اعلام آتشبس موقت میان آمریکا و جمهوری اسلامی، موجی از واکنشها و احساسات متناقض را در میان شهروندان ایرانی برانگیخته است. واکنشهایی که از ناامیدی و خشم نسبت به بقای حکومت تا امیدواری به آتشبس بهعنوان «تاکتیکی موقت» برای تحولات آینده و حتی سرنگونی را در بر میگیرد.
پیامهایی که از شهرهای مختلف به دست ایراناینترنشنال رسیده، نشان میدهد بخش قابل توجهی از مخاطبان، این آتشبس موقت را به چشم «عقبنشینی یا توقفی ناخواسته در مسیر تغییرات احتمالی» میبینند.
برخی شهروندان با لحنی انتقادی، نسبت به نقش آمریکا و بهویژه دونالد ترامپ واکنش نشان دادند.
یکی از مخاطبان خطاب به ترامپ نوشت: «ما از شما کمک خواستیم که ایران را آزاد کنید، اما نه تنها آزاد نکردید، بلکه کشوری بسیار بدتر به ما تحویل دادید و خون ۴۵ هزار جاویدنام پایمال شد.»
کاربری دیگر نیز این توافق را نوعی «خلف وعده» توصیف کرد و نوشت: «آتشبس موقت برای مردم، آغاز بدبختی با دولتی ناتوان است. حتی توان بقا با این اقتصاد ورشکسته وجود ندارد.»
میان بسیاری از پیامها، احساس ناامیدی عمیق از آینده نیز دیده میشود.
یک شهروند از تهران نوشت: «وقتی خبر آتشبس را شنیدم، انگار دنیا روی سرم خراب شد.»
شهروندی دیگر نیز با اشاره به شرایط داخلی ایران گفت: «بدبخت بودیم و حالا بدبختتر میشویم. دیگر هیچ امیدی نداریم.»
امید به «تاکتیک موقت» یا ادامه مسیر
در کنار این موج ناامیدی گسترده، گروهی دیگر از مخاطبان این آتشبس را نه پایان مسیر، بلکه بخشی از یک برنامه بزرگتر ارزیابی کردند.
برخی از این شهروندان معتقدند توافق کنونی میتواند «تاکتیکی برای ایجاد شرایط جدید و سرنگونی جمهوری اسلامی» باشد.
یکی از مخاطبان در همین زمینه خطاب به رییسجمهوری آمریکا نوشت: «لطفا کاری را که شروع کردهاید، نیمهتمام رها نکنید.»
شهروند دیگری نیز نوشت: «ترامپ میداند چه میکند. اگر قصد پذیرش شروط را داشت، اصلا وارد جنگ نمیشد. شاید در روزهای آینده شگفتیهای بیشتری رخ دهد.»
در برخی پیامها، تلاش برای حفظ امید و جلوگیری از ناامیدی عمومی نیز دیده میشود.
مخاطبی از کرمان خطاب به مردم نوشت: «اینقدر ناامید نباشید. تغییر رژیم ممکن است. این آتشبس شاید یک سورپرایز دیگر باشد. حق دارید خسته باشید، اما باید صبور بمانید.»
شهروندی دیگر در پیامی مشابه نوشت: «از این آتشبس ناراحت نشوید. دو روز پیش ترامپ در کنفرانس مطبوعاتی گفته بود اگر آتشبس شد، مردم فرصت دارند سرنوشت خود را به دست بگیرند. از حالا باید منتظر فراخوان شاهزاده رضا پهلوی بود.»
احساس رهاشدگی، خشم از توافق و نگرانی از پیامدهای داخلی
بسیاری از پیامها بیانگر خشم و نگرانی نسبت به پیامدهای داخلی این آتشبس است.
برخی شهروندان نگراناند که جمهوری اسلامی از این فرصت برای تثبیت موقعیت خود استفاده کند.
یکی از مخاطبان در همین زمینه نوشت: «جمهوری اسلامی فقط میخواهد وقت تلف کند تا سقوط نکند و هیچکدام از شروط آمریکا را نخواهد پذیرفت.»
شهروند دیگری از زاهدان به ایراناینترنشنال گفت: «با شنیدن خبر توافق، ته دلمان خالی شد. از فردا در خیابانها میگویند ما پیروز شدیم.»
در برخی پیامها، نگرانی از افزایش فشارهای داخلی نیز مطرح شده است.
یک مخاطب نوشت: «با این آتشبس، ماشین کشتار سریعتر به کار گرفته میشود و جوانان بیشتری در خطر خواهند بود.»
برخی شهروندان، تداوم قطع اینترنت همزمان با آتشبس را نشانهای از تشدید فضای امنیتی دانستند.
در یکی از این پیامها آمده است: «با شروع آتشبس، اینترنت قطع مانده و رجزخوانی حکومت دوباره آغاز شده است.»
در میان واکنشها، احساس «تنها ماندن» و لزوم تکیه بر توان خود ایرانیان نیز بارها تکرار شده است.
