با گذشت بیش از ۶۰ روز از قطع کامل اینترنت جهانی، مردم در ایران رسما وارد سومین ماه از «تاریکی دیجیتال» شدند.
قطع گسترده اینترنت در ایران، نه تنها خسارتهای مالی میلیاردی به بدنه اقتصاد و صادرات کشور وارد کرده، بلکه سلامت روان شهروندان و معیشت میلیونها نفر را نشانه گرفته است.
نتبلاکس، نهاد ناظر بر اختلالات اینترنت در جهان، چهارشنبه ۹ اردیبهشت اعلام کرد قطع اینترنت در ایران اکنون به شصتویکمین روز رسیده و از مرز ۱۴۴۰ ساعت فراتر رفته است.
این نهاد نظارتی، این اقدام جمهوری اسلامی را «سانسور سراسری» خواند و افزود با تداوم این وضعیت در ماه سوم، فضای دیجیتال ایران بیش از گذشته تحت کنترل شدید قرار گرفته است.
این خاموشی بیسابقه، ایران را در یک «تاریکی دیجیتال» فرو برده که تمام ابعاد زندگی شهروندان را تحت تاثیر قرار داده است.
روزنامه اعتماد در گزارشی به پیامدهای انسانی این وضعیت پرداخت و نوشت که قطع اینترنت علاوه بر ضربه به کسبوکارهای آنلاین، تاثیر مخربی بر ذهن و روان مردم گذاشته است.
در سالهای اخیر، استفاده از اینستاگرام و تلگرام بخشی از عادت روزانه ایرانیان بوده و قطع ناگهانی این ابزارها، زندگی بسیاری را با نوعی خلأ روبهرو کرده است.
این گزارش تاکید کرد که ایرانیها «تازه داشتند با فناوریهایی مثل چتجیپیتی خو میگرفتند و از آن برای پرسشهای روزانه یا حتی درد دل کردن استفاده میکردند»، اما اکنون از این ارتباط جهانی محروم شدهاند.
برای نسل جوان، این محرومیت به معنای آسیب به هویت دیجیتال و سلامت روان است.
توجیه دولت برای اینترنت پرو
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت جمهوری اسلامی، در واکنش به انتقادها اعلام کرد که دسترسی محدود موسوم به «اینترنت پرو» با مصوبه شورای عالی امنیت ملی انجام شده و برای حفظ کسبوکارها در شرایط بحرانی است.
او تاکید کرد وضعیت فعلی «بحرانی» محسوب میشود و تغییر در دسترسیها، منوط به اعلام وضعیت عادی از سوی دستگاههای مربوطه است.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، چندی پیش هشدار داد که ادامه این روند، اشتغال مستقیم و غیرمستقیم حدود ۱۰ میلیون نفر را بهطور جدی تهدید میکند.
او اشاره کرد که میانگین تابآوری بسیاری از کسبوکارهای اینترنتی در این شرایط تنها ۲۰ روز بوده است و خسارتهای وارده غیرقابل انکار است.
تبعیض و شکاف اجتماعی با اینترنت طبقاتی
طرح «اینترنت پرو» با واکنشهای تندی روبهرو شده است. رییس سازمان نظام پرستاری اعلام کرد که پرستاران به اتفاق آرا از دریافت این امتیاز ویژه صرفنظر کردهاند تا کنار مردم بمانند.
از سوی دیگر، انجمن تجارت الکترونیک با صدور بیانیهای اعلام کرد فروش اینترنت طبقاتی با قیمت حداقل پنج برابر، جامعه را چندقطبی کرده است.
این انجمن، استناد به «امنیت سایبری» برای قطع اینترنت را رد کرد و یادآور شد بزرگترین حملات سایبری و هک بانکها دقیقا در زمان قطع کامل اینترنت رخ داده است.
خسارتهای سنگین اقتصادی
ادامه این روند، اقتصاد کشور را فلج کرده است.
محسن احتشام، رییس شورای ملی زعفران، گفت که صادرکنندگان این محصول حتی نمیتوانند با مشتریان بینالمللی گفتوگو کنند که این موضوع جایگاه زعفران ایران را در بازار جهانی به خطر انداخته است.
