واینت در گزارشی از وضعیت کشتیهای گرفتار در تنگه هرمز نوشت بیش از ۲۰ هزار ملوان و خدمه دریایی، پس از ۶۵ روز تنش و درگیری میان جمهوری اسلامی و آمریکا، همچنان در خلیج فارس گرفتار ماندهاند؛ در حالی که ذخایر آب، غذا و دارو رو به پایان است و صدها کشتی امکان خروج از منطقه را ندارند.
بر اساس این گزارش، تنها سه روز پس از آنکه دونالد ترامپ «پروژه آزادی» برای بازگشایی مسیر تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را متوقف کرد، تبادل حملات میان آمریکا و حکومت ایران بار دیگر از سر گرفته شد و تهران تهدید کرد «پاسخی قاطع» خواهد داد.
واینت نوشت اکنون هزاران ملوان در انتظار پاسخ نیروی دریایی حکومت ایران هستند تا مشخص شود چه زمانی اجازه خروج از تنگه را خواهند داشت.
یکی از این ملوانان، شمیم صابر، ناوبر اهل بنگلادش در یک کشتی تحقیقاتی، به والاستریت ژورنال گفته است: «ذخایر آب و غذای ما هر روز کمتر میشود. نگرانم و برای جانم میترسم. وضعیت بسیار بد است و ما درمانده شدهایم.»
او گفت مقامهای ایرانی پس از درخواست خروج از طریق رادیو به آنها گفتهاند عبور از تنگه «قرمز» و بسیار خطرناک است.
به نوشته واینت، صدها کشتی در صفی طولانی تا خروجی تنگه لنگر انداختهاند، در حالی که پهپادها بر فراز آنها پرواز میکنند و زبالههای کشتیهای دیگر روی آب شناور است.
این گزارش میافزاید خدمه کشتیها اکنون میان حفظ جایگاه خود در صف انتظار یا حرکت به سمت بنادر برای تامین دوباره آب و غذا مردد ماندهاند؛ زیرا هیچکس نمیداند چه زمانی مسیر خروج باز خواهد شد.
واینت وضعیت کنونی خلیج فارس را «زندان شناور» برای بیش از ۸۰۰ کشتی توصیف کرده که بیش از دو ماه است در منطقه گرفتار شدهاند.
بر اساس دادههای سازمان بینالمللی دریانوردی که در این گزارش به آن استناد شده، در جریان تبادل حملات میان حکومت ایران و آمریکا، بیش از ۳۰ کشتی هدف موشکها و پهپادهای ایرانی قرار گرفتهاند و دستکم ۱۰ ملوان کشته شدهاند.
این گزارش همچنین به روایت یک ملوان هندی اشاره میکند که گفته شاهد سوختن کامل کشتی مجاور خود بوده، در حالی که خدمه آن در انتظار امدادی بودند که هرگز نرسید.
او گفته داروهای کشتی به پایان رسیده و خودش نیز دیگر داروی فشار خون در اختیار ندارد.
به نوشته واینت، برخی خدمه معتقدند برای عبور از محاصره ایران باید به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پول پرداخت شود، اما هماهنگی این پرداختها تنها میان دولتها انجام میشود و ملوانان خارجی در بلاتکلیفی به سر میبرند.
این گزارش یادآوری میکند ترامپ اوایل ماه جاری «پروژه آزادی» را با هدف ازسرگیری عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز آغاز کرد؛ عملیاتی که او آن را «اقدامی بشردوستانه» توصیف کرده بود.
بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا، قرار بود این عملیات با پشتیبانی ناوشکنهای موشکانداز، بیش از ۱۰۰ هواگرد و حدود ۱۵ هزار نیروی نظامی اجرا شود، اما تنها پس از ۳۶ ساعت متوقف شد.
روز بعد، پس از آنکه جمهوری اسلامی به سوی ناوشکنهای آمریکایی عبوری از تنگه آتش گشود و ارتش آمریکا پاسخ داد، درگیریها بار دیگر شدت گرفت.
