در سومین روز از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، سلسله اهداف دیگری در تهران و دیگر نقاط ایران مورد هدف قرار گرفت. در مقابل، سپاه پاسداران نیز تلاش کرد موشکهایی را به سمت اسرائیل پرتاب کند و اهدافی را نیز در منطقه مورد حمله قرار دهد.
چندین موج حمله در صبح و بعدازظهر دوشنبه ۱۱ اسفند محلات مختلف تهران و همچنین دیگر شهرهای ایران گزارش شد.
رسانههای ایران از بمباران ممتد غرب تهران، در شهران و شهرزیبا و همچنین صدای انفجارهای پیدرپی در جنوب، جنوبغرب و جنوبشرق تهران خبر دادند.
در شمال تهران نیز در حوالی محدوده خیابان فرمانیه در تهران انفجارهایی رخ داد.
مرگ همسر خامنهای و مقامات اطلاعاتی و نظامی
رسانههای ایران گزارش دادند منصوره خجسته باقرزاده، همسر علی خامنهای که پس از حملات اسرائیل و آمریکا به دفتر دیکتاتور ایران به کما رفته بود، کشته شده است. دیکتاتور ایران در لحظات آغازین شروع جنگ در روز شنبه، نهم اسفند هدف حملات هوایی قرار گرفته بود.
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران اعلام کرد که در پی حملات آمریکا و اسرائیل به شهرستان خرمآباد، بهزاد دالوند، جواد خسروی، ابوالفضل حبیبی، مهرداد نظری و حسین اسدیپور، پنج تن از نیروهای ارتش جمهوری اسلامی کشته شدند.
همچنین ارتش اسرائیل تایید کرد که چندین مقام ارشد اطلاعاتی جمهوری اسلامی در حملات آغازین خود در روز شنبه علیه حکومت ایران کشته شدند.
سخنگوی ارتش اسرائیل اعلام کرد که در جریان حمله ارتش این کشور به تهران، شماری از مقامهای وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی، از جمله یحیی حمیدی، معاون وزیر اطلاعات در امور اسرائیل، کشته شدهاند.
در مقابل، جمهوری اسلامی نیز تلاش کرد که حملاتی را علیه اسرائیل و دیگر نقاط منطقه انجام دهد.
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت ایران، برخلاف ایالات متحده، خود را برای یک جنگ طولانی آماده کرده است. او پیشتر نیز در واکنش به تمایل تهران به از سرگیری مذاکرات، در ایکس نوشت: «با آمریکا مذاکره نخواهیم کرد.»
تلویزیون دولتی قبرس گزارش داد که اندکی پس از ظهر دوشنبه، چند ساعت پس از آنکه پایگاه بریتانیا در این جزیره هدف یک پهپاد قرار گرفت، آژیرها در این پایگاه به صدا درآمدند.
بر اساس این گزارش، آژیرها در این پایگاه که در نزدیکی شهر جنوبی لیماسول قرار دارد به صدا درآمده و هواپیماهایی از این تاسیسات به پرواز درآمدهاند.
همچنین در یکی از مهمترین تحولات روز دوشنبه، خبرگزاری رویترز گزارش داد پس از حمله پهپادی به پالایشگاه راس تنوره، شرکت دولتی نفت عربستان سعودی، آرامکو، فعالیت این تاسیسات را متوقف کرد.
یک منبع آگاه در مصاحبه با رویترز گفت تاسیسات راس تنوره «در اقدامی احتیاطی» تعطیل شده و اوضاع تحت کنترل است.
سخنگوی وزارت دفاع عربستان در مصاحبه با شبکه العربیه گفت دو پهپاد در این تاسیسات رهگیری شدند و بقایای آنها باعث وقوع آتشسوزی محدودی شده است.
در لبنان نیز در پی حمله حزبالله به اسرائیل و اقدام تلافیجویانه این کشور، نواف سلام، نخستوزیر لبنان، اعلام کرد فعالیتهای نظامی این گروه وابسته به جمهوری اسلامی در لبنان ممنوع میشود.
