در جریان نشست وزرای خارجه کشورهای اسلامی و عربی در ریاض، وزیر خارجه عربستان با انتقاد شدید از رفتارهای جمهوری اسلامی، این کشور را به هدف قرار دادن غیرنظامیان و زیرساختهای اقتصادی کشورهای منطقه متهم کرد و هشدار داد که این اقدامات «هزینهبر» خواهد بود.
انتقاد از تناقض در ادعاهای جمهوری اسلامی
فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان در سخنان خود گفت کشورهایی که از «همبستگی اسلامی» سخن میگویند، نمیتوانند همزمان به کشورهای اسلامی آسیب بزنند و غیرنظامیان آنها را هدف قرار دهند. او تاکید کرد که رفتار [حکومت] ایران نشاندهنده نگاهی «خصمانه» به همسایگان است، نه رویکردی مبتنی بر همکاری و همزیستی.
او افزود: «اگر [حکومت] ایران تصور میکند کشورهای خلیج [فارس] قادر به ایستادگی نیستند، این یک محاسبه کاملاً اشتباه است.»
هشدار درباره گزینههای نظامی
این مقام سعودی با اشاره به ادامه حملات، اعلام کرد که عربستان گزینههای مختلفی -از جمله گزینههای غیرسیاسی- را در اختیار دارد و در صورت لزوم، اقدام نظامی را منتفی نمیداند.
او گفت: «پادشاهی عربستان در برابر فشار تسلیم نخواهد شد و در صورت لزوم از حق دفاع از خود استفاده خواهد کرد.»
حمله به ریاض؛ پیامی مستقیم به دیپلماسی
در پاسخ به پرسش خبرنگار سیانان درباره احتمال ورود عربستان به جنگ، وزیر خارجه این کشور گفت حمله به ریاض همزمان با برگزاری نشست دیپلماتیک، «بهسختی میتواند تصادفی باشد» و آن را نشانهای از رویکرد [حکومت] ایران نسبت به دیپلماسی دانست.
او تاکید کرد: «[حکومت] ایران به گفتوگو باور ندارد و تلاش میکند با فشار به اهداف خود برسد - اما این رویکرد موفق نخواهد شد.»
هدف قرار دادن زیرساختهای اقتصادی
وزیر خارجه عربستان با اشاره به حمله به پالایشگاهها در ریاض، این اقدام را فاقد هرگونه توجیه نظامی دانست و گفت: «هدف قرار دادن تاسیسات غیرنظامی و معیشت مردم، نشاندهنده ماهیت این حملات است.»
رد ادعای هدف قرار دادن پایگاههای نظامی
در پاسخ به پرسش شبکه العربیه، این مقام سعودی ادعای [حکومت] ایران مبنی بر هدف قرار دادن پایگاههای نظامی را رد کرد و گفت این تناقض «سابقهدار» است.
او افزود که [حکومت] ایران در گذشته نیز حمایت از گروههای نیابتی و اقدامات بیثباتکننده را انکار کرده، اما اکنون «واقعیت برای جهان روشن شده است.»
او در بخش دیگری از سخنانش تاکید کرد که این حملات از پیش طراحی شدهاند و نمیتوان آنها را اتفاقی یا واکنشی تلقی کرد. به گفته بنفرحان، آنچه امروز در منطقه رخ میدهد، ادامه یک الگوی رفتاری دیرینه از سوی [حکومت] ایران است که بر «فشار، باجگیری، حمایت از گروههای شبهنظامی و استفاده از آنها برای هدف قرار دادن کشورهای همسایه و بیثباتسازی منطقه» استوار است.
گسترش حملات در منطقه
به گفته وزیر خارجه عربستان، حملات به اهداف غیرنظامی تنها به این کشور محدود نبوده و کشورهای دیگری از جمله قطر، امارات، بحرین و کویت نیز هدف قرار گرفتهاند.
او تاکید کرد که این کشورها پیشتر به [حکومت] ایران اعلام کرده بودند که خاکشان برای حمله به ایران استفاده نخواهد شد و حضور نیروهای خارجی صرفاً ماهیتی دفاعی دارد.
پیگیری دیپلماتیک و بینالمللی
این مقام سعودی از پیگیری موضوع در شورای امنیت سازمان ملل خبر داد و گفت: «[حکومت] ایران باید به تعهدات خود پایبند باشد و در غیر این صورت، از جامعه بینالمللی خواهیم خواست اقدامات لازم را انجام دهد.»