حکومت ایران آمریکا را به نقض آتشبس متهم کرد و تهدید به پاسخ داد. ترامپ نیز همزمان با تهدید تهران، تاکید کرد «آتشبس همچنان برقرار است.»
در ادامه این تنشها، امارات متحده عربی از فعال شدن سامانههای پدافند هوایی خود خبر داد، هرچند مشخص نشد چه اهدافی رهگیری شدهاند.
سخنگوی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی نیز آمریکا را به «نقض آتشبس» متهم کرد و هشدار داد تهران «قاطعانه و بدون تردید» پاسخ خواهد داد.
با این حال، تلویزیون حکومت در ایران ساعاتی بعد از «بازگشت شرایط به حالت عادی» خبر داد؛ وضعیتی که به نوشته واینت، همچنان با ادامه محاصره هرمز و سرگردانی صدها کشتی همراه است.
به گفته منابع محلی، مهاجمان از نیروهای وابسته به شبهنظامیان «کودکو» (Cooperative for the Development of Congo) بودند که اواخر ماه آوریل این حمله را انجام دادند.
منابع امنیتی شمار قربانیان را ۶۹ نفر اعلام کردند، اما دیودونه لوسا، از مقامهای محلی حفاظت غیرنظامی، به خبرگزاری فرانسه گفت تعداد کشتهشدگان «بیش از ۷۰ نفر» است.
بر اساس این گزارش، ادامه حضور نیروهای کودکو و نبود امنیت در منطقه باعث شد جمعآوری و انتقال اجساد برای چند روز به تعویق بیفتد.
گروه کودکو مدعی دفاع از جامعه عمدتا کشاورز «لندو» در برابر جامعه عمدتا دامدار «هما» است. در مقابل، گروه مسلح دیگری به نام «کنوانسیون انقلاب مردمی» (CRP) اعلام کرده برای دفاع از جامعه هما فعالیت میکند.
خبرگزاری فرانسه نوشت این دو گروه تنها بخشی از گروههای مسلح فعال در شرق کنگو هستند. از دیگر گروههای فعال در منطقه میتوان به «نیروهای دموکراتیک متحد» (ADF) اشاره کرد؛ گروهی متشکل از شورشیان پیشین اوگاندایی که با گروه حکومت اسلامی (داعش) اعلام بیعت کرده است.
منابع محلی و امنیتی همچنین پنجشنبه اعلام کردند نیروهای دموکراتیک متحد طی دو روز حمله در استانهای ایتوری و کیوو شمالی دستکم ۳۶ نفر را کشتهاند.
از سال ۲۰۲۱، ارتش اوگاندا در کنار ارتش جمهوری دموکراتیک کنگو در بخشهایی از استان ایتوری و کیوو شمالی برای مقابله با نیروهای دموکراتیک متحد مستقر شده است. گزارش خبرگزاری فرانسه میگوید ارتش کنگو در برخی موارد از نیروهای کودکو نیز بهعنوان نیروی کمکی استفاده میکند.
در همین حال، هیات سازمان ملل متحد در جمهوری دموکراتیک کنگو (MONUSCO) روز جمعه درباره موج «مرگبار» حملات علیه غیرنظامیان در شرق این کشور هشدار داد.
مونوسکو اعلام کرد «دهها غیرنظامی در روزهای اخیر» در استانهای ایتوری، کیوو شمالی و کیوو جنوبی کشته شدهاند، هرچند جزئیات بیشتری ارائه نکرد.
شرق جمهوری دموکراتیک کنگو که سرشار از منابع معدنی است، طی سه دهه گذشته صحنه درگیریهای مداوم میان گروههای مسلح، شبهنظامیان و نیروهای دولتی بوده است.
اکسیوس با اشاره به دیدار وزیر خارجه آمریکا و فرستاده ویژه کاخ سفید با مقام قطری نوشت آمریکا و جمهوری اسلامی در حال مذاکره بر سر یک «یادداشت تفاهم یکصفحهای» هستند که هدف آن پایان دادن به جنگ و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات مفصلتر در آینده است.
