محیط زیست دانشگاه کالیفرنیا در دیویس، که هدایت این تحقیق را بر عهده داشتند، به رویترز گفتند: «میتوان تصور کرد گیاهان تلاش میکنند یک پوسته اقلیمی در حال حرکت را دنبال کنند. با گرمتر شدن هوا، بسیاری از گونهها برای حفظ شرایط مناسب به سمت شمال یا ارتفاعات بالاتر حرکت میکنند، اما دما فقط بخشی از ماجراست.»
بحران فقط حرکت گیاهان نیست
این مطالعه که در نشریه علمی ساینس منتشر شده، نشان میدهد تغییرات اقلیمی در بسیاری از مناطق جهان، ترکیب شرایط لازم را برای بقای گونهها کوچکتر میکند و مناطق کمتری باقی میمانند که همه نیازهای یک گونه بهطور همزمان در آن وجود داشته باشد.
گیاهان معمولا طی نسلها و از طریق بذر یا هاگهایی که بهوسیله باد، آب، حیوانات یا نیروی جاذبه جابهجا میشوند، گسترش پیدا میکنند، اما پژوهشگران دریافتند حتی اگر فرض شود گیاهان بتوانند آزادانه به هر زیستگاه جدید مناسب مهاجرت کنند، میزان خطر انقراض تفاوت چندانی نمیکند.
وانگ و دونگ گفتند: «اگر مشکل اصلی فقط کندی جابهجایی بود، امکان پراکندگی نامحدود باید خطر انقراض را بهشدت کاهش میداد. اما چنین چیزی مشاهده نشد.»
به گفته آنها، این یافته برای سیاستهای حفاظتی اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر مشکل اصلی کاهش کلی زیستگاههای مناسب باشد، صرفا انتقال گونهها به مناطق جدید کافی نخواهد بود.
تغییر نقشه گیاهی جهان
بر اساس این پژوهش، پیامدهای تغییرات اقلیمی در مناطق مختلف جهان متفاوت خواهد بود.
گیاهان سازگار با سرما در قطب شمال ممکن است با کوچک شدن اقلیمهای بسیار سرد، زیستگاه خود را از دست بدهند.
مناطق خشک، از جمله بخشهایی از غرب آمریکا و نواحی دارای اقلیم مدیترانهای، با خطر خشکسالی شدیدتر، کاهش رطوبت خاک و آتشسوزیهای بیشتر روبهرو خواهند شد.
در سواحل جنوبی و شرقی استرالیا نیز خط ساحلی میتواند مانع مهاجرت گونهها به سمت قطب شود.
در مقابل، پژوهشگران معتقدند تنوع گیاهی محلی ممکن است در نزدیک ۲۸ درصد از خشکیهای زمین افزایش یابد، زیرا برخی گونهها به مناطق تازه مناسب، مهاجرت خواهند کرد.
این وضعیت بهویژه در بخشهایی از مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری رخ میدهد. جایی که افزایش بارندگی میتواند شرایط را برای گونههای بیشتری مناسب کند.
«بازآرایی جهانی» طبیعت
پژوهشگران این روند را نوعی «بازآرایی جهانی» توصیف کردند. وضعیتی که در آن برخی گونهها از زیستگاه تاریخی خود حذف میشوند و گونههای دیگر وارد مناطق تازه میشوند.
اما آنها تاکید کردند افزایش تنوع محلی لزوما به معنای بهتر شدن وضعیت کلی گیاهان نیست.
این تغییرات میتواند به شکلگیری «اجتماعهای گیاهی جدید» منجر شود: ترکیبهایی از گیاهان که پیشتر هرگز در کنار هم زندگی نکرده بودند، اکنون برای نخستین بار با یکدیگر روبهرو میشوند.
پژوهشگران تاکید کردند هنوز مشخص نیست این تعاملهای جدید چه پیامدهایی خواهند داشت.
تهدیدی فراتر از طبیعت
گیاهان پایه اصلی بیشتر اکوسیستمهای خشکی هستند. آنها کربن جذب میکنند، خاک را تثبیت میکنند، زیستگاه حیات وحش را فراهم میآورند و منبع غذا، چوب، دارو و بسیاری مواد دیگر هستند.
در نتیجه، تغییر در تنوع گیاهی میتواند پیامدهای زنجیرهای گستردهای برای طبیعت و انسان داشته باشد.
وانگ و دونگ هشدار دادند: «اگر تغییرات اقلیمی پوشش گیاهی را کاهش دهد، اکوسیستمها دی اکسید کربن کمتری از جو جذب خواهند کرد و این موضوع میتواند گرمایش زمین را تشدید کند.»
آنها افزودند: «در نهایت، حفاظت از تنوع گیاهی فقط به معنای حفاظت از طبیعت نیست، بلکه به حفظ نظامهای زیستمحیطیای مربوط میشود که جوامع انسانی به آنها وابستهاند.»