جمهوری اسلامی در جنگ؛ بازنده در واقعیت، برنده در ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی
در عصر شبکههای اجتماعی و هوش مصنوعی، جنگ روایتها به یکی از مهمترین میدانهای درگیری میان دولتها و بازیگران سیاسی تبدیل شده است.
در عصر شبکههای اجتماعی و هوش مصنوعی، جنگ روایتها به یکی از مهمترین میدانهای درگیری میان دولتها و بازیگران سیاسی تبدیل شده است.
تازهترین نمونه از این جنگ روایتها در جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، موجی از ویدیوهای تبلیغاتی تولیدشده با هوش مصنوعی است که با محوریت تمسخر دونالد ترامپ و دفاع از روایت جمهوری اسلامی، در هفتههای اخیر بهسرعت در اینترنت منتشر شده و میلیونها بازدید گرفته است.
این ویدیوها که عمدتا با الهام از سبک بصری لگو، موسیقی رپ، طنز اغراقآمیز، ارجاعات گسترده به فرهنگ عامه آمریکا و دامن زدن به مباحث نژادی در ایالات متحده ساخته شدهاند، تصویری از ترامپ بهعنوان سیاستمداری سالخورده، ضعیف، منزوی و گرفتار بحرانهای داخلی ارائه میدهند.
در برخی از این محتواها، به پرونده جفری اپستین، اختلافهای درونی در اردوگاه جمهوریخواهان، اظهارات مقامهای ارشد آمریکایی و حتی گمانهزنیها درباره وضعیت جسمی ترامپ اشاره شده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر به این ویدیوها واکنش نشان داده و جمهوری اسلامی را به استفاده از اطلاعات جعلی و تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی برای بزرگنمایی توان نظامی خود متهم کره بود.
او در متنی که شبکه اجتماعی تروثسوشیال منتشر کرد، گفت: «ایران مدتهاست بهعنوان استاد دستکاری رسانهها و روابط عمومی شناخته میشود. آنها از نظر نظامی ناکارآمد و ضعیف هستند، اما در خوراک دادن و ارائه اطلاعات نادرست به رسانههای فیکنیوز بسیار ماهرند.»
ترامپ تاکید کرد تهران با استفاده از فناوریهای جدید تلاش میکند تصویری متفاوت از وضعیت جنگ ارائه دهد. او گفت: «هوش مصنوعی به سلاح دیگری برای انتشار اطلاعات نادرست تبدیل شده است.»
او در توضیح این ادعا گفت: «آنها قایقهای انتحاری جعلی را نشان میدهند که به کشتیهای مختلف در دریا شلیک میکنند؛ صحنههایی که قدرتمند و ترسناک به نظر میرسند، اما چنین قایقهایی اصلا وجود ندارند.»
تحلیلگران میگویند این موج تازه، بخشی از یک جنگ تبلیغاتی و رسانهای پیچیده است که هدف آن، تاثیرگذاری بر افکار عمومی غرب و بازتعریف روایت درگیری به نفع تهران است و جمهوری اسلامی کوشیده ضعفهای ساختاری خود در میدان تقابل مستقیم را با عملیات رسانهای جبران کند.
در سالهای اخیر، استفاده از میم، تصاویر اینترنتی و محتوای وایرال در جنگها پدیدهای تازه نبوده است. روسیه نیز پس از حمله به اوکراین، از این ابزارها در جنگ روایتها بهره برد. اما در درگیری اخیر، استفاده گسترده از محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، شکل تازهای به این نبرد داده است.
یکی از مهمترین بازیگران این فضا، حسابهایی مانند «اکسپلوسیو مدیا» هستند که خود را گروهی از تولیدکنندگان محتوای ایرانی معرفی میکنند.
این حسابها ویدیوهایی تولید کردهاند که در آنها، از عناصر آشنا برای مخاطب غربی استفاده شده؛ از شخصیتهای کارتونی و انیمیشنی گرفته تا موسیقی و شوخیهای مبتنی بر فرهنگ عامه. همین شناخت دقیق از سلیقه و زبان بصری مخاطب غربی، به این محتواها کمک کرده تا سریعتر منتشر شوند و توجه بیشتری جلب کنند.
سطح پیچیدگی این تولیدات، در کنار محدودیتهای اینترنتی شدید در ایران، احتمال ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم بخشی از این شبکهها با نهادهای حکومتی را تقویت میکند.