بر اساس این گزارش، قطر نقش مهمی در میانجیگری میان تهران و واشینگتن ایفا میکند و مقامهای آمریکایی، دوحه را یکی از موثرترین بازیگران منطقهای در مذاکرات با حکومت ایران میدانند.
به نوشته اکسیوس، تا بعدازظهر شنبه ۱۹ اردیبهشت، دولت آمریکا همچنان در انتظار آخرین پاسخ حکومت ایران به پیشنهاد ارائهشده بود.
این گزارش میافزاید هرچند از آغاز جنگ، پاکستان بهعنوان میانجی رسمی میان آمریکا و حکومت ایران عمل کرده، اما قطریها نیز بهطور فعال و پشت صحنه در روند مذاکرات حضور داشتهاند.
یکی از منابع آگاه به اکسیوس گفته است الثانی روز جمعه ۱۸ اردیبهشت در واشینگتن با جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، دیدار کرده بود و قرار داشت بلافاصله به دوحه بازگردد، اما برنامه سفر خود را تغییر داد و به میامی رفت.
بر اساس این گزارش، نخستوزیر قطر در جریان حضورش در میامی با وزیر خارجه عربستان سعودی نیز تماس گرفته و درباره تلاشهای میانجیگرانه گفتوگو کرده است.
اکسیوس نوشت وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به درخواست برای اظهار نظر درباره این دیدار، واکنشی فوری ارائه نکرد.
به گفته منابع آگاه، محور اصلی نشست میامی بررسی مسیر دستیابی به یادداشت تفاهمی برای پایان جنگ بوده است.
یکی از منابع همچنین به اکسیوس گفته قطر، پاکستان، مصر، ترکیه و عربستان سعودی بهطور هماهنگ در تلاش برای پیشبرد توافق میان تهران و واشینگتن هستند.
این منبع افزود: «میانجیها هر دو طرف را به کاهش تنش و تمرکز بر دستیابی به توافق تشویق میکنند.»
پایگاهی که به گفته این منابع برای پشتیبانی از عملیات هوایی علیه جمهوری اسلامی ایران، استقرار نیروهای ویژه و تیمهای جستوجو و نجات مورد استفاده قرار میگرفت.
بر اساس این گزارش، این پایگاه با اطلاع آمریکا و اندکی پیش از آغاز جنگ ساخته شد و بهعنوان مرکز لجستیکی نیروی هوایی اسرائیل عمل میکرد.
والاستریت ژورنال نوشت تیمهای جستوجو و نجات اسرائیلی در این پایگاه مستقر بودند تا در صورت سقوط خلبانان اسرائیلی در خاک ایران وارد عمل شوند، هرچند به گفته منابع، تاکنون هیچ خلبان اسرائیلی سرنگون نشده است.
این گزارش همچنین میگوید زمانی که یک جنگنده اف-۱۵ آمریکایی در نزدیکی اصفهان سقوط کرد، اسرائیل پیشنهاد کمک در عملیات نجات را مطرح کرد، اما نیروهای آمریکایی خود دو خلبان را نجات دادند. با این حال، اسرائیل برای حفاظت از عملیات، حملات هوایی انجام داد.
به نوشته والاستریت ژورنال، این پایگاه مخفی در اوایل ماه مارس نزدیک بود فاش شود. رسانههای دولتی عراق گزارش داده بودند یک چوپان محلی فعالیتهای مشکوک نظامی، از جمله پرواز بالگردها، را مشاهده و گزارش کرده و نیروهای عراقی برای بررسی به منطقه اعزام شده بودند.
منابع آگاه به این روزنامه گفتند اسرائیل برای جلوگیری از نزدیک شدن نیروهای عراقی، حملات هوایی انجام داد. در نتیجه این درگیری، یک سرباز عراقی کشته و دو نفر دیگر زخمی شدند.
قیس المحمداوی، معاون فرمانده ستاد عملیات مشترک عراق، در آن زمان گفته بود: «این عملیات بیپروا بدون هماهنگی یا مجوز انجام شد.»
