نشستهای این هفته پارلمان اروپا در استراسبورگ بر ادامه بازداشتهای خودسرانه، محدودیتهای شدید بر آزادیهای مدنی و سرکوب گسترده معترضان در ایران تمرکز داشت.
لیلی نیکفر، خبرنگار ایراناینترنشنال، گزارش میدهد
گاردین نوشت اگر در پی فعالیت ناوگان سایه جمهوری اسلامی فاجعهای زیستمحیطی رخ دهد، دامنه آلودگی آن میتواند حتی از حادثه اکسون والدز در سال ۱۹۸۹ فراتر رود؛ رویدادی که طی آن ۳۷ هزار تُن نفت خام به دریا نشت کرد.
شرکت «پول استار گلوبال» ۲۹ کشتی ایرانی را بررسی کرده که پس از اقدام آمریکا در توقیف یک نفتکش ونزوئلایی در ماه دسامبر، سامانههای شناسایی ماهوارهای خود را خاموش کردند و از دید خارج شدند.
بر اساس این ارزیابی، نیمی از این کشتیها بیش از عمر ایمن توصیهشده ۲۰ سال فعالیت کردهاند.
همچنین بهدلیل فعالیت پنهانی این ناوگان، احتمال میرود که نگهداری مناسبی از آنها صورت نگیرد و با استانداردهای بینالمللی ایمنی همخوانی نداشته باشند.
در سالهای گذشته بیش از ۵۰ رویداد مرتبط با نفتکشهای ناوگان سایه در نقاط مختلف جهان به ثبت رسیده است؛ حوادثی که از تصادف دریایی تا نشت نفت را در بر میگیرد.
بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، در مجموع ۹ لکه نفتی در کشورهایی مانند تایلند، ایتالیا و مکزیک به ناوگان سایه روسیه نسبت داده شد.
با این حال، نقش ناوگان سایه حکومت ایران تاکنون کمتر مورد توجه و بررسی قرار گرفته است.
جمهوری اسلامی در ماههای اخیر در پی آن بوده است که از طریق ناوگان سایه، تحریمهای نفتی آمریکا را دور بزند.
این شبکه از نفتکشها با تغییر پرچم، خاموش کردن سیستمهای رهگیری، انتقال محموله از کشتی به کشتی و ساختارهای مالکیتی غیرشفاف، نفت تحریمی را جابهجا میکنند.
۲۴ درصد نفتکشهای ناوگان سایه ایران بالای ۲۵ سال عمر دارند
گاردین در ادامه گزارش داد طبق ارزیابیها، هفت فروند از مجموع ۲۹ کشتی ناوگان سایه جمهوری اسلامی در طبقه «ریسک فوقالعاده بالا» قرار گرفتهاند، زیرا عمر آنها از ۲۵ سال فراتر رفته است و سه کشتی نیز بیش از ۳۰ سال سن دارند.
افزون بر این، پنج کشتی هم فرسودهاند و هم در گروه «نفتکشهای بسیار بزرگ حمل نفت خام» جای میگیرند؛ شناورهایی با ظرفیت تقریبی ۳۰۰ هزار تُن نفت.
تحلیلگران میگویند نفتکشهای ناوگان سایه اغلب بدون بیمه فعالیت میکنند و به همین دلیل، در صورت نشت نفت، هزینههای پاکسازی بر دوش کشوری خواهد بود که حادثه در آبهای آن رخ داده است.
بر پایه برآوردها، این هزینه میتواند رقمی بین ۸۶۰ میلیون تا ۱.۶ میلیارد دلار باشد.
شمار کل نفتکشهای ناوگان سایه در جهان به چند صد فروند میرسد و برخی ارزیابیها سهم آنها را حدود ۱۷ درصد از کل ناوگان جهانی نفتکشها میدانند.
روسیه بزرگترین ناوگان سایه را در اختیار دارد. در دسامبر ۲۰۲۴، دو نفتکش فرسوده روسی پس از غرق شدن یکی و به گل نشستن دیگری، موجب نشت گسترده نفت در دریای سیاه شدند.
در ماههای اخیر؛ واشینگتن کوشیده است با اعمال تحریمهای هدفمند، فعالیت ناوگان سایه حکومت ایران را مختل کند.
در تازهترین اقدام، وزارت خزانهداری آمریکا ۱۸ بهمن از اعمال تحریمهای تازه علیه شبکهای از کشتیها، شرکتها و افراد مرتبط با تجارت نفت ایران خبر داد.
در بسته تحریمی جدید، نام ۱۴ کشتی، ۱۵ نهاد تجاری و دو فرد حقیقی به چشم میخورد.
تجارت سودآور، بمب ساعتی در دریا
سلیم خان، مدیر بخش داده و تحلیل در شرکت پول استار گلوبال، ناوگان سایه حکومت ایران را به «بمب ساعتی» تشبیه کرد و هشدار داد این ناوگان از برخی از فرسودهترین نفتکشها تشکیل شده است.
او در عین حال افزود این تجارت برای بازیگران دخیل بسیار سودآور است و همین سودآوری، انگیزه ادامه فعالیت را تقویت میکند.
مارک اسپالدینگ، رییس سازمان غیرانتفاعی «بنیاد اقیانوس» نیز گفت: «ناوگان سایه ایران یک تهدید زیستمحیطی قابل توجه و رو به افزایش است. پرسش این نیست که آیا یک حادثه بزرگ رخ خواهد داد، بلکه این است که چه زمانی و کدام جوامع ساحلی و زیستبومهای دریایی بهای سامانه حملونقلی را خواهند پرداخت که برای فرار از پاسخگویی طراحی شده است.»
او افزود: «ما عمیقا نگرانیم که بُعد زیستمحیطی فعالیتهای ناوگان سایه تاکنون آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است.»
