خبرگزاری رویترز گزارش داد که با گذشت نزدیک به دو هفته از آغاز جنگ میان آمریکا و حکومت ایران، هیچ نشانهای از پایان سریع درگیریها دیده نمیشود؛ در حالی که حمله به نفتکشها در منطقه و نگرانی از اختلال در عرضه انرژی، بازارهای جهانی نفت را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.
به نوشته رویترز، جنگی که با حملات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند آغاز شد تاکنون حدود دو هزار کشته برجای گذاشته که بیشتر آنها ایرانی و لبنانی بودهاند. صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) نیز اعلام کرده است که بیش از ۱۱۰۰ کودک در این درگیریها کشته یا زخمی شدهاند.
در همین حال، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در یک تجمع انتخاباتی در ایالت کنتاکی گفت ایالات متحده «در این جنگ پیروز شده» اما تاکید کرد که باید «کار را تمام کرد» و نیروها نباید زودتر از موعد منطقه را ترک کنند.
رویترز مینویسد با وجود آنکه پنتاگون حملات اخیر را شدیدترین حملات هوایی از آغاز جنگ توصیف کرده است، حکومت ایران همچنان به حملات خود ادامه داده و اهدافی در اسرائیل و نقاط مختلف خاورمیانه را هدف قرار داده است. در همین چارچوب، منابع بندری و شرکتهای امنیت دریایی گزارش دادهاند قایقهای انفجاری جمهوری اسلامی به دو نفتکش در آبهای عراق حمله کردهاند که در نتیجه آن این کشتیها آتش گرفته و یک نفر از خدمه کشته شده است. همچنین پرتابههایی به سه کشتی دیگر در آبهای خلیج فارس اصابت کرده است.
در پی این تحولات، قیمت نفت که اوایل هفته تا حدود ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش یافته بود، پس از کاهش به حدود ۹۰ دلار دوباره روند صعودی گرفت و در معاملات روز چهارشنبه حدود ۵ درصد افزایش یافت. همزمان شاخصهای اصلی بورس والاستریت نیز کاهش یافتند.
به گفته تحلیلگران، تنشها در تنگه هرمز نقش مهمی در افزایش نگرانیهای بازار دارد. این آبراه حیاتی که در سواحل ایران قرار دارد، مسیر عبور حدود یکپنجم نفت جهان است و گزارشها حاکی از آن است که در حال حاضر عبور کشتیها از این مسیر با خطرات جدی روبهرو شده است.
رویترز گزارش داد که حکومت ایران اعلام کرده تنگه هرمز «کاملاً تحت کنترل» این کشور است، در حالی که کشورهای گروههفت در حال بررسی گزینه اسکورت نظامی کشتیها برای عبور امن از خلیج فارس هستند.
در همین حال، آژانس بینالمللی انرژی (IEA) پیشنهاد داده برای مهار بحران انرژی، ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک جهانی آزاد شود؛ اقدامی که بزرگترین مداخله از این نوع در تاریخ محسوب میشود. دولت آمریکا نیز اعلام کرده قصد دارد ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک خود آزاد کند.
حکومت ایران در واکنش به این تحولات هشدار داده است که در صورت ادامه بیثباتی در منطقه، جهان باید برای نفت ۲۰۰ دلاری آماده باشد. مقامهای ایرانی گفتهاند قیمت نفت به امنیت منطقه وابسته است و این امنیت با اقدامات آمریکا و متحدانش به خطر افتاده است.
در همین حال، مقامهای آمریکایی و اسرائیلی تاکید کردهاند هدف عملیات نظامی نابودی برنامه هستهای ایران و کاهش توانایی این کشور برای اعمال نفوذ نظامی در خارج از مرزهایش است. یک مقام نظامی اسرائیل نیز گفته است ارتش همچنان فهرست گستردهای از اهداف نظامی در ایران از جمله تاسیسات مرتبط با موشکهای بالستیک و برنامه هستهای را در اختیار دارد.