تاثیرات اقتصادی و منطقهای
وزیر خارجه عربستان همچنین به پیامدهای اقتصادی حملات اشاره کرد و گفت اختلال در کشتیرانی و انرژی باعث افزایش قیمتها، از جمله افزایش حدود ۵۰ درصدی قیمت کودهای شیمیایی شده که تاثیر مستقیمی بر کشورهای فقیر- بهویژه در جهان اسلام - خواهد داشت.
او در پایان تاکید کرد عربستان با استفاده از موقعیت خود در دریای سرخ تلاش میکند مسیرهای تجاری را باز نگه دارد و به ثبات منطقه کمک کند.
بر اساس این گزارش، یک مقام آمریکایی و سه منبع آگاه گفتهاند این اعزام نیرو میتواند گزینههای بیشتری در اختیار ترامپ قرار دهد، در حالی که جنگ با جمهوری اسلامی وارد سومین هفته خود شده است.
بررسی گزینههای نظامی
رویترز به نقل از منابع خود گزارش میدهد که از جمله گزینههای مورد بررسی، تامین عبور امن نفتکشها از تنگه هرمز است؛ ماموریتی که عمدتاً با استفاده از نیروهای هوایی و دریایی انجام میشود. با این حال، به گفته چهار منبع از جمله دو مقام آمریکایی، این ماموریت ممکن است به استقرار نیروهای زمینی آمریکا در سواحل ایران نیز نیاز داشته باشد.
همچنین به گفته منابع، دولت ترامپ گزینه اعزام نیروهای زمینی به جزیره خارک را نیز بررسی کرده است؛ جزیرهای که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن انجام میشود. یکی از مقامهای آمریکایی این گزینه را «بسیار پرریسک» توصیف کرده و هشدار داده است که حکومت ایران توان هدف قرار دادن این منطقه با موشک و پهپاد را دارد.
حملات و اهداف آمریکا
به گزارش رویترز، ایالات متحده در ۲۲ اسفند حملاتی علیه اهداف نظامی در جزیره خارک انجام داده و ترامپ تهدید کرده است که زیرساختهای نفتی آن را نیز هدف قرار خواهد داد. با این حال، کارشناسان نظامی معتقدند کنترل این جزیره- به دلیل نقش حیاتی آن در اقتصاد ایران- ممکن است گزینهای مؤثرتر از نابودی آن باشد.
در همین حال، مقامهای دولت ترامپ همچنین درباره احتمال اعزام نیرو برای تامین امنیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران نیز گفتوگو کردهاند. با این حال منابع تاکید کردهاند که اعزام نیروهای زمینی در حال حاضر قریبالوقوع نیست.
ریسکهای سیاسی
رویترز مینویسد هرگونه استفاده از نیروهای زمینی -حتی در ماموریتهای محدود- میتواند برای ترامپ هزینه سیاسی قابل توجهی داشته باشد، چرا که حمایت عمومی از جنگ با حکومت ایران در آمریکا پایین است و ترامپ پیشتر وعده داده بود از درگیر شدن در جنگهای جدید در خاورمیانه پرهیز کند.
یک مقام کاخ سفید در این باره گفته است: «در حال حاضر هیچ تصمیمی برای اعزام نیروهای زمینی گرفته نشده، اما رییسجمهوری همه گزینهها را در اختیار دارد.»
او افزود که اهداف عملیات موسوم به «خشم حماسی» شامل نابودی توان موشکی بالستیک حکومت ایران، از بین بردن نیروی دریایی، جلوگیری از فعالیت نیروهای نیابتی و تضمین عدم دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای است.
پنتاگون از اظهار نظر در این باره خودداری کرده است.
آمار عملیات و تلفات
بر اساس دادههای منتشرشده توسط سنتکام، آمریکا از آغاز جنگ در ۹ اسفند بیش از ۷۸۰۰ حمله انجام داده و بیش از ۱۲۰ شناور ایرانی را منهدم یا آسیبدیده کرده است. حدود ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در منطقه حضور دارند.
ارتش آمریکا همچنین اعلام کرده تاکنون ۱۳ نظامی آمریکایی کشته و حدود ۲۰۰ نفر زخمی شدهاند، هرچند بیشتر این جراحات جزئی بوده است.
ابهام در تصمیمگیری
رویترز گزارش میدهد که ترامپ در سالهای گذشته از مداخلات نظامی انتقاد کرده بود، اما اخیراً احتمال استقرار نیروهای زمینی در ایران را رد نکرده است. یک مقام ارشد کاخ سفید نیز گفته است که هنوز تصمیمی درباره نحوه دستیابی به مواد هستهای ایران اتخاذ نشده است.