در حالی که زیان روزانه این وضعیت تا ۸۰ میلیون دلار برآورد میشود، گزارشها نشان میدهند که فروش اینترنت طبقاتی با تعرفههای نجومی، تنها به نفع اپراتورهای خاص و ایجاد یک بازار رانتی هزاران میلیارد تومانی تمام شده است.
ایالات متحده ۳۵ نهاد و فرد را به دلیل نقش آنها در شبکه بانکداری سایه جمهوری اسلامی تحریم کرد.
بر اساس بیانیه وزارت خزانهداری آمریکا، شرکتهای معتمد هشت بانک، شامل بانکهای ملی، ملت، سپه، سینا، پارسیان، گردشگری، اقتصاد نوین و شهر، موسوم به «تراستیها»، تحریم شدند.
گفتوگو با آرش آزرمی، دبیر بخش اقتصادی ایراناینترنشنال
همزمان با تشدید بحران اقتصادی و ادامه محاصره دریایی بنادر ایران، قیمت ارزهای خارجی در بازار آزاد کشور با جهشی چشمگیر روبهرو شده است. پیامهای رسیده از مخاطبان ایراناینترنشنال حاکی از آن است که وضعیت اقتصادی با شتابی نگرانکننده رو به وخامت میرود.
در معاملات چهارشنبه ۹ اردیبهشت، نرخ دلار در بازار آزاد ایران از مرز ۱۸۰ هزار تومان عبور کرد؛ رقمی که نسبت به روز پیش از آن نزدیک به هشت درصد افزایش نشان میدهد.
یورو و پوند نیز روندی صعودی داشتند و به ترتیب از ۲۱۱ هزار تومان و ۲۴۴ هزار تومان، فراتر رفتند.
در بازار طلا، قیمت سکه طرح جدید موسوم به «امامی» با رشدی حدود ۶.۵ درصدی به ۲۰۸ میلیون تومان رسید. همچنین نیمسکه ۱۰۷ میلیون تومان، ربعسکه ۶۱ میلیون تومان و سکه گرمی حدود ۳۰ میلیون تومان معامله شدند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اول اردیبهشت آتشبس موقت با تهران را تمدید کرد، اما محاصره تنگه هرمز و بنادر جنوبی ایران از سوی ارتش ایالات متحده همچنان ادامه دارد.
چشمانداز مبهم مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا، پافشاری مقامهای حکومت بر ادامه برنامههای هستهای و موشکی و حمایت از گروههای نیابتی و همچنین بیثباتی ناشی از وضعیت «نه جنگ، نه صلح»، اقتصاد ایران را بیش از پیش در تنگنا قرار داده است.
ترامپ هشتم اردیبهشت اعلام کرد جمهوری اسلامی اطلاع داده در «وضعیت فروپاشی» قرار دارد و خواهان رفع محاصره تنگه هرمز است.
با این حال، روزنامه والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد ترامپ به دستیاران خود دستور داده است برای محاصره دریایی طولانیمدت جمهوری اسلامی آماده شوند.
چهارشنبه ششم اسفند ۱۴۰۴، در آخرین روز کاری پیش از آغاز جنگ، نرخ دلار ۱۶۵ هزار تومان، یورو ۱۹۵ هزار تومان و پوند ۲۲۴ هزار تومان (در بازار آزاد) به ثبت رسیده بود.
اخراج کارکنان، تورم شدید و سفرههای خالی
در روزهای اخیر، پیامهای رسیده از مخاطبان ایراناینترنشنال حاکی از آن است که وضعیت اقتصادی در ایران با شتابی نگرانکننده رو به وخامت میرود.
مشکلات جدی معیشتی، از جمله تورم افسارگسیخته، افزایش چشمگیر قیمت کالاهای اساسی، کمبود دارو و موج گسترده اخراج کارکنان، فشار سنگینی بر زندگی روزمره مردم وارد آورده است.
تداوم قطع اینترنت و از میان رفتن شغلهای آنلاین، از جمله فروش اینترنتی و فعالیت فریلنسرها، نیز بر وخامت اوضاع افزوده و فشار اقتصادی را دوچندان کرده است.