بر اساس این گزارش، در اسکادران «اسپیرهد» (Spearhead) در پایگاه هوایی «تل نوف» (Tel Nof) تیمهای فنی شبانهروز برای آماده نگه داشتن این هواپیماها کار میکنند. جنگندههای اف-۱۵ این اسکادران در دو نسخه تکسرنشین و دو سرنشین فعالیت دارند و میتوانند تمام مسیر تا ایران و بازگشت را بدون توقف طی کنند. با وجود ورود جنگندههای مدرنتری مانند «اف-۳۵ لایتنینگ ۲» (F‑35 Lightning II) به خدمت، این هواپیماها همچنان توان عملیاتی بالایی دارند؛ از جمله نرخ اوجگیری حدود ۲۵۴ متر در ثانیه و بردی نزدیک به ۳۴۵۹ کیلومتر.
در این پایگاه، پروازها به صورت موجی انجام میشود و روزانه چهار تا پنج موج پروازی شامل دهها جنگنده به سمت اهدافی در ایران انجام میگیرد. در یکی از بزرگترین عملیاتها، حدود ۲۰۰ هواپیما در حملهای هماهنگ شرکت کردند. هواپیماها پس از مسلح شدن به بمبها یکی پس از دیگری از باند بلند میشوند و چند ساعت بعد موج تازهای از حملات هوایی اعلام میشود.
گزارش میگوید آنچه در تصاویر رسانهای دیده میشود- خلبانان با لباس پرواز و کلاه ایمنی در کنار هواپیماهای آماده- تنها بخش کوچکی از ماجراست. در پشت صحنه، تیمهای بزرگ فنی و تسلیحاتی مسئول آمادهسازی هر هواپیما هستند. دو افسر فنی این اسکادران توضیح دادهاند که هر یک از این جنگندهها پس از دههها ارتقا و تعمیر، «هویت و شخصیت خاص خود» را پیدا کردهاند و حتی برای آنها نام نیز انتخاب شده است.
به گفته مسئولان فنی، هر هواپیما تاریخچهای دقیق و ثبتشده دارد که شامل تمام تعمیرات، خرابیها، تعویض قطعات، مصرف سوخت، تعداد ماموریتها و میزان تسلیحات استفادهشده است. این اطلاعات در سامانهای ثبت میشود و حتی کوچکترین قطعه نیز دارای شماره و سوابق مشخص است.
وقتی یک جنگنده از ماموریت بازمیگردد، تیمهای فنی مانند گروه پیتاستاپ مسابقات فرمول یک فوراً به سراغ آن میروند. آنها فشار لاستیکها، ارابه فرود، ورودی موتور، سکانها و بدنه هواپیما را بررسی میکنند و کوچکترین ترک یا آسیب را ثبت میکنند. به گفته تکنسینها، وجود یک ترک کوچک میتواند باعث زمینگیر شدن هواپیما شود.
همزمان عملیات آمادهسازی برای ماموریت بعدی آغاز میشود. هواپیماها دوباره سوختگیری میشوند و بسته به نوع ماموریت، تسلیحات مختلفی از جمله موشکهای «شلیک کن و فراموش کن»، بمبهای هدایت لیزری و بمبهای هدایت ماهوارهای روی آنها نصب میشود. هر یک از این تسلیحات وزن بسیار زیادی دارد و نصب آنها به دقت و تخصص بالایی نیاز دارد.
گزارش همچنین میگوید حتی در شرایط جنگی و هنگام به صدا درآمدن آژیر خطر در پایگاه، کار تیمهای فنی متوقف نمیشود و عملیات حیاتی ادامه پیدا میکند. به گفته یکی از افسران فنی، در این پایگاه انبارهای بزرگ قطعات یدکی و سامانههای پیچیده مدیریت موجودی وجود دارد و برای هر پیچ و مهره شماره و پروندهای ثبت شده است.
تکنسینها میگویند ارتباط عاطفی عمیقی با هواپیماها دارند و سالها با آنها کار کردهاند. به گفته یکی از آنها، وقتی هواپیما از ماموریت بازمیگردد و بمبهایی که روی آن نصب شده بود دیگر زیر بال آن نیست، این نشانه انجام موفق ماموریت است و احساس رضایت بزرگی برای تیم فنی ایجاد میکند.