در عین حال، رسانههای رسمی جمهوری اسلامی نیز برخی از این ویدیوها را بازنشر کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد این محصولات صرفا تولیدات پراکنده اینترنتی نیستند، بلکه بخشی از یک تلاش منسجمتر برای شکل دادن به افکار عمومی محسوب میشوند.
وقتی مرگ، ویرانی و بحران انسانی در قالب کلیپهای کوتاه، موسیقی و شوخی بازنمایی میشود، مرز میان واقعیت، تبلیغات و سرگرمی بیش از پیش مخدوش میشود.
در چنین شرایطی، جنگ در ذهن مخاطبان، در الگوریتمها و در فضای آنلاین جریان دارد و نوع محتوای طنزآمیز، پرزرقوبرق و عامهپسند این ویدیوها، خطر عادیسازی خشونت و کمرنگ شدن ابعاد انسانی جنگ را در پی دارد.
شرایط کنونی، نشانهای روشن از فرسایش کارایی ابزارهای سنتی ایدئولوژیک و کاهش قدرت اقناعی مذهب در میان نسلهای جدید است؛ نسلی که بیش از گذشته در معرض روایتهای متنوع، تجربههای زیسته متفاوت و الگوهای تازه هویتی قرار گرفته و با چارچوبهای رسمی و تحمیلی همراه نمیشود.
او پنجشنبه ۲۷ فروردین در نشست خبری پنتاگون، به گزینههای پیش روی حکومت ایران در مذاکرات جاری اشاره کرد و گفت آنها میتوانند به جای ادامه نبرد، به مذاکره با آمریکا وارد شوند و به «خاطر مردم ایران» یک «آینده شکوفا و پل طلایی» را انتخاب کنند.
هگست تاکید کرد: «اما اگر ایران انتخاب نادرستی بکند، با محاصره و بمبهایی روبهرو خواهد شد که بر زیرساختها، برق و انرژی فرو میریزند.»
او در آغاز این نشست خبری گفت که آمریکا «در بالاترین سطح آمادگی برای ازسرگیری عملیات رزمی» قرار دارد، در حالی که حکومت ایران قادر نیست نیروهای نظامی خود را از نو بازسازی کند.
او گفت: «این یک نبرد برابر نیست» و افزود که در حالی که ایران «در حال بیرون آمدن از زیر آوار تاسیسات بمبارانشده و ویرانشده خود است، ما فقط قویتر میشویم.»
او با خطاب قرار دادن رهبران جمهوری اسلامی گفت: «ما در حال تجهیز مجدد خود با قدرتی بیش از هر زمان دیگری هستیم، و با اطلاعاتی بهتر از همیشه، در حالی که شما با تحرکاتتان خود را در معرض نگاه مراقب ما قرار میدهید.»
این اظهارات در نشست خبری پنتاگون در حالی مطرح شد که تلاشها برای ازسرگیری گفتوگوهای مستقیم میان آمریکا و جمهوری اسلامی در جریان است و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز چهارشنبه ۲۶ فروردین در گفتوگو با شبکه خبری فاکس احتمال داد که جنگ ایران به پایان خود نزدیک شده باشد.
محاصره تنگه هرمز از سوی حکومت ایران به معنای کنترل آن نیست
هگست در بخش دیگری از صحبتهایش گفت که محاصره تنگه هرمز از سوی حکومت ایران به معنای کنترل این آبراه نیست.
او افزود: «برای اینکه روشن شود میگویم که تهدید به شلیک موشک و پهپاد به سوی کشتیهای تجاری که بهطور قانونی در آبهای بینالمللی در حال عبور هستند، کنترل نیست؛ دزدی دریایی و تروریسم است. نیروی دریایی ایالات متحده رفتوآمد به داخل و خارج از تنگه را کنترل میکند، چون ما تجهیزات و توانمندیهای واقعی داریم و این محاصره را اجرا میکنیم.»
به گفته هگست «کمتر از ۱۰ درصد از توان دریایی آمریکا» برای اجرای محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران به کار گرفته شده است. در حال حاضر طبق اعلام فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده، سنتکام، کشتیهایی از مبدا یا به مقصد ایران اجازه تردد در آبهای جنوبی ایران را ندارند و از سوی آمریکا مورد بررسی قرار میگیرند.
نیروی دریایی آمریکا در حال حاضر ۱۶ ناو جنگی، در قالب دو ناوگروه، در خاورمیانه دارد که ۱۱ ناوشکن، سه ناو آبیـخاکی تهاجمی، یک ناو هواپیمابر و یک ناو رزمی ساحلی را شامل میشود. تعداد کل نیروی رزمی دریایی آمریکا حدود ۳۰۰ ناو جنگی برآورد میشود.