سلام دوشنبه گفت حزبالله از این پس تنها میتواند در فعالیتهای سیاسی مشارکت داشته باشد.
او تاکید کرد: «دولت لبنان فورا و با قاطعیت تمام، امور نظامی را در شمال لیتانی در دست خواهد گرفت.»
کشته شدن چهار نظامی آمریکایی
سنتکام، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، در بیانیهای اعلام کرد که تا ساعت ۷:۳۰ صبح دوشنبه، چهار نیروی نظامی آمریکا در جریان عملیات «خشم حماسی» کشته شدهاند.
سنتکام در بیانیه روز یکشنبه خود از کشتهشدن سه نظامی خبر داده و اعلام کرده بود پنج نیروی نظامی بهشدت مجروح شدهاند.
ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، دوشنبه گفت که رسیدن به اهداف نظامی در ایران زمان خواهد برد و انتظار میرود آمریکا تلفات بیشتری بدهد.
او افزود که ایالات متحده حتی پس از یک افزایش عظیم نیروهای نظامی، همچنان در حال اعزام نیروهای اضافی به خاورمیانه است.
ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، اعلام کرد پاریس آماده است به کشورهای خلیج فارس که هدف حملات جمهوری اسلامی قرار گرفتهاند، کمک کند.
او افزود: «این کمک بر اساس درخواست کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس، بهصورت متناسب و مطابق با اصل دفاع جمعی مندرج در حقوق بینالملل خواهد بود.»
گروسی: نشانهای از حمله به تاسیسات اتمی نیست
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دوشنبه در نشست شورای حکام اعلام کرد تلاشها برای تماس با مقامهای ایران ادامه دارد، اما تاکنون پاسخی دریافت نشده است.
گروسی اضافه کرد تاکنون هیچ نشانهای دال بر اینکه تاسیسات هستهای ایران آسیب دیده یا هدف قرار گرفتهاند، در اختیار آژانس نیست.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی همچنین گفت وضعیت کنونی بسیار نگرانکننده است و نمیتوان احتمال انتشار مواد رادیولوژیک با پیامدهای جدی، از جمله لزوم تخلیه مناطقی هماندازه یا حتی بزرگتر از شهرهای بزرگ، را رد کرد.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، افزود تا کنون هیچ افزایشی در سطح تشعشعات فراتر از سطوح پسزمینه معمول در کشورهای مجاور ایران مشاهده نشده است.
یک منبع آگاه دوشنبه ۱۱ اسفند در مصاحبه با رویترز گفت تاسیسات راس تنوره «در اقدامی احتیاطی» تعطیل شده و اوضاع تحت کنترل است.
سخنگوی وزارت دفاع عربستان در مصاحبه با شبکه العربیه گفت دو پهپاد در این تاسیسات رهگیری شدند و بقایای آنها باعث وقوع آتشسوزی محدودی شده است.
وزارت انرژی عربستان اعلام کرد آتشسوزی محدود در پالایشگاه راس تنوره آرامکو «تحت کنترل» است و تاثیری بر عرضه نفت نداشته است.
در سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از «یک منبع آگاه نظامی» نوشت تاسیسات نفتی کشورهای منطقه جزو اهداف حملات جمهوری اسلامی «نبوده و نیست».
این در حالی است که حکومت ایران از زمان آغاز مناقشه کنونی، بارها کشورهای منطقه را هدف قرار داده است.
مجتمع راس تنوره در ساحل خلیج فارس قرار دارد و با ظرفیت پالایش روزانه ۵۵۰ هزار بشکه، از بزرگترین پالایشگاههای خاورمیانه به شمار میرود. این مجموعه همچنین یکی از پایانههای اصلی صادرات نفت خام عربستان است.
نگرانیها درباره عرضه جهانی نفت
رویترز در ادامه نوشت تعطیلی پالایشگاه راس تنوره میتواند به نگرانیها درباره عرضه جهانی نفت دامن بزند؛ بهویژه در شرایطی که تردد کشتیها از تنگه هرمز پس از حمله به چند شناور در ۱۰ اسفند تقریبا متوقف شده است.