یک شهروند در پیام خود نوشت: «من پزشک هستم. هزینه داروها به حدی بالا رفته که بیمارها توانایی خرید داروها را ندارند. هر بسته داروی تشنج که قبل از عید ۵۰۰ هزار تومان بود، الان یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان شده که برای هر ماه، دو یا سه بسته باید مصرف کنند.»
در پیام دیگری آمده است: «پتروشیمی مرودشت کار میکردم. تعدیل نیرو کردند و الان دو ماه است بیکار هستم. مادر پیری دارم که شرمندهاش شدهام. مصرف خوراکمان را روزی یک وعده کردهایم. اجارهخانه هم ندادم. وضعیت خراب است.»
محسن زنگنه، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی، هشتم اردیبهشت در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد در جلسهای بهمنظور بررسی وضعیت اقتصادی ایران پس از جنگ، یکی از حاضران با اشاره به وخامت اوضاع هشدار داده که کشور به «فروپاشی اقتصادی» نزدیک شده است.
با وجود وضعیت بحرانی اقتصاد، مقامهای جمهوری اسلامی همچنان بر سیاستهای بیثباتکننده خود اصرار دارند و هرگونه مذاکره درباره برنامه هستهای را به پایان قطعی جنگ مشروط کردهاند.
اورزولا فوندرلاین، رییس کمیسیون اروپا، گفت هرگونه توافق باید به برنامه هستهای و موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی بپردازد.
او افزود اتحادیه اروپا خواهان تداوم آتشبسها در ایران و لبنان است و تاکید کرد «نیاز فوری به بازگرداندن صلح و ثبات از طریق راهکارهای دیپلماتیک وجود دارد».
گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از افزایش چشمگیر قیمت داروهای بیماران مبتلا به سرطان، انسولین و همچنین مکملهای دارویی از ابتدای اردیبهشت سال جاری است. بررسی حدود ۲۰۰ قلم دارو نشان میدهد این افزایش قیمت به ۳۸۰ درصد هم رسیده است.
به گفته چند داروخانهدار در ایران، بهای حدود ۵۰۰۰ قلم دارو با برندهای مختلف، تغییر قیمت داشته است و هر روز هم داروی تازهای به این فهرست اضافه میشود.
علاوه بر این گرانی، شهروندان در هفتههای گذشته بارها بر کمیاب شدن شماری از داروهای بیماران خاص در داروخانههای شهرهای ایران تاکید کردند.
در یک نمونه، به گفته یک شهروند، در بیمارستان رجایی بهعنوان مرکز قلب تهران، کمبود قرص «پلاویکس» گزارش شده است.
پیشتر هم اطلاعاتی از کمبود اقلام حیاتی پزشکی و طیف وسیعی از داروها مانند ویزیپک برای سیتیاسکن، مهارکننده پلاکت خون پلاویکس و داروهای اعصاب ونلافاکسین و ریتالین، به ایراناینترنشنال رسیده بود.
دارو دو برابر گرانتر از نرخ رشد دلار
علی جعفریان، جانشین وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، هشتم اردیبهشت «کمبود جدی» دارو را رد کرد و افزایش قیمت دارو را متاثر از تورم عمومی و نوسان بهای ارز آزاد خواند.
او با اشاره به حذف ارز ترجیحی در سال ۱۴۰۴، گفت حدود ۷۰ درصد از قیمت تمامشده دارو به نرخ ارز آزاد وابسته است که اثر مستقیمی بر بازار دارویی دارد.
بررسی ۴۶ قلم دارو نشان میدهد این داروها در این بازه زمانی بهطور میانگین ۱۰۷ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
به گفته یک پزشک، هزینه داروها به اندازهای بالا رفته که بسیاری از بیمارها دیگر توانایی خرید داروهایشان را ندارند.
او بهعنوان نمونه اشاره کرد هر بسته داروی مرتبط با تشنج که قبل از عید ۵۰۰ هزار تومان بود، از پایان فروردین با قیمت یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان به فروش میرسد.