ژنرال کِین خطاب به کشتیها: برگردید، از زور استفاده خواهیم کرد
ژنرال دن کِین، رییس ستاد ارتش آمریکا، نیز یکی از سخنرانان این نشست بود. او با تاکید بر اینکه محاصره بندرها و خطوط ساحلی ایران «هم در آبهای بینالمللی و هم درون آبهای سرزمینی ایران» انجام میشود، هشدار داد که اگر شناوری بخواهد محاصره آمریکا را دور بزند، باید آماده مقابله نظامی آمریکا باشد.
او خطاب به این کشتیها گفت: «برگردید، یا آماده باشید که نیروهای ما سوار کشتی شوند… ما از زور استفاده خواهیم کرد.»
کِین تاکید کرد که از آغاز محاصره تا کنون ارتش آمریکا مجبور به استفاده از زور برای متقاعد کردن کشتیهای ایرانی به بازگشت نشده و ۱۳ کشتی با هشدارهای آمریکا «تصمیم عاقلانه گرفتند که برگردند.»
رییس ستاد کل ارتش آمریکا در توضیح وضعیت محاصره دریایی بندرها و خطوط ساحلی ایران گفت: «این محاصره همه کشتیهایی را شامل میشود که به سوی بنادر ایران میروند یا از آنها خارج میشوند. شناورهای ناوگان سایه حامل نفت ایران هم فارغ از ملیت و مالکیتشان در این محاصره میگنجند.»
به گفته او ناوگان سایه «کشتیها یا آن شناورهای غیرقانونی یا نامشروعی» هستند که از مقررات بینالمللی، تحریمها یا الزامات بیمهای میگریزند.
او همچنین گفت: «بیش از ۱۰ هزار ملوان، تفنگدار دریایی و نیروی هوایی با استفاده از کشتیها، هواپیماها و بالگردها برای اجرای این محاصره در حال فعالیت هستند.»
اظهارات این دو مقام نظامی آمریکا در حالی مطرح شد که بازیگران منطقهای و در صدر آنها پاکستان در تلاشاند که مذاکرات میان جمهوری اسلامی و آمریکا ادامه یابد و در مسیر حل مسالمتآمیز بحران پیش برود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا چهارشنبه در گفتوگو با فاکسنیوز گفت که احتمال میدهد جنگ با ایران به پایان خود نزدیک باشد.
او یک روز پیش از آن درباره احتمال ملاقات در اسلامآباد به کِیتلین دورنباس، خبرنگار نیویورکپست که در این شهر مستقر است، گفت: «واقعا باید همانجا بمانید، چون ممکن است طی دو روز آینده اتفاقی بیفتد و ما بیشتر مایل هستیم به آنجا برویم.»
همزمان با این صحبتهای ترامپ، وزیر خزانهداری ایالات متحده روز چهارشنبه هشدار داد کشورها و نهادهایی که نفت ایران را خریداری کنند یا منابع مالی [حکومت] ایران را در بانکهای خود نگه دارند، در معرض تحریمهای ثانویه قرار خواهند گرفت.
ساعاتی پس از این گفتوگو وزارت خزانهداری آمریکا از اعمال تحریمهای تازهای علیه ناوگان سایه جمهوری اسلامی و افراد و نهادهای مرتبط با تامین مالی حزبالله لبنان خبر داد. بر اساس بیانیه این وزارتخانه سه فرد، ۱۷ شرکت و ۹ نفتکش مرتبط با جمهوری اسلامی در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفتند.
تحلیلهای منطقهای از این حکایت دارد که واشینگتن فعلا محاصره دریایی را ترجیح میدهد و آن را نوعی «کارزار بمباران اقتصادی» میداند؛ رویکردی که کشورهای منطقه آن را به «جنگ بیشتر» ترجیح میدهند.
در این تحلیل که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، به آخرین تحولات در مسیر مذاکرات میان آمریکا و حکومت ایران، از جمله سفر عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، به ایران؛ سفر منطقهای شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بهویژه دیدار او با محمد بن سلمان در ریاض؛ محاصره دریایی بنادر جنوب ایران؛ و تنظیمات تازه وزارت خزانهداری آمریکا برای اعمال محدودیت بیشتر بر فروش نفت از سوی جمهوری اسلامی، اشاره شده و نتیجه گرفته است که کشورهای منطقه ترجیح میدهند که آمریکا در قدمهای بعدی خود بر فشار و مهار غیرمستقیم تهران تکیه کند.