در همین حال، تولسی گابارد، مقام امنیتی دولت آمریکا در شهادت کتبی خود به قانونگذاران اعلام کرده که برنامه غنیسازی هستهای ایران در پی حملات ماه ژوئن «نابود شده» و ورودی تاسیسات زیرزمینی با بتن مسدود شده است.
تحولات میدانی و نظامی
به گفته منابع، بحثها درباره تقویت نیروها فراتر از اعزام یک گروه رزمی دریایی و بیش از ۲۰۰۰ تفنگدار دریایی است که قرار است هفته آینده وارد منطقه شوند. با این حال، اعزام ناو هواپیمابر جرالد فورد به یونان برای تعمیرات پس از آتشسوزی، بخشی از توان نظامی آمریکا را کاهش میدهد.
مواضع متغیر درباره تنگه هرمز
رویترز مینویسد ترامپ در خصوص نحوه برخورد با بحران تنگه هرمز مواضع متغیری داشته است. او ابتدا از اسکورت نفتکشها توسط نیروی دریایی آمریکا سخن گفت، اما سپس از دیگر کشورها خواست در این ماموریت مشارکت کنند.
با توجه به استقبال محدود متحدان، ترامپ حتی احتمال کنارهگیری آمریکا از این ماموریت را نیز مطرح کرده و در شبکه تروثسوشیال نوشته است که ممکن است مسئولیت امنیت این آبراه به کشورهایی واگذار شود که از آن استفاده میکنند.
رویترز در پایان تاکید میکند که تصمیمگیری نهایی درباره اعزام نیروهای بیشتر یا گسترش عملیات نظامی هنوز اتخاذ نشده و گزینههای مختلف همچنان روی میز قرار دارند.
به نوشته این روزنامه اسرائیلی، قرقاش در نشستی در اندیشکده شورای روابط خارجی تاکید کرده است که در حالی که اسرائیل همچنان در منطقه شام بهعنوان یک تهدید تلقی میشود، حکومت ایران به بزرگترین چالش برای کشورهای خلیج فارس تبدیل خواهد شد. او گفت: «کسی که هزاران موشک و پهپاد به سوی امارات شلیک میکند، [حکومت] ایران است، نه اسرائیل.»
قرقاش همچنین اعلام کرد کشورش آماده مشارکت در یک ابتکار بینالمللی به رهبری آمریکا برای تامین امنیت تنگه هرمز است و افزود مسئولیت حفظ آزادی کشتیرانی در این آبراه باید میان اروپا و دیگر کشورهای منطقه نیز تقسیم شود.
به گزارش هاآرتص، این مقام اماراتی پیشبینی کرده است که در پی جنگ، روابط میان اسرائیل و کشورهای خلیج فارس که پیشتر با آن ارتباط داشتهاند تقویت خواهد شد و حتی برای کشورهایی که روابط رسمی ندارند نیز «کانالهای بیشتری» برای تعامل ایجاد میشود. او همچنین گفت کشورهایی که به دنبال ارتقای توان دفاعی و فناوری خود هستند، به سمت همکاری با اسرائیل حرکت خواهند کرد.
هاآرتص در ادامه به مواضع مقامهای اسرائیلی اشاره کرده و نوشته است بنیامین نتانیاهو گفته اسرائیل در حال «ایجاد ائتلافهای جدید» در منطقه است و گیدئون ساعر نیز از تبدیل این روابط به «اتحاد» سخن گفته است.
قرقاش در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد نقش آمریکا در منطقه تضعیف نخواهد شد، بلکه تقویت میشود و گفت اقدام [حکومت] ایران در هدف قرار دادن منطقه «نفوذ آمریکا را کاهش نمیدهد، بلکه آن را تقویت میکند.»
به نوشته هاآرتص، این موضع در تضاد با دیدگاه یک مقام ارشد قطر است که اسرائیل را تهدید اصلی منطقه دانسته و از احتمال کاهش نقش آمریکا سخن گفته بود.
در ادامه این گزارش، قرقاش به موضوع فلسطین نیز پرداخته و گفته است انتظار دارد پس از پایان جنگ با [حکومت] ایران، اجرای طرح ۲۰ بندی دولت ترامپ برای غزه ادامه یابد. او همچنین ابراز امیدواری کرده است که در کرانه باختری «پیچیدگیهای بیشتری» ایجاد نشود و همچنان چشماندازی برای راهحل دوکشوری در بلندمدت وجود داشته باشد.
با وجود اختلاف نظر در کنگره، نشانهای از اقدام برای توقف عملیات نظامی دیده نمیشود.
