در پی درگیرهای محدود میان جمهوری اسلامی و آمریکا، مقامات ایرانی و میانجیهای عرب گفتند تهران در مذاکرات با واشینگتن دو هدف اصلی را دنبال میکند: کاهش فشار اقتصادی و دسترسی دوباره به منابع مالی و بازار نفت، بدون آنکه امتیازهایی بدهد که ترامپ بتواند آن را «پیروزی» سیاسی معرفی کند.
والاستریت ژورنال سهشنبه پنجم خرداد در گزارشی نوشت تهران امیدوار است با دستیابی به توافق، بخشی از حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی مسدودشده خود را آزاد کند و دوباره به بازار جهانی نفت دسترسی پیدا کند.
بر اساس این گزارش، تهران خبر کشته شدن چند عضو سپاه پاسداران در حمله نیروهای آمریکایی را با تاخیر منتشر کرد تا گفتوگوها آسیب نبیند.
یکی از اصلیترین اختلافها در مذاکرات، آینده برنامه هستهای جمهوری اسلامی و ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران است.
این در حالی است که محور این مذاکرات، آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران است.
بر اساس این گزارش مقامهای ایرانی و میانجیها گفتهاند تهران به توافقی نزدیک شده که در مرحله نخست نیمی از این مبلغ آزاد شود.
والاستریت ژورنال با اشاره به این که حملات به زیرساختهای انرژی در ایران به سهمیهبندی سوخت منجر شده و تورم و پایین آمدن شدید سطح رفاه، اعتراضهای سراسری دیماه را رقم زد، تاکید کرد مقامهای عملگراتر در حکومت نگرانند ادامه بحران اقتصادی به موج تازهای از نارضایتی عمومی منجر شود.
بر اساس این گزارش با توجه به دیده نشدن مجتبی خامنهای، رهبر سوم جمهوری اسلامی، از زمان جانشینی پدرش، میانجیها در تلاشاند اطمینان پیدا کنند پیشنهادهای فعلی تهران مورد تایید جریانهای تندرو و نهادهای امنیتی نیز قرار دارد.
فشارها بر ترامپ
به گفته والاستریت ژورنال، در آمریکا نیز نشانههایی دیده میشود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری این کشور، پس از انتقاد سناتورهای جمهوریخواه، بهدنبال تغییر برخی مفاد توافق احتمالی با ایران است.
سناتورهایی از جمله تد کروز، چارچوب توافق را «اشتباه» توصیف کرده و گفتهاند این توافق بیش از حد به برجام شبیه است و میتواند جمهوری اسلامی را تقویت کند.
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال تلاش کرد منتقدان را آرام کند و گفت توافق جدید «کاملا برعکس» برجام خواهد بود.
او سپس اعلام کرد میخواهد عربستان سعودی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و اردن به توافقهای ابراهیم بپیوندند و روابط خود را با اسرائیل، عادیسازی کنند یا گسترش دهند.
ترامپ همچنین گفت تهران نیز پس از امضای توافق صلح میتواند به این روند ملحق شود.
غافلگیری رهبران خاورمیانه
بر اساس این گزارش، پیشنهاد گسترش توافقهای ابراهیم، مقامهای خاورمیانه را غافلگیر کرد، زیرا پیش از تماس ترامپ در جریان این طرح قرار نگرفته بودند.
کاخ سفید اعلام کرد این ایده مستقیما از سوی ترامپ مطرح شده است.
والاستریت ژورنال نوشت طرح تازه ترامپ علاوه بر تاثیر بر مذاکرات حکومت ایران و آمریکا، میتواند روابط واشینگتن با کشورهای خاورمیانه را نیز تغییر دهد. منطقهای که پس از سالها جنگ، همچنان نسبت به عادیسازی روابط با اسرائیل تردیدهای جدی در آن وجود دارد.
والاستریت ژورنال در ادامه نوشت ترامپ از درخواست قبلی خود برای تحویل مستقیم ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران به آمریکا عقبنشینی کرده و گفته است این مواد میتوانند زیر نظر آژانس بینالمللی انرژی اتمی در داخل ایران یا در مکانی دیگر نابود شوند.