عراق بعدتر در شکایتی به سازمان ملل، آمریکا را مسئول حمله معرفی کرد، اما یکی از منابع آگاه به والاستریت ژورنال گفت واشینگتن در این حمله دخالتی نداشته است.
این روزنامه نوشت جزئیات این پایگاه نشان میدهد اسرائیل برای اجرای عملیات هوایی علیه اهدافی در فاصله حدود هزار مایلی [حدود هزار و ۶۰۰ کیلومتر]، تا چه اندازه ریسک و برنامهریزی عملیاتی انجام داده است.
بر اساس این گزارش، حضور این پایگاه در عراق به اسرائیل اجازه میداد به میدان نبرد نزدیکتر شود و در صورت نیاز، عملیات نجات اضطراری را سریعتر اجرا کند. همچنین نیروهای ویژه نیروی هوایی اسرائیل که برای عملیات کماندویی در خاک دشمن آموزش دیدهاند، در این پایگاه حضور داشتند.
والاستریت ژورنال یادآوری کرد نیروی هوایی اسرائیل در طول کارزار پنجهفتهای خود هزاران حمله علیه اهدافی در ایران انجام داده است.
این گزارش همچنین به سابقه استفاده نیروهای آمریکایی از صحرای غرب عراق برای عملیات نظامی اشاره میکند. به گفته مایکل نایتس، کارشناس امنیتی و رییس بخش تحقیقات شرکت «هورایزن اینگیج»، این منطقه به دلیل وسعت زیاد و جمعیت اندک، محل مناسبی برای ایجاد پایگاههای موقت و مخفی است.
او گفت ساکنان محلی طی سالها به مشاهده فعالیتهای غیرعادی، از گروههای مسلح تا نیروهای ویژه، عادت کردهاند و در جریان جنگ اخیر نیز برخی از آنها از فعالیت غیرمعمول بالگردها در منطقه خبر داده بودند.
والاستریت ژورنال در پایان نوشت مقامهای اسرائیلی طی جنگ بارها به عملیاتهای مخفی اشاره کردهاند. از جمله «بار تومر»، فرمانده وقت نیروی هوایی اسرائیل، اوایل مارس در پیامی به نیروهایش گفته بود: «نیروهای واحدهای ویژه نیروی هوایی در حال انجام ماموریتهایی هستند که میتواند تخیل را شعلهور کند.»
قرار است ترامپ، کمتر از یک هفته دیگر به همراه هیاتی از مدیران عامل شرکتهای آمریکایی که آماده عقد توافق با رقیب ژئوپلیتیکی واشینگتن هستند، راهی پکن خواهد شد. او یک بار سفر برنامهریزی شده خود به چین را بهدلیل جنگ ایران به تاخیر انداخته است.
وزارت امور خارجه آمریکا در روزهای اخیر سه شرکت چینی را به اتهام کمک به جمهوری اسلامی در جنگ با آمریکا تحریم کرد.
این سه شرکت متهم شدهاند که «تصاویری ماهوارهای در اختیار حکومت ایران قرار دادهاند که حملات نظامی جمهوری اسلامی علیه نیروهای آمریکایی در خاورمیانه را ممکن ساخته است.»
وزارت امور خارجه آمریکا در همین زمینه نوشت: «ایالات متحده به اقدام علیه نهادهای مستقر در چین که از حکومت ایران حمایت میکنند ادامه خواهد داد تا اطمینان حاصل شود تهران پس از عملیات خشم حماسی نتواند برنامههای حساس مرتبط با اشاعه تسلیحاتی خود را بازسازی کند. هدف قرار دادن نیروهای نظامی و شرکای آمریکا بیپاسخ نخواهد ماند.»
زمانبندی این اقدام وزارت امور خارجه برای تحریم شرکتهای چینی، نشاندهنده نارضایتی دولت آمریکا از موضع علنی پکن است؛ موضعی که خواهان پایان درگیریها در خلیج فارس است، در حالی که همزمان به حمایت از توان نظامی حکومت ایران ادامه میدهد.
روزنامه والاستریت ژورنال سهشنبه گزارش داده بود که این حمایت شامل صادرات برخی قطعات ضروری برای برنامه پهپادهای تهاجمی ایران نیز میشود.