جلسه سالانه کمیته اطلاعاتی سنای آمریکا درباره «تهدیدهای جهانی علیه ایالات متحده» در عمل به یک جلسه متمرکز درباره جنگ علیه جمهوری اسلامی تبدیل شد؛ جنگی که نزدیک به سه هفته از آغاز آن میگذرد و اکنون نهتنها سیاست خارجی آمریکا بلکه فضای سیاسی واشینگتن را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
مقامهای ارشد اطلاعاتی دولت دونالد ترامپ، از جمله تولسی گابارد مدیر اطلاعات ملی، جان رتکلیف رییس سازمان سیا، کاش پاتل مدیر افبیآی و روسای چند نهاد اطلاعاتی دیگر، در برابر سناتورها حاضر شدند تا درباره ارزیابیهای امنیتی و پیامدهای این درگیری پاسخ دهند.
با این حال، آنچه از فضای جلسه و گزارش رسانهها برمیآید این است که اگرچه پرسشها صریح توام با انتقاد بود، اما در عمل هیچ نشانهای از تلاش واقعی کنگره برای متوقف کردن مسیر جنگ دیده نمیشود.
بخش مهمی از جلسه به ارزیابی وضعیت ایران پس از هفتهها حمله نظامی اختصاص داشت. تولسی گابارد در شهادت خود گفت رژیم در ایران «به نظر میرسد هنوز پابرجا باشد اما به دلیل حملات به رهبری و تواناییهای نظامی آن تا حد زیادی تضعیف شده است.»
او توضیح داد که تواناییهای متعارف جمهوری اسلامی برای نمایش قدرت نظامی به شدت آسیب دیده و موقعیت راهبردی آن در منطقه کاهش یافته است. با این حال، جامعه اطلاعاتی آمریکا همچنان معتقد است که رژیم در ایران و نیروهای نیابتی آن قادرند منافع آمریکا و متحدانش در خاورمیانه را هدف قرار دهند و در صورت باقی ماندن حکومت در تهران، تلاش دوبارهای را برای بازسازی توان موشکی و پهپادی خود آغاز خواهد کرد.
اما فضای جلسه تنها به ارزیابیهای نظامی محدود نبود. یکی از موضوعات که در جلسه مطرح شد موضوع حمله موشکی ارتش به یک مدرسه ابتدایی در ایران بود؛ حملهای که رسانههای داخل ایران میگویند بیش از یکصد کشته برجای گذاشته است.
طبق گزارشها، این حمله به دلیل استفاده از دادههای هدفگیری قدیمی رخ داده است. گفته میشود این اطلاعات از سوی آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا ارائه شده بود و اکنون کاخ سفید اعلام کرده که موضوع در حال بررسی است.
استعفای ناگهانی جو کنت، رییس مرکز ملی مبارزه با تروریسم، نیز فضای جلسه را تحت تاثیر قرار داد. کنت یک روز پیش از این جلسه در نامه استعفای خود نوشت که نمیتواند از جنگ جاری حمایت کند و معتقد است جمهوری اسلامی تهدید فوری برای آمریکا نبوده است. کاخ سفید این ادعا را رد کرد، اما استعفای او را میتوان به عنوان اختلاف نظر در مجموعههای اطلاعاتی در دولت آمریکا قلمداد کرد.
در کنگره نیز اختلاف نظر درباره این جنگ دیده میشود. سناتور تام کاتن، رییس جمهوریخواه کمیته اطلاعاتی سنا، عملیات نظامی علیه حکومت ایران را «بسیار موفق» توصیف کرد و گفت آمریکا سرانجام پس از دههها تردید در برابر دشمنان خود ایستاده است. در مقابل، مارک وارنر، سناتور دموکرات و نایبرییس کمیته، این درگیری را «جنگی انتخابی» خواند و گفت هیچ تهدید فوری علیه آمریکا وجود نداشت. او همچنین دولت ترامپ را به سوءمدیریت در تخلیه شهروندان آمریکایی از منطقه جنگی متهم کرد.
با وجود این اختلافها، واقعیت سیاسی در واشینگتن تصویر متفاوتی ارائه میدهد. در شرایطی که جنگ در جریان است، احتمال اینکه کنگره بخواهد یا بتواند مسیر سیاستهای ترامپ را متوقف کند بسیار اندک است. حتی منتقدان جنگ نیز بیشتر بر طرح پرسش و درخواست توضیح تمرکز دارند، نه اقداماتی که بتواند عملیات نظامی را متوقف کند. تجربه تاریخی هم نشان میدهد که کنگره آمریکا معمولاً در میانه یک درگیری نظامی تمایل چندانی به محدود کردن اختیارات رییسجمهوری در فرماندهی جنگ ندارد.