روزنامه نیویورک پست گزارش داد که موضوع ایران محور اصلی کابینه دولت آمریکا خواهد بود و انتظار میرود همه اعضای کابینه در آن حضور داشته باشند.
در همین حال جمهوری اسلامی در واکنش به حملاتی که به کشته شدن چند تن از اعضای سپاه پاسداران انجامید، این اقدام را نقض آتشبس و نشانه «سوءنیت» خواند و تهدید کرد به آن پاسخ خواهد داد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی سهشنبه در بیانیهای هشدار داد: «جمهوری اسلامی ایران هیچ اقدام تجاوزکارانهای را بدون پاسخ نخواهد گذاشت.»
ارتش آمریکا حملات دوشنبهشب در جنوب ایران را «دفاعی» توصیف و اعلام کرد که اهداف شامل سایتهای پرتاب موشک و قایقهای مینگذار بودهاند.
آمریکا تاکید کرده است که با توجه به آتشبسی که چند هفته ادامه داشته، با «خویشتنداری» عمل کرده است.
روبیو پس از این حملات به خبرنگاران گفت: «رفتوآمد زیادی درباره جزییات مشخص در متن اولیه توافق وجود دارد.»
او افزود: «بنابراین، مذاکرات چند روزی زمان خواهد برد.»
ابتدا گفته شده بود که توافق شنبه دوم خرداد در جریان سفر فرمانده ارتش پاکستان اعلام خواهد شد، اما از آن هنگام تا کنون رسیدن به توافق بهطور پیوسته به تعویق افتاده است.
مارکو روبیو سهشنبه گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، توافق بد را نخواهد پذیرفت.
او تاکید کرد که نقطه کلیدی در حال حاضر بازگشایی تنگه هرمز بدون اجازه به حکومت ایران برای دریافت عوارض از کشتیها در این آبراه حیاتی است.
او گفت: «تنگهها باید باز، بدون مانع و بدون عوارض باشند.»
خبرگزاری فرانسه با تاکید بر اینکه مذاکرات با جمهوری اسلامی به مرحلهای حساس نزدیک میشود، بهنقل از یک مقام کاخ سفید به خبرگزاری فرانسه گفت ترامپ قرار است چهارشنبه جلسهای کمسابقه از کابینه را در اقامتگاه ریاستجمهوری در کمپ دیوید برگزار کند. انتخاب این محل دورافتاده در کوههای مریلند، که ترامپ برخلاف روسایجمهوری پیشین به ندرت به آنجا میرود، نشاندهنده حساسیت این گفتوگوها ارزیابی شده بود.
با این حال، ترامپ بعدا در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، اعلام کرد که جلسه کابینه بهجای کمپ دیوید، در کاخ سفید برگزار خواهد شد و دلیل آن را «احتمال شرایط نامساعد جوی» عنوان کرد.
در همین حال، رسانهها در ایران سهشنبه گزارش داد که محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و رییس هیات مذاکرهکننده، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از پایان مذاکرات قطر را ترک کردهاند.
بر اساس این گزارشها، قالیباف به دنبال توافقی برای آزادسازی حدود ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در چارچوب تفاهمنامه بوده است.
خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع اعلام کرد که آزادسازی این داراییها آخرین مانع جدی برای نهایی شدن تفاهمنامه است.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز سهشنبه اعلام کرد که دستکم یک پهپاد را سرنگون کرده و یک پهپاد دیگر و یک جنگنده را که وارد حریم هواییاش شده بودند، دور کرده است.
واکنش تمسخرآمیز اسرائیل به پیام مجتبی خامنهای
در همین حال گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، به یک پیام منتسب به مجتبی خامنهای، که از او بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی یاد میشود، واکنش نشان داد و با یادآوری کشته شدن علیخامنهای، اظهارات او به تمسخر گرفته است.
در پیامی که به مناسبت مراسم حج در کانال تلگرام مجتبی خامنهای منتشر شده، آمده است: «ساعت را نمیتوان به عقب برگرداند و ملتها و سرزمینهای منطقه دیگر سپری برای پایگاههای آمریکا نخواهند بود.»
در ادامه این پیام آمده است: «از این پس، شعارهای مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسرائیل شعار ملت اسلامی و مستضعفان جهان، بهویژه جوانان، خواهد بود.»