حدود ۲۰ درصد نفت مصرفی جهان از تنگه هرمز عبور میکند.
به گزارش رویترز، قیمت نفت برنت در معاملات دوشنبه ۱۱ اسفند حدود ۱۰ درصد افزایش پیدا کرد.
توربیورن سولتوت، تحلیلگر ارشد خاورمیانه در شرکت اطلاعات ریسک «وریسک مِیپلکرافت»، گفت: «حمله به پالایشگاه راس تنوره نشاندهنده تشدید قابل توجه تنشهاست و زیرساختهای انرژی خلیج فارس اکنون مستقیما در تیررس ایران قرار گرفتهاند.»
او اضافه کرد این حمله میتواند زمینه پیوستن عربستان سعودی و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس به عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی را فراهم کند.
جمهوری اسلامی از زمان آغاز مناقشه کنونی، علاوه بر عربستان سعودی، شماری از کشورهای منطقه از جمله امارات متحده عربی، قطر، کویت، اردن و بحرین را نیز هدف قرار داده است.
رویترز افزود بخش عمده تولید نفت در اقلیم کردستان عراق در اقدامی «پیشگیرانه» متوقف شده است.
اقلیم کردستان در ماه گذشته میلادی روزانه حدود ۲۰۰ هزار بشکه نفت به ترکیه صادر میکرد.
تاسیسات انرژی عربستان در سالهای گذشته نیز هدف قرار گرفتهاند.
در سپتامبر ۲۰۱۹، حملات کمسابقه پهپادی و موشکی به مجتمعهای بقیق و خریص، بیش از نیمی از تولید نفت خام این کشور را موقتا از مدار خارج کرد و به نوسان شدید در بازارهای جهانی انجامید.
پالایشگاه راس تنوره هم در سال ۲۰۲۱ هدف حمله حوثیهای یمن، از گروههای نیابتی جمهوری اسلامی، قرار گرفت.
سعار در مصاحبه با یورونیوز گفت هدف عملیات مشترک اسرائیل و آمریکا «ایجاد شرایطی برای تضعیف رژیم به اندازهای است که به ایرانیان اجازه دهد آینده خود را به دست خود بگیرند».
او افزود کشته شدن علی خامنهای، دیکتاتور تهران، میتواند زمینهای برای خیزش مردم ایران علیه حکومت فراهم آورد.
سعار در عین حال تاکید کرد آمریکا و اسرائیل بهدنبال «تحمیل» رهبری جدید «از خارج» نیستند: «رهبری آینده ایران باید توسط مردم ایران و از طریق انتخابات آزاد تعیین شود. تنها خواسته ما این است که هر کس در ایران به قدرت میرسد، نباید به دنبال نابودی اسرائیل باشد.»
خامنهای صبح ۹ اسفند در عملیات مشترک اسرائیل و آمریکا کشته شد.
روزنامه نیویورکتایمز ۱۰ اسفند گزارش داد سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) طی ماهها خامنهای را زیر نظر داشت و بهتدریج به شناخت دقیقتری از محل اقامت و الگوی تردد او رسیده بود.
بر اساس این گزارش، سیا اطلاعات مربوط به محل حضور خامنهای را به موساد منتقل کرد و اسرائیل با تکیه بر این دادهها و اطلاعات مستقل خود، عملیاتی را به اجرا گذاشت که از ماهها پیش برای آن برنامهریزی کرده بود.
«جدول زمانی مشخصی برای پایان عملیات وجود ندارد»
وزیر خارجه اسرائیل در ادامه مصاحبه خود اعلام کرد هیچ جدول زمانی مشخصی برای کارزار نظامی علیه جمهوری اسلامی تعیین نشده است.
سعار گفت: «طبیعتا میخواهیم عملیات تا حد امکان کوتاه باشد، اما تاریخ دقیقی برای پایان آن در نظر گرفته نشده است.»
او انتقادها مبنی بر مغایرت این حملات با حقوق بینالملل را رد کرد و افزود: «برای یک کشور کاملا موجه است که از خود در برابر کشوری که خواستار نابودی آن است، دفاع کند.»