از سوی دیگر، فضای سیاسی آمریکا بهگونهای است که بسیاری از قانونگذاران نمیخواهند در میانه جنگ بهعنوان مانع عملیات نظامی یا عامل تضعیف نیروهای آمریکایی دیده شوند. همین مساله باعث میشود جلساتی از این دست بیشتر به محلی برای بیان اختلافنظرها و ثبت مواضع سیاسی تبدیل شوند، تا بستری برای تغییر واقعی مسیر سیاست.
به همین دلیل، اگرچه جلسه سنا نشان داد که پرسشهایی درباره اطلاعات، تصمیمگیری و پیامدهای جنگ با حکومت ایران وجود دارد، اما نشانهای از شکلگیری یک جبهه سیاسی قدرتمند برای متوقف کردن این جنگ دیده نمیشود. در عمل، تا زمانی که دولت ترامپ تصمیم به ادامه عملیات داشته باشد، کنگره احتمالا تنها نقش ناظر و منتقد را ایفا خواهد کرد؛ نه بازیگری که بتواند در میانه میدان مسیر جنگ را تغییر دهد.
تایمز اسرائیل در گزارشی به قلم بن سیلز، چهارشنبه ۲۸ اسفند، به کالبدشکافی دلایل حمایت بیسابقه مردم اسرائیل از تداوم جنگ با جمهوری اسلامی پرداخته است.
در حالی که سه هفته از آغاز درگیری مستقیم نظامی میان ائتلاف آمریکا و اسرائیل با تهران میگذرد، تحلیلگران با پدیدهای قابلتوجه روبهرو شدهاند.
«جنگ لوکس»؛ سپاس از نیروی هوایی
بنابر گزارش این رسانه اسرائیلی، هفته گذشته یورام یوول، روانکاو، در شبکه ۱۲ تلویزیون این کشور، نبرد کنونی را یک «جنگ لوکس» توصیف کرد.
او خطاب به کسانی که از صدای آژیر گله میکردند، گفت: «باید پای نیروی هوایی را ببوسید. هرگز ارتش و جنگی شبیه به این ندیدهام که در آن مردم در امنیت نسبی باشند و ارتش تمام بار را به دوش بکشد.»
تایمز اسرائیل اشاره میکند که اصطلاح «جنگ لوکس»، کلید درک وضعیت فعلی است.
نظرسنجیهای «موسسه دموکراسی اسرائیل» (IDI) نشان میدهد حدود ۸۰ درصد کل شهروندان و بیش از ۹۲ درصد یهودیان اسرائیل همچنان از عملیات علیه جمهوری اسلامی حمایت میکنند.
چرا حمایتهای مردمی فرو نمیریزد؟
نویسنده این مطلب تحلیلی بر این باور است که عوامل متعددی در این تابآوری نقش دارند.
در وهله نخست، اکثر اسرائیلیها تهدید جمهوری اسلامی را نه یک موضوع تئوریک، بلکه خطری «وجودی» تلقی میکنند که برای جلوگیری از فاجعهای بزرگتر در آینده، باید با آن روبهرو شد.
از سوی دیگر، برخلاف جنگهای فرسایشی سنتی، زیرساختهای مدنی اسرائیل همچنان فعال هستند؛ فروشگاهها پر از کالا، سیستم درمانی برقرار و حملونقل عمومی در جریان است.
به گزارش تایمز اسرائیل، تنها سیستم آموزشی تعطیل شده که آن هم با توجه به نزدیکی عید «پسح»، برای خانوادهها قابلتحمل است.
همچنین برخلاف اختلافات سیاسی گذشته، بیش از ۶۰ درصد رایدهندگان، حتی مخالفان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، معتقدند رهبری سیاسی، منافع امنیتی را در اولویت قرار داده و همکاری با آمریکا به آنها اطمینان خاطر داده است.
چه چیزی میتواند ورق را برگرداند؟
در بخش دیگری از این گزارش، دالیا شیندلین، تحلیلگر سیاسی، هشدار میدهد که این حمایت همیشگی نیست.
به باور او، اگر آمار تلفات انسانی بهشدت افزایش یابد، خسارات سنگینی به شهرهای بزرگ وارد شود یا آمریکا از ائتلاف خارج شود، این اجماع ملی بهسرعت از هم میپاشد.
در نهایت، تایمز اسرائیل تاکید میکند که تنها ۱۱ درصد از اسرائیلیها به سقوط فوری حکومت جمهوری اسلامی باور دارند. با این حال، اکثریت معتقدند پیشروی در این عملیات برای امنیت بلندمدت آنها حیاتی است.