پس از این پیام، حساب کاربری خامنهای در شبکه ایکس نیز نوشت: «رژیم صهیونیستی متزلزل و تومور سرطانی اسرائیل به مراحل پایانی موجودیت ننگین خود نزدیک میشود.»
گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، در واکنش به این سخنان آن را به تمسخر گرفت و گفت این ادبیات «آشنا به نظر میرسد.»
او افزود: «یادم میآید کسی با نام خانوادگی مشابه همین حرفها را میزد.»
او در این پست همچنین از مجتبی خامنهای پرسید: «راستی، کجایی؟»
در حال حاضر، نیروهای ناتو در هر سه کشور بالتیک و همچنین شمال لهستان تحت فرماندهی یک مقر چندملیتی واحد در شهر شچچین لهستان قرار دارند.
بهنوشته رویترز تغییر برنامهریزیشده، اهمیت راهبردی کشورهای بالتیک را برجسته میکند؛ منطقهای که از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در کانون توجه قرار گرفته است.
یک مقام نظامی به رویترز گفت که اختصاص یک سپاه دوم به این منطقه به ناتو اجازه میدهد «نیرو را با سرعت و در مقیاس بالا» وارد میدان کند و این اقدام به محدود بودن عمق راهبردی و آسیبپذیری این منطقه پاسخ میدهد.
زمانی که یک سپاه بهطور کامل عملیاتی شود، معمولا فرماندهی سه لشکر، یا حدود ۴۰ تا ۶۰ هزار نیرو را بر عهده دارد. در زمان صلح، این ساختار معمولا بهصورت یک چارچوب فرماندهی حداقلی، با قابلیتهایی تخصصی مانند توپخانه، پدافند هوایی و خدمات پزشکی، وجود دارد تا در صورت نیاز امکان استقرار سریع نیروها فراهم شود.
بهگفته منابع نظامی، آلمان و هلند در هماهنگی با ناتو توافق کردهاند که «سپاه آلمان-هلند» مستقر در شهر مونستر آلمان را به دفاع از لتونی و استونی اختصاص دهند.
متحدان اروپایی در شرایطی مسئولیت بیشتری برای امنیت خود بر عهده میگیرند که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها آنها را به دلیل حمایت ناکافی از جمله در جنگ ایران، بهشدت مورد انتقاد قرار داده و اخیرا اعلام کرده است که واشنگتن پنج هزار نیروی خود را از آلمان خارج خواهد کرد.
رویترز بهنقل از منابع خود که نامشان را اعلام نکرد با اشاره به تواناییهای حیاتی مانند توپخانه دوربرد، پدافند هوایی، مهندسی و خدمات پزشکی، گزارش داد که این توافق، آخرین مانع یعنی کمبود نیروهای وابسته به سطح سپاه را برطرف کرده است.
به گفته منابع، آلمان و هلند اکنون به همراه سایر شرکا اقدام به تقویت این نیروها خواهند کرد.
هنوز مشخص نیست این تصمیم چه زمانی اجرایی میشود و در صورت بروز درگیری، چه تعداد نیرو تحت فرماندهی این ساختار جدید قرار خواهند گرفت.
وزارت دفاع هلند اعلام کرد که اختصاص این سپاه «در حال بررسیهای بیشتر» است و از ارائه جزییات خودداری کرد. وزارت دفاع آلمان نیز با اشاره به هماهنگیهای جاری با ناتو، از اظهارنظر خودداری کرد.
ناتو اعلام کرد بعدا در این باره واکنش نشان خواهد داد.
مقامهای ناتو سالهاست درباره افزایش تهدید از سوی روسیه هشدار میدهند و میگویند مسکو ممکن است از سال ۲۰۲۹ به بعد توان انجام یک حمله گسترده به خاک کشورهای عضو را داشته باشد.
روسیه این ادعاها را رد کرده و ناتو را به افزایش تنشها از طریق گسترش به مناطق همجوار متهم میکند.