افزایش قیمت انسولین و داروهای خاص
قیمت برخی داروهای ضروری از قبیل انسولین برای کنترل قند خون در دیابت نوع ۱ و ۲، بیش از سه برابر افزایش داشته است.
تمام انسولینهای قلمی ایرانی از ۲۰۵ هزار تومان ناگهان به ۶۴۰ هزار تومان افزایش قیمت داشتهاند.
رشد بازالین، انسولین گلین، انسولین ویتاسپالن و انسولین رپیدسولین حدود ۲۱۲ درصد بوده است.
قیمت انسولینهای خارجی مثل نوومیکس و نوورپید حدود ۲۷۱ درصد افزایش داشته و از ۲۴۰ هزار تومان به ۸۹۰ هزار تومان تغییر کرده است.
داروی بیهوشی عمومی پروپوفول یک درصد نیز با حدود ۱۲۲.۴ درصد افزایش، از ۱۶۵ هزار تومان به ۳۶۷ هزار تومان رسیده است.
افزایش قیمت برخی داروهای بیماران خاص هرچند از نظر میزان رشد کوچکتر از سایر داروهاست، اما با توجه به قیمت بالایشان، همین تفاوتهای اندک هم چند میلیون تومان هزینه اضافه به فرد تحمیل میکنند.
ریتوکسیماب ۱۰۰ میلیگرم که آنتیبادی مونوکلونال برای درمان لنفوم، سرطان خون و برخی بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید است، با حدود ۱۱.۳ درصد افزایش، از ۲۶ میلیون و ۱۴۹ هزار تومان به ۲۹ میلیون و ۹۹ هزار تومان رسیده است.
قیمت دوز بالاتر و ۵۰۰ میلیگرمی همین دارو، از ۱۲۶ میلیون و ۱۹۸ هزار تومان به ۱۴۰ میلیون و ۴۳۶ هزار تومان افزایش یافته است.
تراستوزوماب، داروی هدفمند (آنتیبادی مونوکلونال) برای درمان سرطان پستان نیز درصد رشد مشابهی داشته است.
قیمت این دارو با حدود ۱۱.۳ درصد افزایش، از ۱۴۱ میلیون و ۸۸۷ هزار تومان به ۱۵۷ میلیون و ۸۹۶ هزار تومان رسیده است.
بررسی ایراناینترنشنال روی اقلام داروهای گران شده نشان میدهد بِواسیزوماب تزریقی، داروی ضدسرطان (آنتیبادی مونوکلونال) که رشد تومور را مهار میکند، با حدود پنج درصد افزایش، از ۱۳۸ میلیون و ۹۷۸ هزار تومان به ۱۴۵ میلیون و ۹۷۷ هزار تومان رسیده است.
اِمیسیزوماب ۱۵۰ میلیگرم تزریقی به منظور پیشگیری از خونریزی در بیماران هموفیلی نوع اِی، با حدود شش درصد افزایش، از ۲۰۹ میلیون و ۲۹۷ هزار تومان به ۲۲۱ میلیون و ۸۳۹ هزار تومان رسیده است.
دوز پایینتر و ۶۰ میلیگرمی همین دارو، از ۸۳ میلیون و ۷۰۷ هزار تومان به ۸۶ میلیون و ۴۰۸ هزار تومان افزایش قیمت داشته است.
یکی از بیشترین رشدهای قیمتی در این فهرست مربوط به فیلگراستیم تزریقی است که داروی محرک تولید گلبول سفید برای بیماران شیمیدرمانی و کمبود نوتروفیل محسوب میشود.
این دارو با حدود ۱۰۴ درصد افزایش و رشد نزدیک به دو برابری قیمت، از سه میلیون و ۲۴۳ هزار تومان به شش میلیون و ۶۲۰ هزار تومان رسیده است.
پیشتر یک شهروند با اشاره به افزایش قیمتهای دارو در طول سه ماه، به ایراناینترنشنال گفت: «همسرم سرطان دارد که متاستاز شده. داروی تدروکس را هر ۲۱ روز باید زد؛ دو دوز اول را ۶۵ میلیون، دو دوز دوم را ۹۰ میلیون و دوز پنجم را ۱۱۴ میلیون تومان خریدم.»