این تحریمها همچنین احتمالا اهرم فشار ترامپ در دیدار با شی را تقویت خواهد کرد؛ دیداری که انتظار میرود رییسجمهوری آمریکا در آن از رهبر چین بخواهد تهران را به سمت توافقی سوق دهد که به بازگشایی تنگه هرمز برای عبور عادی کشتیها منجر شود.
دولت آمریکا جمعه همچنین ۱۰ نهاد و فرد دیگر در کشورهایی از جمله بلاروس، ایران و امارات متحده عربی را تحریم کرد؛ افرادی که به گفته واشینگتن در تلاشهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی برای تامین تسلیحات خود نقش دارند.
در همین حال، مقامهای دفاعی آمریکا نگراناند که جنگ پرهزینه ایران ممکن است در مذاکرات هفته آینده، به شی جینپینگ اهرم فشار بیشتری در برابر ترامپ بدهد.
تحریمهای روز جمعه علیه چین تنها تازهترین مرحله از تشدید تنشها میان دو کشور است.
هفته گذشته، وزارت بازرگانی چین طبق گزارش خبرگزاری دولتی شینهوا، اجرا یا تبعیت از تحریمهای جداگانه آمریکا علیه پنج پالایشگاه چینی متهم به خرید نفت از جمهوری اسلامی را ممنوع اعلام کرد.
این نخستین بار است که چین از زمان اجرای سیاست ملی سال ۲۰۲۱ خود، که تبعیت از اقدامات بینالمللی «غیرموجه» را ممنوع میکند، چنین سازوکاری را فعال میکند.
با این حال، ترامپ ابراز اطمینان کرده که او و شی روابط و زمینه مشترک کافی برای همکاری درباره خاورمیانه را دارند.
او هفته گذشته در یک نشست خبری در دفتر بیضی گفت: «این هم یکی از موضوعات خواهد بود. اما انصافا او درباره این مساله خیلی محترمانه رفتار کرده است.»
ترامپ افزود: «چین حدود ۶۰ درصد نفتش را از نفتی که از هرمز میگذرد تامین میکند. فکر میکنم او بسیار محترمانه برخورد کرده. ما از طرف چین با چالشی روبهرو نشدهایم.»
بهنوشته رویترز، تصمیم دونالد ترامپ برای خارج کردن بخشی از نیروهای آمریکایی از آلمان، تهدید به کاهش نیروها در دیگر نقاط اروپا و کماهمیت جلوه دادن حملات اخیر جمهوری اسلامی به امارات متحده عربی بهعنوان یکی از شرکای مهم آمریکا در خلیج فارس، همگی نشانهای از آن چیزی است که احتمالا به میراث ماندگار این جنگ تبدیل خواهد شد: فرسایش روابط با متحدان کلیدی.
رویترز در گزارش تحلیل خود تاکید کرده حتی در شرایطی که آمریکا و جمهوری اسلامی بهآرامی به سمت راهی احتمالی برای خروج از جنگ ۱۰ هفتهای خود حرکت میکنند، گفتار و رفتار ترامپ بار دیگر نگرانیهایی را در میان متحدان دیرینه واشینگتن، از اروپا گرفته تا خاورمیانه و منطقه هند-پاسیفیک، زنده کرده که شاید آمریکا در بحرانهای آینده شریک قابل اعتمادی نباشد.
در واکنش، برخی شرکای سنتی آمریکا در حال تغییر محاسبات خود هستند؛ تغییری که ممکن است روابط با واشینگتن را برای مدتی طولانی دگرگون کند. در همین حال، رقبایی مانند چین و روسیه نیز در تلاشاند از فرصتهای راهبردی ایجادشده بهرهبرداری کنند.
