مژده شمسایی، همسر بیضایی، شنبه ششم دی خبر درگذشت این هنرمند را در شبکههای اجتماعی اعلام کرد
گروه ایرانشناسی دانشگاه استنفورد در پیامی نوشت او درست در روز تولدش که به احترام زادروز او و درگذشت اکبر رادی، روز نمایشنامهنویس نامیده شده، درگذشت
شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل از بیضایی بهعنوان «ایرانیترین هنرمند ایران» و نماد «وجدان، شرافت و اخلاق در هنر» یاد کرد
رضا کیانیان، بازیگر، در واکنش به درگذشت بهرام بیضایی در پیامی نوشت باید بگرییم که مدیران ضدفرهنگیای که بر ما تحمیل شدند، او را از ما دور کردند
شاهزاده رضا پهلوی: فقدانی بزرگ برای فرهنگ و هنر ایران است
اصغر فرهادی: ایرانیتر از بهرام بیضایی نشناختهام
جعفر پناهی: بیضایی زبان و باورش را واگذار نکرد
گلشیفته فراهانی: ننگ برای کسانی که این اسطوره را به تبعید فرستادند
نیکی کریمی: بهرام بیضایی زیر سانسور سر خم نکرد
درگذشت بهرام بیضایی، فیلمساز، نویسنده، نمایشنامهنویس و پژوهشگر برجسته ایرانی، موجی از واکنشها را میان هنرمندان و کاربران شبکههای اجتماعی برانگیخته است. بسیاری از او بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین چهرههای فرهنگی معاصر یاد کردهاند.
کتاب «جدال با جهل» نوشته نوشابه امیری، حاصل گفتوگو با بیضایی که سالها پیش منتشر شده، پس از درگذشت او دوباره در کانون توجه قرار گرفته است.
گفتوگو با نوشابه امیری، روزنامهنگار
رضا کیانیان، بازیگر، در واکنش به درگذشت بهرام بیضایی در پیامی نوشت: «ما تئاتریها، ما سینماییها، ما فرهنگیها پدرمان را از دست دادیم. جای چه گفتگوییست؟»
کیانیان در این پیام که در سایت «سینما اعتماد» منتشر شد، نوشت: «باید بگرییم که مدیران ضدفرهنگیای که بر ما تحمیل شدند، او را از ما دور کردند.»
او اضافه کرد: «ملتی را از او دور کردند. او را از مردمش دور کردند. به غربت فرستادند تا افسرد و مرد! این غم را تحملی نیست. فقط باید بگرییم.»
محمود دولتآبادی، نویسنده پیشکسوت ایرانی، در واکنش به درگذشت بهرام بیضایی نوشت نسل هنرمندان برجسته ایران «غریبانه» یکی پس از دیگری از دست میروند و خبر رفتن بیضایی چشمهایش را «مرطوب» کرده است.
دولتآبادی با اشاره به فشارهایی که به گفته او مسیر کار و آفرینش بیضایی را محدود کرد، نوشت وقتی «کار و آفرینش» یک هنرمند به تعلیق درآید، هنرمند «نیمهجان» میماند؛ روایتی که در یادداشت او به تصمیم بیضایی برای ترک ایران، «دلخسته و دلزده»، و تن دادن به «تبعیدی ناخواسته» پیوند میخورد.
او در ادامه یادآوری کرد بیضایی فقط اهل نظر نبود و بیش از هر چیز «اهل انجام نمایش» بود، اما به مرور از صحنه نمایش فاصله گرفت و به سمت سینما رفت. دولتآبادی همچنین به نقل از بیضایی نوشت که او در پاسخ به پرسشی درباره چرایی ننوشتن نمایشنامه، نبود امکان اجرا را دلیل این تصمیم عنوان میکرد.
نویسنده «کلیدر» در بخش دیگری از یادداشت خود به خاطرهای از سالهای همکاری و همنشینی هنری با بیضایی اشاره کرد و نوشت حدود نیمقرن پیش، زمانی که بیضایی نمایشنامه «دیوان بلخ» را در جمعی از بازیگران و هنرمندان خوانده بود، به او نزدیک شده و گفته است: «آقای بیضایی، شما سعدی زمانه ما هستید.»
شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل، در واکنش به درگذشت بهرام بیضایی، از این کارگردان و نمایشنامهنویس بهعنوان نماد «وجدان، شرافت و اخلاق در هنر» یاد کرد و نوشت: «بیضایی سالها پیش وطن را ترک کرده بود، اما قلبش تا آخرین لحظه برای ایران میتپید. نام او تا همیشه در عرصه ادبیات و سینمای ایران خواهد درخشید.»
عبادی در ادامه تاکید کرد «کوچ ابدی» بیضایی نباید تنها به سوگواری ختم شود و افزود: «هر کس دل در گرو ادبیات و سینما دارد، امروز باید از خود بپرسد چه اندازه از او آموختهام و با این آموختهها چه خواهم کرد؟»
برنده جایزه صلح نوبل همچنین در پیام خود، این ضایعه را به خانواده بهرام بیضایی، بهویژه مژده شمسایی و نیلوفر بیضایی و نیز به جامعه هنرمندان مستقل ایران تسلیت گفت؛ هنرمندانی که به گفته او «سر خم نکردن در برابر استبداد» را از بیضایی آموختهاند.
کاربران شبکههای اجتماعی، نویسندگان و فعالان عرصه هنر، یاد بهرام بیضایی، کارگردان و نمایشنامهنویس برجسته ایرانی که شنبه ششم دی درگذشت را گرامی داشتند و از نقش او در فرهنگ و هنر ایران گفتند.
عادله بورنگ به بررسی این واکنشها میپردازد
مصطفی تاجزاده، زندانی سیاسی، در پیامی از زندان اوین نوشت: «خبر درگذشت استاد بهرام بیضایی، از عاشقان فرهنگ و احیاگران اسطورههای ایرانی، اندوهی سنگین بر دلها نشاند.»
او بیضایی را «از زمره نگهبانان فرهیخته ادب و فرهنگ این مرز و بوم» توصیف کرد و گفت آثار ماندنی او «پرده از بسیاری از رازهای کهن ایران برداشت».
تاجزاده افزود: «او آنچنان که بایسته و شایسته بود، در وطن خود از سوی حکمرانان قدر ندید، اما قدر همچون اویی را مردمان و دوستداران فرهنگ دیرینه و غنی ایران میدانند.»
کیهان کلهر، نوازنده، در یادداشتی در سوگ بهرام بیضایی نوشت: «بهرام بیضایی طربنامهنویسِ همۀ مطربان گمنام و خاموشِ قرنها که جز شادی نخواستند و جز اندوه نبردند. تا باد چنین باد که فرهنگ ایران چنین فرزندانی بپرورد.»
سیفالله صمدیان، عکاس و مستندساز، در یادداشتی برای درگذشت بهرام بیضایی با اشاره به نمایش «شب هزار و یکم» اثر بیضایی نوشت: «نمیدانم امشب شب چندم از هزاران هزار شبی است که ماتم در ماتم و سیاهی در سیاهی، بار دیگر از دست دادن "جان شیفته"ای را تجربه میکنیم.»
او افزود: «و من بیدرنگ به یاد یکی از رورانسهای همان نمایش افتادم که آخرین حضور بهرام جانمان روی سن تاتر در تهران بود؛ مردی که با عشق و عاطفه و بزرگی تمام روبروی تماشاچیان به موازات کف صحنه تئاتر خم میشد؛ با همان سرِ سرفرازی که هیچگاه بجز برای هنر و فرهنگ ایران خم نشد!»
فرج سرکوهی، روزنامهنگار و منتقد، درباره درگذشت بهرام بیضایی نوشت: «ایران یکی از خلاقترین و شریفترین چهرههای خود را از دست داد گرچه کارنامه و دستآورهای بزرگِ او در سینما، تاتر و پژوهشهای فرهنگی مولفههائی زنده و ماندگار در فرهنگ ایران هستند و خواهند بود.»
او افزود: «واژههائی درخور نیافتم که اندوه رفتنِ بهرام بیضائی را بیان کنند.»
جمشید برزگر، روزنامهنگار، شاعر و نویسنده، گفت: «هرچند مهاجرت یکی از دشوارترین تصمیمهای بهرام بیضایی در طول حیاتش بود، اما فرصتی شد تا تجربههای ارزشمند او به نسلهای بعدی منتقل شوند.»