تاکنون در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، شماری از مقامهای بلندپایه نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی کشته شدهاند.
عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه پاسداران، علی شمخانی، دبیر شورای دفاع و عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع جمهوری اسلامی، از جمله کشتهشدگان هستند.
سعار: نخستوزیر اسپانیا در کنار جمهوری اسلامی ایستاده است
یورونیوز گزارش داد عملیات آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران در حالی آغاز شد که کشورهای اروپایی از این اقدام مطلع نبودند.
وزیر خارجه اسرائیل در همین رابطه گفت اتحادیه اروپا «فاقد موضعی واحد» است و شکافهای داخلی موجب شده اعضای این اتحادیه از مشارکت در تبادلهای حساس مربوط به جزییات عملیاتی کنار بمانند.
سعار اضافه کرد: «در اروپا رویکردهای گوناگونی وجود دارد. کشورهایی مانند جمهوری چک بهطور قاطع از این عملیات حمایت میکنند و در مقابل، اسپانیا در کنار همه مستبدان جهان ایستاده است.»
۹ اسفند، پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، «مداخله نظامی یکجانبه و غیرموجه ایالات متحده و اسرائیل» را رد کرد و هشدار داد حمله به ایران ممکن است منطقه را به سوی جنگی تمامعیار سوق دهد و به روند شکلگیری «یک نظم بینالمللی نامطمئنتر و خصمانهتر» دامن بزند.
در سوی دیگر، سعار این عملیات را «کاملا موجه» خواند و تاکید کرد جمهوری اسلامی همواره خواهان نابودی اسرائیل بوده و اسرائیل حق دارد از خود در برابر این حکومت دفاع کند.
او نخستوزیر اسپانیا را به اتخاذ مواضعی «ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی» متهم کرد و افزود: «بیانیه [اسپانیا] را بخوانید؛ آنها در کنار ایران ایستادهاند.»
سعار در پاسخ به این پرسش که آیا همتایان اروپایی او تمایلی به مشارکت در عملیات نظامی یا ارائه حمایت میدانی علیه جمهوری اسلامی نشان دادهاند، اعلام کرد در این زمینه چندین گفتوگو با وزیران اروپایی انجام داده است.
او ادامه داد: «اگر کشورهای دیگری بخواهند [به این عملیات] بپیوندند، خودشان میدانند چگونه این پیام را منتقل کنند.»
۱۰ اسفند، اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، از تغییر حکومت در ایران حمایت کرد و گفت با کشته شدن خامنهای، «امیدی تازه برای مردم ایران» شکل خواهد گرفت.
او وجود روند «انتقال قدرت معتبر» در ایران را حیاتی دانست و اضافه کرد: «باید تضمین کنیم که خود مردم ایران بتوانند آینده را به دست بگیرند و بسازند.»
راوید در مصاحبهای که شامگاه یکشنبه ۱۰ اسفند به وقت شرق آمریکا در گفتوگو با سیانان داشت، بهصراحت هدف کارزار کنونی ایالات متحده را «تمام کردن کار حکومت فعلی ایران» توصیف کرد. در حالیکه رییسجمهوری ایالات متحده، در یک گفتوگوی ۶ دقیقهای با نیویورکتایمز که ساعاتی پیش از مصاحبه راوید با سیانان منتشر شد، از اظهار نظر دقیق و روشن درباره هدف نهایی این کارزار نظامی طفره رفت و در مقابل پرسشی که از او میخواست بگوید چه سناریوییهایی درباره آینده ایران متصور است، به تشریح آنچه در نخستین روزهای سال جاری میلادی در ونزوئلا رخ داد، پرداخت.
پایان جمهوری اسلامی یا استحاله از درون
راوید در این مصاحبه درباره آینده جنگ و تغییرات سیاسی احتمالی در ایران گفت: «آنچه از افرادی در کاخ سفید میشنوم این است که این حملات برای تنبیه حکومت فعلی یا حل مساله هستهای نیست. یک فرد بسیار نزدیک به رییسجمهور به من گفت، هدف «تمام کردن کار» است و آمریکا به چیزی کمتر از تمام کردن کار حکومت کنونی رضایت نخواهد داد.»