رویترز افزوده اگرچه هنوز مشخص نیست آیا جنگ ترامپ با جمهوری اسلامی به نقطه عطفی دائمی در روابط آمریکا با جهان تبدیل خواهد شد یا نه، اما بیشتر تحلیلگران معتقدند رفتار غیرقابل پیشبینی او از زمان بازگشت به قدرت که عملا نظم جهانی مبتنی بر قواعد را برهم زده، به تضعیف بیشتر ائتلافهای آمریکا منجر خواهد شد، بهویژه در شرایطی که ناتو همچنان بهدلیل مقاومت در برابر خواستههای ترامپ در دوران جنگ، هدف خشم اوست.
برت برون، مشاور پیشین دولت اوباما و رییس کنونی شرکت مشاوره راهبردی Situation Room، به رویترز گفته: «بیپروایی ترامپ در قبال جمهوری اسلامی در حال ایجاد تغییراتی چشمگیر است. اعتبار آمریکا در خطر قرار دارد.»
تنشها میان ترامپ و اروپاییها بهویژه از زمانی شدت گرفت که او در۹ اسفند ۱۴۰۴ به اسرائیل در حمله به جمهوری اسلامی پیوست.
بستن تنگه هرمز از سوی تهران در واکنش به این حملات، شوک بیسابقهای به بازار جهانی انرژی وارد کرد؛ شوکی که کشورهای اروپایی را به یکی از بزرگترین بازندگان اقتصادی جنگی تبدیل کرد که هرگز خواهان آن نبودند.
حتی پیش از آن نیز ترامپ با اعمال تعرفههای گسترده، تلاش برای تصاحب گرینلند و گرفتن آن از دانمارک و قطع کمکهای نظامی به اوکراین، متحدان آمریکا را نگران کرده بود.
شکاف زمانی عمیقتر شد که ترامپ در روزهای اخیر اعلام کرد پنج هزار نفر از مجموع ۳۶ هزار و ۴۰۰ نیروی مستقر آمریکا در آلمان را خارج میکند؛ اقدامی که پس از آن صورت گرفت که فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، آشکار گفت جمهوری اسلامی آمریکا را تحقیر کرده و خشم ترامپ را برانگیخت.
پنتاگون نیز در ادامه، استقرار برنامهریزیشده موشکهای کروز تاماهاوک در آلمان را لغو کرد.
ترامپ سالهاست این پرسش را مطرح میکند که آیا آمریکا باید در ناتویی که پس از جنگ جهانی دوم به ایجاد آن کمک کرد باقی بماند یا نه.
او گفت در حال بررسی کاهش نیروهای آمریکایی در ایتالیا و اسپانیا نیز هست؛ کشورهایی که رهبرانشان بر سر جنگ ایران با او اختلاف داشتهاند.
درگیری با متحدان
این اقدامات پس از آن انجام شد که ترامپ متحدان خود را متهم کرد به اندازه کافی از آمریکا در جنگ حمایت نکردهاند. او حتی بهطور تلویحی گفت که شاید واشینگتن دیگر نیازی به پایبندی به بند پنجم ناتو، یعنی اصل دفاع جمعی، نداشته باشد.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت: «رییسجمهوری ترامپ ناامیدی خود از ناتو و دیگر متحدان را آشکارا بیان کرده است.»
او افزود برخی درخواستها برای استفاده از پایگاههای نظامی اروپا در جنگ ایران از سوی دولتهای میزبان رد شده بود.
کلی گفت: «ترامپ جایگاه آمریکا در صحنه جهانی را احیا کرده و روابط خارجی را تقویت کرده است. او هرگز اجازه نخواهد داد با ایالات متحده ناعادلانه رفتار شود یا متحدان به اصطلاح دوست از آن سوءاستفاده کنند.»
ترامپ پیشتر نیز کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، را هدف قرار داده و در ماه مارس گفته بود او «وینستون چرچیل نیست». ترامپ همچنین تهدید کرده بود تعرفههای سنگینی بر واردات از بریتانیا اعمال خواهد کرد.
پنتاگون نیز احتمال مجازات متحدان ناتویی را که از عملیات آمریکا علیه جمهوری اسلامی حمایت نکردهاند مطرح کرده است؛ از جمله تعلیق عضویت اسپانیا در ناتو و بازنگری در بهرسمیت شناختن ادعای بریتانیا بر جزایر فالکلند.