شماری از شهروندان نوشتند که دیگر نباید به حمایت کشورهای خارجی برای سرنگونی حکومت امیدوار بود.
یکی از مخاطبان نوشت: «از ابتدا هم نباید به کشورهای دیگر اعتماد میکردیم. ما مردم ایران فقط خودمان را داریم و باید برای رسیدن به آزادی روی خودمان حساب کنیم.»
در برخی پیامها، حتی تمایل به تحمل شرایط سختتر اقتصادی یا زیرساختی در برابر تغییر سیاسی نیز مطرح شده است.
شهروندی از مشهد نوشت: «حاضر بودم آب و برق نداشته باشم، اما این حکومت برود.»
بیم و امید نسبت به آینده
در کنار این احساسات، نگرانی درباره آینده نیز بهطور گسترده مطرح شده است. برخی شهروندان درباره پیامدهای اجتماعی و امنیتی این توافق پرسشهایی را مطرح کردند.
یکی از مخاطبان پرسید: «با این آتشبس دو هفتهای، وضعیت اعدامها چه خواهد شد؟ آیا نباید در این مدت اعدامها متوقف شود؟»
شهروند دیگری نیز وضعیت موجود را با یک تشبیه پزشکی توصیف کرد و نوشت: «احساس بیماری را دارم که جراح وسط عمل جراحی میگوید کمی صبر کنیم ببینیم خودبهخود خوب میشود یا نه؟»
مخاطبی دیگر اظهار امیدواری کرد: «آقای ترامپ امیدوارم هدف مشخصی برای آتشبس داشته باشی و ما را وسط راه رها نکنی.»
کوهلر و پاریس که آبان سال گذشته بهصورت مشروط از زندان آزاد شده بودند و در سفارت فرانسه در تهران در حبس خانگی به سر میبردند، سرانجام ۱۸ فروردین اجازه یافتند ایران را تحت اسکورت دیپلماتیک فرانسه ترک کنند.
روزنامه لوموند چهارشنبه ۱۹ فروردین جزییات تازهای از روند خروج این زوج منتشر کرد و نوشت کوهلر ۴۱ ساله و پاریس ۷۲ ساله برای عبور زمینی از ایران هشت ساعت در راه بودند و چهار ساعت دیگر نیز برای گذر از مرز صرف شد.
بر اساس این گزارش، کارکنان سفارت فرانسه با انتظاری طولانی و فرساینده روبهرو بودند؛ انتظاری که با نگرانی از احتمال فروپاشی روند آزادی این دو نفر در واپسین لحظات همراه بود.
ایرنا، خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، ۱۸ فروردین گزارش داد دولت فرانسه در ازای خروج این زوج، متعهد به آزادی مهدیه اسفندیاری، شهروند ایرانی و پس گرفتن شکایت خود از جمهوری اسلامی در دیوان بینالمللی دادگستری شده است.
هفتم اسفند ۱۴۰۴، دادگاهی در فرانسه اسفندیاری را به اتهام «تحریک آنلاین به تروریسم» و حمایت از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، به چهار سال حبس و ممنوعیت دائمی از ورود به خاک فرانسه محکوم کرد.
او پیشتر حدود هفت ماه در فرانسه در زندان به سر میبرد و ۳۰ مهر سال گذشته بهصورت مشروط آزاد شده بود.
فعالان حقوق بشر اقدامات جمهوری اسلامی در بازداشت اتباع خارجی را «گروگانگیری حکومتی» میدانند و میگویند حکومت از این حربه برای تحت فشار گذاشتن سایر کشورها و گرفتن امتیاز از آنها استفاده میکند.
روابط تهران و پاریس در آستانه تغییر؟
لوموند در ادامه گزارش خود از نقش «سازنده» عمان در نهایی شدن این «معامله متقابل» خبر داد و افزود چند ساعت پس از اعلام آزادی کوهلر و پاریس، حبس خانگی اسفندیاری نیز لغو شد.
بر اساس برخی گمانهزنیها، جمهوری اسلامی ممکن است پس از تهدیدهای ترامپ در خصوص هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی، با آزادی این دو زندانی فرانسوی موافقت کرده باشد.
با این حال، ناظران در گفتوگو با لوموند فرضیه اقدام «بشردوستانه» جمهوری اسلامی را رد کردند.
دیوید خالفا، کارشناس خاورمیانه در بنیاد ژان ژورس، تصمیم حکومت ایران برای آزادی اتباع فرانسوی را «یک اقدام تاکتیکی حسابشده» برای «تعمیق شکاف» در روابط اروپا و آمریکا دانست.
راس هریسون، پژوهشگر موسسه خاورمیانه، نیز تاکید کرد آزادی این افراد حامل پیامی روشن است: جمهوری اسلامی در تعاملات خود با متحدان سنتی واشینگتن که در دوران جنگ تمایلی به همکاری با ترامپ ندارند، بهصورت متفاوت رفتار خواهد کرد.