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال در یک ماه اخیر نیز حاکی از افزایش شدید قیمت داروها و کمبود اقلام حیاتی پزشکی و طیف وسیعی از داروها از اعصاب و روان تا قلب و پارکینسون است.
بررسی فهرست تغییر قیمتها در یک داروخانه نیز نشان میدهد ویال خوراکی سیتیکولین سدیم که داروی نوروپروتکتیو برای بهبود عملکرد مغز، سکته و اختلالات شناختی است، با حدود ۳۷ درصد افزایش، از ۱۲۸ هزار و ۴۸۰ تومان به ۱۷۶ هزار تومان رسیده است.
اِی.اِس.اِی کلوپیدوگرل، داروی ضدپلاکت برای پیشگیری از لخته خون و سکته قلبی، نیز با حدود ۱۱۶.۷ درصد افزایش، از سه هزار تومان به شش هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است.
میانگین ۹۰ درصدی افزایش قیمت چند داروی عمومی
درصد افزایش قیمت در داروهای عمومی و عمدتا بدون نسخه، بسیار بالاتر است.
یک نمونه از این تغییرات چشمگیر مربوط به پویدون آیداین ۱۰ درصد در حجم ۲۵۰ میلیلیتر است.
این بتادین مایع برای ضدعفونی پوست و زخم، با حدود ۱۶۱.۲ درصد افزایش قیمت، از ۹۴ هزار و ۵۶۰ تومان به ۲۴۷ هزار تومان رسیده است.
شربت فروگلوبین، بهعنوان مکمل آهن برای درمان کمخونی، حدود ۸۲.۲ درصد افزایش قیمت داشته و از ۲۹۷ هزار تومان به ۵۴۱ هزار تومان رسیده است.
شربت فرو ول چایلد با کارکرد درمان یا پیشگیری از کمخونی کودکان، با حدود ۳۲.۶ درصد افزایش، از ۴۳۱ هزار و ۲۰۰ تومان به ۵۷۲ هزار تومان رسیده است.
مکمل تقویت و کاهش التهاب مفاصل پرفلکس پلاس۹۵ درصد، محلول مینوکسیدیل ۵ درصد برای درمان ریزش مو و طاسی آندروژنیک، حدود ۴۱.۷ درصد و قرص کرومیوم ۲۰۰ میکروگرم بهعنوان مکمل کرومیوم برای کنترل قند خون و کمک به کاهش وزن، حدود ۱۲۹.۲ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
افزایش چشمگیر قیمت مکملها
در فهرست تغییر قیمت اقلام دارویی یک داروخانه که ایراناینترنشنال آن را بررسی کرده، بیشترین افزایش مربوط به گروه ویتامینها و مکملهای دارویی است.
ساشه رد جینسنگ ۵۰۰ میلیگرم بهعنوان مکمل افزایش انرژی، قوای جسمانی و تقویت سیستم ایمنی، حدود ۳۸۰ درصد افزایش و رشد ۴.۸ برابری قیمت داشته است.
قرص مکمل ورزشی برای مردان وِلمن اسپورت، مکمل تقویت باروری و سلامت اسپرم در مردان وِلمن کانسپشن و قرص مکمل مولتیویتامین مردانه وِلمن به ترتیب حدود ۱۴۱.۷ درصد، ۱۱۵.۶ درصد و ۹۰ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
وِلوومن، نسخه زنانه این مکمل مولتیویتامین عمومی، با حدود ۸۸.۸ درصد افزایش قیمت به ۳۳ هزار و ۲۲۰ تومان رسیده است.
مکمل تقویتی شربت زینک + ویتامین سی +کمپلکس ویتامین برای تقویت ایمنی، انرژی و سلامت عمومی با حدود ۲۸۶ درصد افزایش به ۴۵۶ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است که این تغییر قیمت حاکی از رشدی حدود چهار برابر است.