بهنوشته رویترز، دولتهای اروپایی در واکنش، تلاشهای خود را برای افزایش همکاری میان خود، پذیرش سهم بیشتری از بار دفاعی و توسعه مشترک سامانههای تسلیحاتی برای کاهش وابستگی به آمریکا افزایش دادهاند؛ هرچند همزمان میکوشند ترامپ را متقاعد کنند که حفظ متحدان فراآتلانتیکی همچنان ارزشمند است.
یک دیپلمات اروپایی به این خبرگزاری گفت تهدیدهای ترامپ پیام روشنی برای اروپا است تا بیشتر روی امنیت خود سرمایهگذاری کند، اما افزود رهبران اروپایی فعلا پذیرفتهاند که باید با شرایط کنار بیایند.
تحلیلگران میگویند اروپاییها بهعنوان «قدرتهای میانی» گزینههای محدودی دارند، بهویژه بهدلیل وابستگی به متحد ابرقدرت خود برای بازدارندگی راهبردی در برابر هرگونه حمله احتمالی روسیه، و این واقعیت که گذار به خوداتکایی بیشتر، سالها زمان خواهد برد.
در تلاش برای آرام کردن ترامپ، مقامهای اروپایی در عین حال بهصورت غیرعلنی تاکید کردهاند که بسیاری از کشورهایشان در جریان جنگ ایران اجازه استفاده از پایگاهها و حریم هوایی خود را به نیروهای آمریکایی دادهاند.
بهنوشته رویترز تحلیلگران اما میگویند رهبران اروپایی، که برخی از آنها پیشتر با چاپلوسی سعی کرده بودند بحرانهای قبلی با ترامپ را مهار کنند، اکنون بیش از گذشته به تاکتیکهای مذاکرهای او آگاه شدهاند و در برابرش جسورتر عمل میکنند.
جف راتکه، رییس موسسه آمریکایی-آلمانی دانشگاه جانز هاپکینز، گفت اگرچه مرتس در دیدارهای قبلی به نظر میرسید توانسته ترامپ را مجذوب کند، اما اکنون «تلاش نمیکند ارزیابی انتقادی خود از وضعیتی را که آمریکا گرفتار آن شده پنهان کند.»
این دیپلمات اروپایی افزود رهبران اروپا همچنین آگاهاند که ترامپ، که طبق قانون دیگر نمیتواند نامزد ریاستجمهوری شود، ممکن است تا زمان ترک قدرت در ژانویه ۲۰۲۹ خود را آزاد بداند که «هر کاری که فکر میکند» در صحنه جهانی انجام دهد.
در حالی که برخی رهبران اروپایی نسبت به آینده ناتو هشدار میدهند، رادوسلاو سیکورسکی، وزیر امور خارجه لهستان، در کنفرانسی در ورشو گفت تا زمانی که اروپا به وعده افزایش هزینههای نظامی عمل کند که یکی از خواستههای دیرینه ترامپ بوده است، جایی برای نگرانی نیست.
اختلاف، فراتر از مرزهای اروپا
با این حال، فشار بر ائتلافهای آمریکا محدود به اروپا نمانده است.
زمانی که جمهوری اسلامی در روزهای اخیر دست به حملات موشکی و پهپادی علیه امارات متحده عربی، متحد نزدیک آمریکا، زد ترامپ و اطرافیانش ظاهرا چشم خود را بر این حملات بستند؛ موضوعی که نگرانی کشورهای عربی خلیج فارس را، که پیشتر نیز از جنگ آسیب دیده بودند، افزایش داد.
ترامپ بهسرعت حمله روز دوشنبه را کماهمیت جلوه داد، در حالی که آن حمله موجب آتشسوزی در بندر مهم نفتی فجیره و تعطیلی مدارس شد. حتی پس از حملات بعدی در اواخر هفته نیز او اصرار داشت که آتشبس یکماهه همچنان برقرار است.
ترامپ برخلاف توصیه برخی شرکای آمریکا در خلیج فارس وارد جنگ شد، و هرچند آنها بعدا در حمایت از آمریکا با واشینگتن همسو شدند، اکنون برخی نگراناند او در نهایت توافقی امضا کند که آنها را در برابر همسایهای همچنان خطرناک رها کند.