نه یک امتیاز، بلکه یک حق
برای بسیاری، وصل شدن اینترنت نه یک امتیاز بلکه حقی است که اساسا نباید از مردم ایران گرفته میشد. مخاطبی در همین زمینه نوشت: « سلام، بالاخره وصل شدیم، ولی این حق ما نبود که ۸۸ روز قطع باشیم.»
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال خطاب به مردم نوشت: «مردم ایران! اینترنت حق طبیعی ماست. خوشحال باشید، ولی فکر نکنین امتیازیه که بهمون دادن، تسلیم نمیشیم.»
کاربر دیگری از محلات نوشت: «سلام، بعد از ۹۰ روز از محلات. واسه وصل شدن چیزی که حق هر آدمیه باید ذوق کنیم.»
مخاطبی نیز از بجنورد نوشت: «خواستم به همه کسانی که امکان استفاده از اینترنت پرو داشتن ولی شرافتمندانه انتخابش نکردن درود بفرستم. آزادی بیشتر از همه حق شماست.»
مخاطب دیگری از دشواریهای وصل شدن به اینترنت و سرعت پایین گفته است: «بالاخره اینترنت وصل شده، البته با هزار تا بدبختی و سرعت پایین، اونم فقط با مخابرات.»
و کاربر دیگری هشدار داده است: «واسه وصل شدن اینترنت زیاد خوشحال نباشین. اینترنت رو وصل کردن که مزرعههای ماینرشون رو فعال کنن و این یعنی روزی هفت، هشت ساعت قطعی برق.»
یاد جانباختگان
بسیاری از مخاطبان ایراناینترنشنال در پیامهای خود یاد و نام جانباختگان را گرامی داشتند و گفتند با توجه به آنچه کشور پشت سر گذاشته، جایی برای شادی وجود ندارد.
یکی از مخاطبان نوشت: «من بابت وصل شدن اینترنت خوشحال نیستم، چون ۴۰ هزار نفر دیگه هیچوقت آنلاین نمیشن. طرح اینترنت پرو شکست خورد. سپاس از کسانی که تن به این خفت و خواری ندادن و متاسفم برای کسانی که بهش تن دادن.»
مخاطب دیگری نوشت: «الان که اینترنت وصل شده، جاویدنامامون رو بیشتر یاد کنیم. به امید آزادی.»
کاربر دیگری گفت بازگشت اینترنت نباید باعث فراموشی جانباختگان شود: «بالاخره بعد از مدتی توانستیم به اینترنت وصل شویم، خدا را شکر. به یاد کشتهشدگان که نامشان زنده است.»
خشم از وضعیت کنونی و امید به آینده
شماری از مخاطبان ایراناینترنشنال نیز در اولین پیامهای خود پس از وصل شدن اینترنت، بر این نکته تاکید کردهاند که شرایط هرگز مانند قبل نخواهد شد و آیندهای بدون جمهوری اسلامی را آرزو کردهاند.
یکی از مخاطبان در پیامی به ایراناینترنشنال نوشت: «بعد چند روز اینترنتها رو باز کردن، فکر کردن میتونن با اینترنت گولمون بزنن.»
مخاطبی دیگر نوشت: «قربون دستت که دستور دادی اینترنت بینالملل وصل شه. حالا بیزحمت دستور بده اونایی که کسبوکار اینترنتیشون نابود شد برگردن سر کارشون، اونایی که زندگیشون از هم پاشید برگردن سر خونه و زندگیشون، اونایی که به خاطر اجاره خونه آواره خیابون شدن برگردن تو خونههاشون.»
یکی از مخاطبان نوشت: «من تازه تونستم وصل بشم. یه دختر دهه نودی هستم. حتی منم دیگه خسته شدم، هر روز اوضاع داره بدتر و بدتر میشه. فقط امیدوارم در نهایت همهمون آزادی ایرانمون رو ببینیم. جاوید شاه.»
مخاطب دیگری نیز نوشت: «درود، بازگشایی اینترنت رو بعد از ۸۸ روز قطعی گسترده تبریک میگم. به امید اینکه روزی شاه رضا پهلوی رو از نزدیک ببینم.»
یک کاربر نوشت: «بعد از هشتاد و خوردهای روز با بدبختی وصل شدیم. بازم مثل همیشه متوجه شدیم که هیچکس به فکر ما نیست و تهش خودمونیم و خودمون. هر چیزی به حالت قبلش برگرده، ما دیگه برنمیگردیم.»