اورشلیمپست در این تحلیل، با استناد به گزارشهای رسانههای عربی و ترکیه، از جمله عربنیوز، نوشته است که «خوشبینی نسبت به اینکه جنگ در خاورمیانه ممکن است به پایان خود نزدیک شده باشد، افزایش یافته است»، زیرا پاکستان بهعنوان یک «میانجی کلیدی» در تهران حضور دارد و دولت دونالد ترامپ نیز از احتمال دستیابی به توافق سخن میگوید.
در بخشی از این تحلیل به بخشهایی از گزارش روزنامه عربنیوز، مستقر در عربستان سعودی اشاره شده است: «پنجشنبه خوشبینیها نسبت به اینکه جنگ در خاورمیانه شاید به پایان نزدیک شده باشد، افزایش یافت؛ زیرا یک میانجی کلیدی پاکستانی در تهران حضور دارد و دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نیز از امیدها برای دستیابی به توافقی سخن میگوید که تنگه حیاتی هرمز را باز خواهد کرد.»
نویسنده مقاله این گزارش را بازتابدهنده پیام رسمی ریاض دانسته و نتیجه گرفته است که عربستان، پاکستان و ترکیه در مجموع ترجیح میدهند از تشدید بیشتر درگیری جلوگیری شود.
اورشلیمپست همچنین با اشاره به ارزیابی سه پایتخت منطقهای یعنی ریاض، آنکارا و اسلامآباد مینویسد این کشورها معتقدند «همکاری مشترک میتواند آمریکا را متقاعد کند از انجام حملات تازه عقبنشینی کند.»
در همین راستا، این روزنامه تصریح میکند که واشینگتن فعلا محاصره دریایی را ترجیح میدهد و آن را نوعی «کارزار بمباران اقتصادی» میداند؛ رویکردی که به نوشته این روزنامه، کشورهای منطقه آن را به «جنگ بیشتر» ترجیح میدهند.
گره اصلی: چین همچنان نفت ایران را میخرد
در بخش پایانی تحلیل به ادامه خریداری نفت ایران از سوی چین اشاره شده است.
اورشلیمپست نوشته در حالی که آمریکا اصرار دارد که محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران موثر بوده است، چین همچنان از جمهوری اسلامی نفت میخرد.
این روزنامه اسرائیلی به نقل از عربنیوز نوشت: «وزارت خزانهداری آمریکا به دو بانک چینی هشدار داد که پول ایران را پردازش نکنند، وگرنه با تحریم روبهرو خواهند شد. وزیر خزانهداری بدون نام بردن از این بانکها این موضوع را مطرح کرد.»
این در حالی است که بر اساس دادههای شرکتهای مستقل رهگیری دریایی، از جمله کپلر، یک نفتکش خالی بسیار بزرگ به نام آراِچاِن روز چهارشنبه، در دومین روز محاصره دریایی، وارد خلیج فارس شد. بهنقل از عربنیوز، مشخص نبود که این نفتکش با توان حمل دو میلیون بشکه نفت خام، به کجا میرود. یک روز پیش از آن نیز نفتکش آلیشیا که تحت تحریم آمریکاست، از تنگه هرمز عبور کرد و اکنون با توجه به دادههای رهگیری دریایی روشن شده که به سمت عراق حرکت میکند.»
این تحلیل تاکید میکند که استراتژی آمریکا برای مهار جمهوری اسلامی در حال حاضر بر کنترل اقتصادی متمرکز است و چین یکی از بازیگران تعیینکننده در این نبرد است که از یک سو به ایالات متحده قول همکاری میدهد و از سوی دیگر نشانههای مبهمی وجود دارد که به خرید نفت از حکومت ایران و تامین اقتصادی آنها ادامه میدهد.
وبسایت خبری آکسیوس در گزارشی که پنجشنبه ۲۷ فروردین منتشر شد، با نمایندگانی از طیفهای گوناگون دموکرات درباره موضعشان نسبت به تامین بودجه دفاعی اسرائیل، بهویژه گنبد آهنین، مصاحبه کرده و نتیجه گرفته است که هرچند دموکراتها حتی پیش از جنگ اسرائیل و حماس هم بهتدریج از اسرائیل فاصله میگرفتند، اما دخالت آمریکا در جنگ ایران، مساله را از حوزه سیاست خارجیِ انتزاعی خارج کرده و آن را به موضوعی بسیار مهمتر و ملموستر برای رایدهندگان آمریکایی تبدیل کرده است.