این جنگ همچنین در میان شرکای آسیایی آمریکا، که بسیاری از آنها به نفت عبوری از تنگه هرمز وابستهاند، اضطراب ایجاد کرده است.
کشورهایی مانند ژاپن و کره جنوبی پیشتر نیز از تعرفههای سنگین ترامپ و تحقیر ائتلافهای سنتی از سوی او نگران شده بودند.
اکنون برخی ممکن است این پرسش را مطرح کنند که آیا این آسیبپذیری که ترامپ در برابر فشار اقتصادی داخلی از جمله قیمت بالای بنزین نشان داده، به این معناست که او در صورت درخواست کمک در درگیری احتمالی با چین، مانند حمله به تایوان، دچار تردید خواهد شد یا نه.
تاکشی ایوایا، که در آغاز دور دوم ریاستجمهوری ترامپ وزیر امور خارجه ژاپن بود، به رویترز گفت: «آنچه بیش از همه ما را نگران میکند این است که اعتماد، احترام و انتظارات نسبت به آمریکا، مهمترین شریک در ائتلافی که ژاپن بیشترین ارزش را برای آن قائل است، در حال کاهش است. این مساله میتواند سایهای بلند بر کل منطقه بیندازد.»
یاسوتوشی نیشیمورا، وزیر پیشین تجارت ژاپن، گفت برای توکیو بیش از پیش مهم شده که در واکنش به تغییر توازن قدرت جهانی، روابط نزدیکتری با «قدرتهای میانی همفکر» مانند بریتانیا، کانادا، استرالیا و کشورهای اروپایی ایجاد کند.
از آغاز جنگ، روسیه و چین که متحدان دیرینه جمهوری اسلامی محسوب میشوند، عمدتا از دخالت مستقیم در روند جنگ پرهیز کردهاند، اما تحلیلگران میگویند آنها با دقت تحولات را زیر نظر دارند.
کارشناسان هشدار میدهند استفاده ترامپ از قدرت سخت در جنگی انتخابی علیه جمهوری اسلامی، تنها چند هفته پس از عملیات آمریکا در کاراکاس که به بازداشت رییسجمهوری سابق ونزوئلا انجامید، ممکن است چین و روسیه را به تشدید اقدامات و افزایش فشار علیه همسایگانشان تشویق کند.
روسیه، بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انرژی جهان، از افزایش قیمت نفت و گاز طبیعی ناشی از جنگ ایران و همچنین منحرف شدن توجه آمریکا و اروپا از جنگ اوکراین سود برده است.
تحلیلگران میگویند اگرچه بحران ایران بر تامین انرژی چین فشار وارد کرده، پکن احتمالا درسهایی از این جنگ گرفته است؛ از جمله اینکه آمریکا مجبور شد تجهیزات نظامی خود را از منطقه هند-پاسیفیک به خاورمیانه منتقل کند و اینکه قدرتمندترین نیروی نظامی جهان گاه در برابر تاکتیکهای نامتقارن مانند پهپادهای ارزانقیمت دچار مشکل شده است.
چین همچنین از این فرصت استفاده کرده تا خود را بهعنوان شریک جهانی قابل اعتمادتری نسبت به ترامپ غیرقابل پیشبینی معرفی کند؛ ترامپی که قرار است هفته آینده به پکن سفر کند.
ویکتوریا کوتس، معاون مشاور امنیت ملی ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری او، به رویترز گفت پکن برای اینکه از جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی بهعنوان «چک سفید امضا برای گشتن دور دنیا و گفتن اینکه ما نیروی بیثباتکننده هستیم» استفاده کند، کار دشواری خواهد داشت.
کوتس، که اکنون معاون اندیشکده محافظهکار بنیاد هریتیج (Heritage Foundation) در واشینگتن است، گفت: «چین هم در تمام این مدت دقیقا شریک قدرتمندی برای متحدش جمهوری اسلامی نبوده است.