مخاطب دیگری نیز نوشت: «از وصل شدن اینترنت بینالملل برای عموم مردم خرسندم، این حق طبیعی و اولیه هر شهرونده. اتفاقات بسیار خوب و روشنی در انتظار پارسیان و این خاکه، کمی منتظر بمونید. جاوید شاه، پاینده ایران.»
کاربری دیگر نوشت: «بعد از ۸۸ روز قطعی اینترنت بالاخره وصل شدم. خواستم بگم ناامید نشید، نور بر تاریکی پیروزه. جاوید شاه.»
یک مخاطب هم از مردم خواست که امید خود را از دست ندهند: «امروز پنج خرداد وصل شدم بعد از سه ماه. فقط مردم عزیزم، تورو خدا ناامید نشید، این آخرین نبرده.»
این رسانه در گزارشی کوتاه که شامگاه سهشنبه منتشر شد، نوشت این مقامها گفتند جمهوری اسلامی چند پهپاد انتحاری را در نزدیکی شماری از حدود ۲۴ ناو جنگی نیروهای آمریکا در محدوده دریای عمان و دریای عرب به پرواز درآورده بودند. این ناوها در اجرای عملیات محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران نقش دارند.
به گفته این منابع که به دلیل حساسیت مسائل عملیاتی نخواستند نامشان فاش شود، تحلیلگران اطلاعاتی آمریکا تحرکاتی را در برخی از مواضع موشکهای زمینبههوای جمهوری اسلامی در نزدیکی تنگه هرمز شناسایی کردند که هواپیماهای تهاجمی مستقر در خشکی و ناوهای هواپیمابرِ فعال در عملیات محاصره دریایی را تهدید میکرد.
یکی از سخنگوهای فرماندهی مرکزی ایالات متحده، سنتکام، شامگاه دوشنبه چهارم خرداد اعلام کرد که ارتش این کشور اهدافی را در ایران، در نزدیکی تنگه هرمز، هدف قرار داد. همزمان، رسانههای نزدیک به حکومت نیز از کشته شدن تعدادی از اعضای سپاه پاسداران در حمله آمریکا به قایقهای تندروی متعلق به این نیروها خبر دادند.
در بیانیه سنتکام اعلام شده بود که حملات آمریکا جنبه دفاعی داشته و شامل «سایتهای پرتاب موشک و قایقهای جمهوری اسلامی بوده که در تلاش برای کارگذاری مین بودند».
یک مقام دفاعی آمریکا نیز اعلام کرد که این حملات در بندرعباس، در جنوب ایران و نزدیک به تنگه هرمز انجام شده است.
مقامهای پنتاگون روز سهشنبه گزارشهای رسانههای ایرانی را که مدعی شده بودند جمهوری اسلامی یک پهپاد آمریکایی امکیو-۹ ریپر را سرنگون کرده است، رد کردند.
مقامهای آمریکایی همچنین گفتند که سپاه پاسداران ممکن است در حال آزمودن این موضوع بوده باشد که آیا نیروهایش در شرایطی که دو طرف میکوشند توافق احتمالی را تثبیت کنند، از فضای عملیاتی تازه و بیشتری برخوردار شدهاند یا نه.
تهران و واشینگتن همچنان بر سر موضوعهای دشواری از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی، جنگ اسرائیل و حزبالله در لبنان و همچنین درخواست تهران برای لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکهشده، اختلاف دارند.
با این حال، دو طرف پس از هفتهها مذاکره عمدتا غیرمستقیم میگویند درباره یک یادداشت تفاهم که جنگ را متوقف میکند و به مذاکرهکنندگان ۶۰ روز فرصت میدهد تا به توافق نهایی برسند، پیشرفتهایی حاصل شده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، سهشنبه پنجم خرداد گفت که مذاکرات برای دستیابی به توافق با جمهوری اسلامی ممکن است «چند روز» طول بکشد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، پیش از او گفته بود در بسیاری از موضوعهای مطرحشده، جمعبندیهایی حاصل شده است، اما این به معنای دستیابی قریبالوقوع به توافق برای پایان جنگ نیست.