شربت مکمل آهن لیپوزومال + اسید فولیک + ویتامین ب۱۲، با جذب بالا برای درمان یا پیشگیری از کمخونی، با حدود ۴۴.۵ درصد افزایش از ۴۷۱ هزار و ۹۰۰ تومان به ۶۸۲ هزار تومان رسیده که حاکی از رشدی حدود ۱.۵ برابری است.
قیمت برند دیگری از همین شربت آهن با حدود ۶۳.۶ درصد افزایش از ۳۶۳ هزار تومان به ۵۹۴ هزار تومان رسیده است.
شربت مکمل مولتیویتامین و مواد معدنی برای کودکان میم اورنج با حدود ۸۹.۵ درصد افزایش قیمت، از ۲۰۹ هزار تومان به ۳۹۶ هزار تومان رسیده است.
پیشتر پیامهایی به ایراناینترنشنال رسید که نشان میداد هزینه یک سرماخوردگی ساده شامل خرید چند ورق آنتیبیوتیک و سرم، به حدود دو میلیون تومان رسیده است.
شربت مکمل تعادل الکترولیتها و سلامت عضلات پتاسیم مگنزیوم سیترات + ویتامینها با حدود ۴۳.۵ درصد افزایش قیمت، از ۳۷۱ هزار و ۸۰۰ تومان به ۵۳۳ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است.
شربت مکمل کلسیم و ویتامین اوستئوکر با حدود ۱۰۹.۵ درصد افزایش از ۲۳۱ هزار تومان به ۴۸۴ هزار تومان رسیده است.
قرص مکمل سلنیوم آنتیاکسیدان برای تقویت ایمنی و سلامت تیروئید ۲۰۸ درصد، قرص مکمل تقویتکننده مفاصل، غضروف و سلامت استخوان «جوینتیس» حدود ۱۸۳ درصد، مکمل کلسیم+ ویتامین دی و مواد معدنی برای تقویت استخوان و پیشگیری از پوکی استخوان «اوستئوکر» حدود ۱۵۵ درصد، نرمژل ویتامین ای برای سلامت پوست، مو و سلولها ۱۲۸.۳ درصد، کپسول ویتامین ای نیز ۱۲۵ درصد و قرص مکمل زیبایی، پوست، مو و ناخن«پرفکتیل تریپل اکتیو» ۸۵.۷ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
بر اساس این فهرست، شربت ویتامین دی-۳ با حدود ۲۱۹.۴ درصد افزایش و رشد قیمتی نزدیک به ۳.۲ برابری، از ۹۸ هزار و ۲۱۰ تومان به ۳۱۳ هزار و ۷۲۰ تومان رسیده است.
کپسول اس-آدنوزیل-ال-متیونین، مکمل موثر بر افسردگی، خلقوخو، سلامت کبد و مفاصل، با حدود ۹۱.۲ درصد افزایش از ۳۷ هزار و ۴۰۰ تومان به ۷۱ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است.
مکمل زینک گلوکونات+ ویتامین سی حدود ۲۸۰ درصد، مکمل مخصوص قبل از بارداری پرگناکر کانسپشن ۸۸.۹ درصد، قرص جوشان ویتامین سی ۵۰۰ میلیگرم ۷۹.۶ درصد، ساشه موسیلیوم با کارکرد ملین برای درمان یبوست و تنظیم گوارش، ۴۴.۸ درصد و کپسول امگا-۳ هزار میلیگرم بهعنوان مکمل سلامت قلب، عروق، مغز و کاهش التهاب، ۴۵.۱ درصد افزایش قیمت داشتهاند.
مکملهای ورزشی برای تامین انرژی، عضلهسازی، ریکاوری ورزشی و بدنسازی نیز در بازه زمانی کوتاهی با افزایش قیمت چشمگیر روبهرو شدهاند.
پودر پروتئین وی با حدود ۷۳.۳ درصد افزایش قیمت به هفت میلیون و ۶۸۷ هزار تومان رسیده است.
پودر کربوهیدرات نیز حدود ۵۹ درصد افزایش بها داشته و قیمت آن از یک میلیون و ۶۲۶ هزار و ۲۴۰ تومان به دو میلیون و ۵۸۷ هزار و ۲۰۰ تومان رسیده است.