آکسیوس همچنین نوشت که بهجز دموکراتهایی که بهصراحت با تامین مالی اسرائیل از سوی آمریکا مخالفند، دموکراتهای میانهرو و آنهایی که در حوزههای انتخابیه رقابتی قرار دارند، از سوی رایدهندگان و فعالان سیاسی تحت فشارند تا موضع سختگیرانهتری علیه اسرائیل اتخاذ کنند.
یکی از نمایندگان دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا که به شرط ناشناس ماندن با این رسانه گفتوگو کرده است، تاکید کرد که این موضوع در انتخابات مقدماتی برای او مشکلساز شده بود.
او دلیل اصلی مخالفت افکار عمومی با تامین مالی تسلیحات دفاعی را بیش از هرچیز «احتمالا جنگ با ایران» خواند و افزود: «مردم در آمریکا میپرسند "چرا در این جنگ لعنتی درگیریم؟" و "چرا همه راهها به نتانیاهو ختم میشود؟"»
نمایندگان مخالف اسرائیل چه میگویند؟
مکسول فراست، نماینده دموکرات از ایالت فلوریدا، به آکسیوس گفت که مخالفت با استفاده از پول مالیاتدهندگان آمریکایی برای تامین مالی سامانه دفاع موشکی «گنبد آهنین» اسرائیل «چهار سال پیش دیدگاهی بهشدت حاشیهای و افراطی تلقی میشد» اما دیگر اینطور نیست.
جیم مکگاورن، دیگر عضو دموکرات مجلس نمایندگان از ایالت ماساچوست، نیز به این رسانه گفت که دیگر «نمیتواند از کمک نظامی بیشتر» به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، حمایت کند. او که پیشتر از حامیان اختصاص بودجه به گنبد آهنین اسرائیل بود، اکنون بهدلیل آنچه «فقدان پاسخگویی» خواند، به صف نمایندگانی پیوسته که دیگر دستکم به راحتی حاضر به ادامه آن حمایت نیست.
مارک پوکان، نماینده دموکرات از ایالت ویسکانسین هم که سال ۲۰۲۱ به تامین مالی گنبد آهنین رای مثبت داده بود، اکنون اینطور استدلال میکند که اسرائیل به اندازه کافی پول دارد که جنگهایی را که به راه انداخته پیش ببرد و اصلا به پول آمریکا نیازی ندارد.
آکسیوس تاکید کرده است که در رایگیری سال ۲۰۲۱ تنها هشت نماینده دموکرات به این بودجه رای منفی دادند.
دموکراتهای حامی اختصاص بودجه به اسرائیل چه میگویند؟
آکسیوس به نقل از گروه دیگر دموکراتهای مجلس نمایندگان آمریکا نوشته است که همچنان گروهی حاضر نیستند تا آنجا پیش بروند که خواستار کاهش تدریجی بودجه آمریکا برای گنبد آهنین شوند.
جری ندلر، نماینده دموکرات از ایالت نیویورک و یک ترقیخواه یهودی، یکی از آنهاست. او با تاکید بر اینکه «آماده نیستم تا این حد پیش بروم» گفت که رهبری نتانیاهو، روابط اسرائیل با دموکراتها را به جایگاه بسیار بدی رسانده است.
برد اشنایدر، نماینده دموکراتِ ایالت ایلینوی، نیز معتقد است که ایالات متحده از تمام سرمایهگذاریهایش در برنامههای مشترکی چون گنبد آهنین، پیکان و فلاخن داوود سوده برده و نمیتوان این موضوع را به یک تعهد ساده تقلیل داد.»
این بحثها در حالی بر اردوگاه دموکراتهای کنگره آمریکا سایه انداخته است که بهنوشته آکسیوس، کمیته امور عمومی آمریکا و اسرائیل، موسوم به آیپک، در انتخابات آمریکا میلیونها دلار هزینه میکند تا میانهروهای حامی اسرائیل را تقویت و منتقدان حکومت اسرائیل را از میدان بهدر کند.
نتانیاهو حدود چهار ماه پیش به نشریه اکونومیست گفت که میخواهد اسرائیل ظرف ۱۰ سال آینده کمک نظامی آمریکا را «بهتدریج کاهش دهد.»