دولت فرانسه برخی گمانهزنیها درباره نرمتر شدن موضع خود در قبال جمهوری اسلامی را رد کرده است. با این حال، لوموند به نقل از یک منبع فرانسوی، از «تغییر نگاه» تهران به پاریس خبر داد و گفت این تحول احتمالا به فاصلهگیری روزافزون و آشکار رییسجمهوری فرانسه از منطق جنگی آمریکا و اسرائیل مرتبط است.
پاریس از زمان آغاز جنگ ایران، موضعی «دفاعی» در پیش گرفت و بر همین اساس، با وجود درخواستها و حتی حملات ترامپ به اروپا و اعضای ناتو، از مشارکت در هرگونه اقدام نظامی برای بازگشایی تنگه هرمز خودداری کرد.
مکرون پیشتر کارزار نظامی علیه حکومت ایران را «ناقض حقوق بینالملل» خواند.
او در جریان سفر به کره جنوبی از تغییر فزاینده مواضع ترامپ در قبال مناقشه کنونی انتقاد کرد و گفت: «وقتی بناست موضعی جدی اتخاذ کنیم، نمیتوان هر روز سخنی برخلاف گفتههای روز پیش بر زبان آورد. این یک نمایش نیست؛ ما از صلح و جنگ سخن میگوییم، از جان انسانها.»
از دیگر تحولات مهم اخیر در روابط تهران و پاریس میتوان به عبور یک کشتی کانتینری متعلق به گروه حملونقل دریایی فرانسوی CMA-CGM از تنگه هرمز اشاره کرد.
هریسون با اشاره به مجموع رخدادهای اخیر گفت: «ایران در صحنه بینالمللی منزوی شده و از هماکنون در حال برنامهریزی برای دوران پساجنگ است؛ با تلاش برای تعمیق شکاف میان ایالات متحده و متحدانش در اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس.»
قطع سراسری اینترنت در ایران به دنبال آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴، طولانیترین خاموشی اینترنتی در مقیاس ملی در تاریخ است. این قطعی طولانیمدت، همزمان با اعلام خبر آتشبس دو هفتهای، موجی از مطالبات عمومی و نگرانیهای عمیق اقتصادی را به همراه داشته است.
فاجعه در قلب اقتصاد دیجیتال
قطع اینترنت تنها یک محدودیت ارتباطی نیست، بلکه ضربهای مهلک بر پیکره اقتصاد نحیف ایران است.
پیش از این، ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، اعلام کرده بود هر روز قطعی اینترنت حدود پنج هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به بار میآورد.
با یک محاسبه ساده برای ۴۰ روز گذشته، این رقم به ۲۰۰ هزار میلیارد تومان میرسد.
در همین حال، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال، استارتاپها، فریلنسرها و کسبوکارهای خانگی که معیشت میلیونها نفر به آنها گره خورده، در آستانه فروپاشی قرار دارند.
مطالبه مردمی برای وصل اینترنت
با فروکش کردن شعلههای جنگ و اعلام آتشبس موقت، شهروندان با جدیت بیشتری نسبت به گذشته، خواستار بازگشت به اینترنت جهانی شدهاند.
مرور پیامهای کاربران در فضای مجازی نشاندهنده پیوند عمیق میان وضعیت معیشتی مردم و اینترنت است.
بسیاری از کسبوکارها دچار رکود شدهاند؛ چنانکه کاربری نوشت: «آنلاینشاپهای ما ۴۰ روز است که خوابیده؛ لااقل اینترنت را باز کنید و بعد هر چقدر میخواهید توافق کنید.»
کاربر دیگری نیز نوشت: «اینترنت مردم را وصل کنید. هزاران کسبوکار و معیشت میلیونها نفر وابسته به نت است.»
برخی کاربران نیز تاکید کردند مردم شرایط سختی را پشت سر گذاشتهاند و اکنون نوبت حکومت است که از جوانان حمایت کند.
در همین زمینه، کاربری نوشت: «حالا نوبت حکومت است که از جوانها حمایت کند. مدیونید!»
بخش وسیعی از کاربران معتقدند اتصال دوباره اینترنت، آزادی زندانیان و شنیده شدن صدای همه مردم، گامهای ضروری برای نزدیکی به جامعه و جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته است.
یکی از کاربران نوشت: «اگر اصلاحات واقعی صورت نگیرد، شرایط بدتر از قبل خواهد شد.»
بیم و امیدهای پیشرو
در ساعات اخیر و همزمان با توافقات دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن، خبری مبنی بر عدم اتصال به اینترنت بینالملل به نقل از وزیر ارتباطات منتشر شد که موجی از نگرانیها را برانگیخت.
با این حال، علیرضا عبداللهینژاد، رییس مرکز روابط عمومی وزارت ارتباطات، بلافاصله این خبر را تکذیب کرد.
چشم میلیونها ایرانی به تصمیمات روزهای آینده دوخته شده است تا مشخص شود آیا حکومت از فرصت آتشبس برای بازگرداندن کسبوکارهای مجازی به چرخه تولید استفاده خواهد کرد یا ترجیح میدهد همچنان شهروندان را از حق دسترسی آزاد به اطلاعات محروم نگه دارد.