راوید با تحلیل دو پیامی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، ظرف ۴۸ ساعت نخست این کارزار نظامی منتش کرد، گفت که در شرایط فعلی دیگر بعید است ترامپ با «مقامهای ساختار کنونی قدرت در ایران» مذاکره کند و وقتی از گفتوگو با ایرانیها سخن میگوید، منظورش «افرادی خارج از سیستم فعلی» است که ممکن است بخشی از یک حکومت آینده باشند.
او همچنین پس از مرور کوتاه آنچه اسرائیل در ۲۴ ساعت نخست حملات هدف گرفته است، اینطور نتیجه گرفت: «فکر میکنم آنچه ترامپ و نتانیاهو دنبال میکنند چند هفته حملات نظامی متمرکز علیه حکومت ایران است تا شرایطی برای بازگشت معترضان ایرانی به خیابان بدون نگرانی از سرکوب دوباره فراهم شود، در حالی که میدانند آمریکا و اسرائیل بالای سر ایران پرواز میکنند و هر لحظه میتوانند مداخله کنند. وقتی چنین وضعیتی ایجاد شود، یعنی هر دو امیدوارند حملاتشان به فروپاشی حکومت منجر شود.»
در مقابلِ روایت صریحی که راوید از هدف کارزار نظامی ارائه کرد، اظهارات ترامپ در گفتوگو با نیویورکتایمز درباره نحوه انتقال قدرت در ایران بدون ترسیم یک مسیر مشخص مطرح شد که طیفی از سناریوهای احتمالی را در بر میگرفت.
نیویورکتایمز در این باره نوشت: «در تماس حدودا ششدقیقهای، ترامپ گفت «سه گزینه بسیار خوب» برای رهبری ایران در ذهن دارد، اما از نام بردن آنها خودداری کرد. او همچنین به این پرسش که آیا فکر میکند علی لاریجانی میتواند دولت ایران را رهبری کند یا نه، پاسخی نداد.»
به نوشته این رسانه، یکی از گزینههای طرح شده از سوی ترامپ، الگویی شبیه به رویدادهای نیمه ماه دی در ونزوئلا داشت؛ مدلی که در آن فقط رهبر ارشد طی عملیات نظامی آمریکا کنار گذاشته شد و بخش عمدهای از دولت باقی ماند که آماده بود با ایالات متحده همکاری کند.
این رسانه اضافه کرده است: «این پاسخ او القا میکرد که آنچه در ونزوئلا جواب داده، در ایران نیز کارساز خواهد بود، اما به گفته منابع آگاه، مشاورانش به او هشدار دادهاند که به دلیل تفاوتهای عمیق فرهنگی و تاریخی میان این دو کشور، امکان تکرار راهبرد ونزوئلا در عمل غیرممکن است.»
ترامپ در بخش دیگری از گفتوگو با نیویورکتایمز سناریویی کاملا متفاوت را نیز مطرح کرد و گفت ممکن است مردم ایران خود حکومت را سرنگون کنند.
او گفت: «این به خودشان بستگی دارد که این کار را بکنند یا نه. سالهاست دربارهاش صحبت میکنند، حالا بدیهی است که فرصت خواهند داشت.»
ترامپ در ادامه پاسخ صریح به این سوال که دولتش چگونه از مردم ایران که به گفته او باید حکومت فعلی را سرنگون کنند، دفاع خواهد کرد، خودداری کرد و در عوض گفت: «من به هیچکدام متعهد نمیشوم؛ هنوز خیلی زود است. ما کارهایی داریم که باید انجام دهیم و تا حالا آنها را خیلی خوب انجام دادهایم. به نظرم از برنامه جلوتر هستیم.»