به نوشته این گزارش، پایگاه تل نوف اکنون مانند یک خط تولید دائمی در شرایط جنگی فعالیت میکند؛ جایی که جنگندههای اف-۱۵ با وجود عمر بیش از ۴۰ سال همچنان هر روز برای ماموریتهای طولانی به سمت ایران پرواز میکنند.
در این قطعنامه، شورای امنیت خواستار توقف فوری حملات حکومت ایران به بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی و اردن شده و همچنین هرگونه اقدام یا تهدید جمهوری اسلامی برای اختلال در کشتیرانی بینالمللی در تنگه هرمز را محکوم کرده است. این قطعنامه که توسط بحرین ارائه شد، با حمایت ۱۳۵ کشور همراه بود.
بر اساس گزارشها، این قطعنامه در حالی تصویب شد که حکومت ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل به خاک خود، حملات موشکی و پهپادی متعددی علیه کشورهای منطقه انجام داده و همچنین کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز را هدف قرار داده است.
در نشست شورای امنیت، مایکل والتز، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل گفت: «ایران به همه جهات شلیک میکند و کشورهایی که پیشتر اختلافات جدی داشتند اکنون در برابر این تهدید متحد شدهاند.»
در مقابل، امیر سعید ایروانی، سفیر جمهوری اسلامی در سازمان ملل تصویب این قطعنامه را «سوءاستفاده آشکار از ماموریت شورای امنیت» دانست و گفت آمریکا و اسرائیل با حمله به ایران قوانین بینالمللی را نقض کردهاند.
همزمان، وزارت خارجه عربستان سعودی از تصویب این قطعنامه استقبال کرد. این وزارتخانه در بیانیهای که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد، اعلام کرد قطعنامه شماره ۲۸۱۷ شورای امنیت علیه حملات جمهوری اسلامی به کشورهای عربی خلیج فارس و اردن تصویب شده است.
در این بیانیه آمده است که این قطعنامه با مشارکت عربستان سعودی، بحرین، امارات متحده عربی، قطر، عمان، کویت و اردن تهیه شده و در آن حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی «فجیع» توصیف شده است. وزارت خارجه عربستان تاکید کرد این حملات نقض قوانین بینالمللی و تهدیدی جدی برای صلح و امنیت جهانی محسوب میشود.
بر اساس تحلیل شرکت ردیابی کشتی TankerTrackers.com، ایران از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به این کشور در ۹ اسفند تاکنون حدود ۱۳.۷ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است. دادههای شرکت «کپلر» (Kpler) نیز نشان میدهد صادرات ایران در ۱۱ روز نخست ماه مارس به حدود ۱۶.۵ میلیون بشکه رسیده است.
در این گزارش آمده است که اقدامات تلافیجویانه حکومت ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل شامل حملات به کشتیها در تنگه هرمز و زیرساختهای انرژی در خاورمیانه بوده است. این وضعیت باعث شده عبور کشتیهای غیرایرانی از این مسیر حیاتی برای صادرات نفت خاورمیانه تقریباً متوقف شود و برخی تولیدکنندگان منطقه ناچار به کاهش تولید شوند.
با این حال، ادامه صادرات نفت ایران بدون گزارش توقیف نفتکشها، با رویکردی که آمریکا در گذشته در قبال کشورهایی مانند ونزوئلا اتخاذ کرده بود تفاوت دارد؛ جایی که واشینگتن با محاصره دریایی و توقیف نفتکشها تلاش کرد صادرات نفت این کشور را متوقف کند.
به گفته کارشناسان صنعت انرژی و کشتیرانی، تا زمانی که حکومت ایران همچنان نفت خود را از این مسیر صادر میکند، انگیزه دارد که تنگه هرمز را دستکم تا حدی باز نگه دارد. به نوشته رویترز در مقابل، هرگونه تلاش آمریکا برای توقیف نفتکشهای ایرانی ممکن است خطر حملات بیشتر به کشتیهای عبوری از این مسیر را افزایش دهد.
دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد صادرات نفت ایران از ۲۸ فوریه تا ۱۱ مارس (۹ تا ۲۰ اسفند) بین ۱.۱ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز بوده است؛ رقمی که نسبتاً نزدیک به میانگین صادرات سال گذشته ایران، یعنی حدود ۱.۶۹ میلیون بشکه در روز است.
تصاویر ماهوارهای همچنین نشان میدهد چندین نفتکش بسیار بزرگ همچنان در پایانه صادراتی جزیره خارک در حال بارگیری نفت هستند. پیش از آغاز حملات در (۹ اسفند) ۲۸ فوریه، ایران صادرات خود را در ماه فوریه به حدود ۲.۱۷ میلیون بشکه در روز افزایش داده بود.
طبق دادههای شرکتهای ردیابی کشتی، از زمان آغاز حملات تاکنون شش نفتکش حامل نفت خام ایران این کشور را ترک کردهاند. همچنین دستکم ۱۱ میلیون بشکه نفت خام ایران صادر شده و چهار ابرنفتکش حامل حدود ۸ میلیون بشکه نفت به آبهای اطراف سنگاپور رسیدهاند.
منابع کشتیرانی به رویترز گفتهاند نفتکشهای ایرانی اغلب در محدوده منطقه انحصاری اقتصادی ایران حرکت میکنند؛ مسیری که میتواند تا حدی به حفاظت از آنها در برابر اقدامات احتمالی خارجی کمک کند.
تبعیض در امدادرسانی نیز به شکلی محسوس قابل مشاهده است و سپاه پاسداران از کمک به مجروحان ارتش خودداری میکند.
بر اساس گزارشهای رسیده، یگانهای ارتش با آمار بالای تلفات دستوپنجه نرم میکنند، اما سپاه پاسداران با وجود در اختیار داشتن امکانات، از اعزام مجروحان ارتش به بیمارستانها خودداری میکند.
مقامهای سپاه پاسداران با طرح موضوع «کمبود آمبولانس و ذخایر خون»، درخواستهای مکرر ارتش برای کمکرسانی را رد کردهاند.
این اقدام باعث افزایش خشم و تنش میان کارکنان و عوامل این دو نهاد نظامی شده است.
بحران تدارکات؛ ۲۰ فشنگ برای دو سرباز و نبود آب آشامیدنی
بر اساس این گزارش و به گفته منابع آگاه، وضعیت در خطوط مقدم و یگانهای صحرایی ارتش به «مرز فاجعه» رسیده است.
موارد و مشکلاتی که نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به سختی با آنها دست و پنجه نرم میکنند، عبارتند از:
اختلال در یگانهای موشکی سپاه پاسداران؛ اولویت تسلیحات بر معیشت
منابع مطلع به ایراناینترنشنال گفتند که حتی در یگانهای موشکی سپاه پاسداران که همواره از اولویت برخوردار بودهاند، گزارشهایی از خرابی گسترده تجهیزات ارتباطی و کمبود مواد غذایی مخابره شده است.
با وجود این، پیگیریها نشان میدهند که زنجیره فرماندهی به جای ارسال جیره غذایی یا تجهیزات انفرادی، تنها قطعات فنی مربوط به «عملیاتی نگه داشتن سامانههای موشکی» را به این واحدها ارسال میکند.
به گفته افراد آگاه، این امر نشان میدهد که اولویت اقدام جمهوری اسلامی، جنگافروزی است، نه تلاش برای حفظ جان نیروهای خودی.
شکست طرح فراخوان نیروهای ذخیره
از سوی دیگر، تلاشهای سپاه پاسداران برای بسیج نیروهای ذخیره در چهارشنبه ۲۰ اسفند با «شکستی سنگین» روبهرو شده است.
منابع میدانی به ایراناینترنشنال گفتند بسیاری از نیروهای فراخوانده شده، به جای معرفی خود به مراکز نظامی، از این وضعیت برای فرار بهره بردهاند.
به گفته این منابع، این افراد اعضای خانواده و بستگان خود را به سمت مناطق مرزی هدایت کردهاند تا آنها را از کشور خارج کنند.