رییسجمهوری ایالات متحده همچنین در پاسخ به تکرار این پرسش که برنامهاش برای انتقال قدرت در ایران چیست، ابراز امیدواری کرد که نیروهای نظامی جمهوری اسلامی، از جمله «افسران سرسخت سپاه» سلاحهای خود را «بهسادگی» به مردم ایران تحویل دهند و تسلیم شوند. او گفت: «اگر فکرش را بکنید، آنها واقعاً میتوانند در برابر مردم تسلیم شوند.»
نیویورکتایمز در بخش دیگری از این مصاحبه، همین موضوع را بهشکلی متفاوت پرسید؛ اینکه پس از مرگ علی خامنهای چه کسی باید در راس قدرت ایران قرار گیرد، و دوباره با پاسخی نهچندان روشن و دقیق از سوی ترامپ روبهرود شد: «سه گزینه خوب دارم اما فعلا آنها را فاش نمیکنم. بگذارید اول کار را تمام کنیم.»
جنگ چقدر طول خواهد کشید؟
ترامپ در پاسخ به این پرسش که آمریکا و اسرائیل تا چه مدت میتوانند این سطح از حملات را ادامه دهند، پاسخی مانند آنچه در پیام ویدیویی خود اعلام کرده بود، ارائه داد: «چهار تا پنج هفته را در نظر گرفتهایم.» و سپس افزود: «کار دشواری نخواهد بود. ما مقدار بسیار زیادی مهمات داریم. میدانید، ما مهمات را در نقاط مختلف جهان و در کشورهای گوناگون ذخیره کردهایم.»
نیویورکتایمز اضافه میکند که او به نگرانیهای پنتاگون در خصوص کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا اشارهای نکرد؛ ذخایری که به گفته استراتژیستهای نظامی برای سناریوهایی مانند درگیری بر سر تایوان یا تهاجم روسیه به اروپا حیاتی است.
مذاکرات پیش از حمله
راوید در بخشی از سخنانش به تغییر برنامههای از قبلتعیینشده برای حمله اشاره کرد و گفت که تاریخ اولیه این جنگ دوم یا سوم اسفند بود، اما شرایط بد آب و هوایی و تکمیل نشدن برخی هماهنگیها آن را به تعویق انداخت.
در این تغییر یک هفتهای مذاکرات پیش رفت، در حالی که به گفته راوید مقامهای اسرائیلی فکر میکردند این مذاکرات را بخشی از عملیات فریب میدانستند، اما مقامهای آمریکایی چنین تصوری نداشتند.
راوید توضیح داد: «مقامهایی که با آنها صحبت کردم میگوید تیم مذاکرهکننده آمریکا با حسن نیت به این مذاکرات وارد شد و تلاش میکرد به توافق برسند. در بخش دوم گفتوگوهای روز پنجشنبه آمریکاییها یک پیشنهاد نهایی پیش روی ایران گذاشتند؛ اینکه غنیسازی اورانیوم ۱۰ سال در ایران متوقف شود و در این مدت ایالات متحده هزینه سوخت هستهای رآکتورهای ایران را بپردازد. اما ایرانیها نپذیرفتند.»
یک مقام آمریکایی که با این خبرنگار صحبت کرده، این پاسخ منفی را «نشانهای» از تلاش جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح هستهای توصیف کرده و گفته است: «وقتی به چنین پیشنهادی میگویید نه، یعنی اورانیوم را برای سوخت هستهای نمیخواهید، بلکه برای دلیل دیگری غنیسازی میکنید.»
راوید افزود: «به نظر من، افرادی مثل معاون رییسجمهور در دولت واقعا میخواستند توافق حاصل شود و شخصا روی آن کار کردند. در پایان مذاکرات حتی آنها هم فهمیدند که طرف ایرانی واقعا در پی توافق نیست. چند نفر از اردوگاه ضدجنگ اطراف ترامپ، افرادی که به او بسیار نزدیکاند، به من گفتند در نشست ژنو هیچ پیشرفتی حاصل نشد، یعنی حتی حامیان اصلی مسیر توافق هم چیزی برای ارائه به رییسجمهوری نداشتند.»
