عبدالرحیم موسوی، رییس ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، در واکنش به اظهارات نتانیاهو درباره شروط مذاکره با ایران که یکی از آنها اعمال محدودیت بر موشکهای بالستیک بود، گفت: «نتانیاهو حرف زیادی زده است».
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در آستانه سفر به آمریکا گفته بود هرگونه مذاکره با تهران باید شامل جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای، اعمال محدودیت بر موشکهای بالستیک و پایان حمایت حکومت ایران از نیروهای نیابتیاش در منطقه باشد.
فوربز دوشنبه ۲۰ بهمن نوشت جمهوری اسلامی علاوه بر بهکارگیری موشکهای بالستیک در رویارویی مستقیم با اسرائیل طی دو سال گذشته، این نوع موشکها یا قطعات آنها را در اختیار نیروهای نیابتی خود در منطقه، از جمله حزبالله لبنان، حوثیهای یمن و شبهنظامیان عراق، قرار داده است.
افزون بر این، حکومت ایران در کنار ارسال هزاران پهپاد شاهد به روسیه برای حمله به اوکراین، اقدام به انتقال موشکهای بالستیک کوتاهبرد به این کشور نیز کرده است.
بر اساس گزارشها، تهران از اکتبر ۲۰۲۱ تاکنون حدود ۲.۷ میلیارد دلار موشک بالستیک و موشک زمینبههوا به مسکو فروخته است.
با این حال، برخلاف پهپادهای شاهد، نهادهای اطلاعاتی اوکراین تاکنون نشانهای از استفاده روسیه از موشکهای بالستیک کوتاهبرد ایران در جنگ اوکراین مشاهده نکردهاند.
در روزهای اخیر، تقویت حضور نظامی آمریکا در منطقه باعث شده گمانهزنیها درباره آینده مذاکرات تهران و واشینگتن شدت بگیرد.
مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون بارها تاکید کردهاند تنها حاضر به گفتوگو درباره پرونده هستهای هستند و برنامه موشکی خود را غیرقابل مذاکره میدانند.
اسرائیل در مقابل تاکید کرده هرگونه توافق احتمالی با تهران باید شامل محدود کردن موشکهای بالستیک و توقف حمایت از گروههای نیابتی باشد.
هدف گرفتن مواضع داعش در سوریه
فوربز در ادامه نوشت این گزاره که تهران موشکها را صرفا برای دفاع یا حفظ بازدارندگی در اختیار دارد، با بسیاری از اقدامات حکومت ایران از سال ۲۰۱۵ به بعد در تضاد است.
در ژوئن ۲۰۱۷، جمهوری اسلامی در واکنش به حمله مرگبار داعش به تهران، چندین موشک به شرق سوریه شلیک کرد.
در اکتبر ۲۰۱۸ نیز پس از حمله داعش به اهواز، عملیات موشکی مشابهی علیه همان منطقه انجام شد.
حملات موشکی به اقلیم کردستان عراق
به گزارش فوربز، میتوان دو عملیات علیه اهداف داعش در سوریه را «اقداماتی تلافیجویانه و تا حدی قابل توجیه» دانست، اما حمله موشکی جمهوری اسلامی به مواضع گروههای مخالف کرد ایرانی در اقلیم کردستان عراق در سپتامبر ۲۰۱۸ را نمیتوان به هیچ وجه «دفاع از خود» نامید.
این نشریه افزود حمله به اقلیم کردستان نه در پاسخ به اقدام نظامی خاصی بود و نه با هدف پیشگیری از حملهای قریبالوقوع انجام شد.
در اواخر سال ۲۰۲۲ و همزمان با جنبش «زن، زندگی، آزادی»، جمهوری اسلامی دستکم ۷۰ موشک بالستیک و پهپاد به مواضع گروههای کرد در اقلیم کردستان عراق شلیک کرد.
۱۳ مارس ۲۰۲۲، سپاه پاسداران با چند موشک بالستیک خانه یک تاجر در اربیل را هدف گرفت. این حمله تلفات جانی نداشت.
۱۵ ژانویه ۲۰۲۴، سپاه بار دیگر اربیل را هدف قرار داد و با انهدام خانه یک تاجر شناختهشده، او و شماری از اعضای خانوادهاش را کشت.
هرچند تهران اعلام کرد این حملات مراکز اطلاعاتی اسرائیل را هدف گرفته بودند، بررسیها نشان داد این ادعا واقعیت ندارد.
فوربز ادامه داد: «در هر دو مورد، سپاه پاسداران از موشکهای بالستیک علیه منافع تجاری رقیب استفاده کرده بود؛ کاربردی کاملا بیسابقه برای چنین تسلیحاتی.»
حمله به بلوچستان پاکستان
حکومت ایران ژانویه ۲۰۲۴ در حملهای موشکی و پهپادی به آنچه «دو مقر گروهک جیشالعدل» در استان بلوچستان پاکستان توصیف کرد، این منطقه را هدف قرار داد؛ اقدامی که با واکنش متقابل اسلامآباد روبهرو شد.
رویارویی با اسرائیل
جمهوری اسلامی ۱۳ آوریل ۲۰۲۴ برای نخستین بار بهصورت مستقیم اسرائیل را با ترکیبی از موشک و پهپاد هدف گرفت. در دومین حمله مستقیم به اسرائیل در اول اکتبر ۲۰۲۴، حکومت ایران صرفا از موشکهای بالستیک استفاده کرد.
همچنین در جریان جنگ ۱۲ روزه، جمهوری اسلامی برای حمله به اسرائیل عمدتا بر موشکهای بالستیک تکیه داشت.
پس از پایان جنگ، مقامهای جمهوری اسلامی بر توسعه برنامه موشکی خود تاکید کردند و حتی گفتند حکومت از توانایی شلیک همزمان دو هزار موشک به سوی اسرائیل برخوردار است.
این رقم حدود چهار برابر تعداد موشکهایی است که ایران در کل جنگ ۱۲ روزه شلیک کرد.
فوربز در پایان نوشت پافشاری مداوم مقامهای جمهوری اسلامی بر «دفاعی» و «بازدارنده» بودن موشکها، بهویژه با توجه به استفاده مکرر از آنها علیه اقلیم کردستان عراق، با واقعیت همخوانی ندارد.
این نشریه افزود بهسختی میتوان کشوری دیگر را یافت که تا این اندازه به موشکهای بالستیک بهعنوان جایگزین توان نظامی متعارف وابسته باشد و همزمان با کوچکترین تحریک به استفاده از آنها متوسل شود.
در این مطلب که دوشنبه ۲۰ بهمن منتشر شد، آمده است بهدنبال «موج تازه اعتراضات، سختگیریها و افزایش محدودیتها، و گسترش نگرانیها درباره احتمال درگیریهای خارجی» در روزهای اخیر «ترس و بیاعتمادی درباره امنیت فضاهای آموزشی» به یکی از نگرانیهای جدی خانوادههای ایرانی تبدیل شده است.
مادر یکی از دانشآموزان دوره متوسطه اول در مصاحبه با شرق گفت: «الان اولویت ما حفظ جان بچهمان است. درسش اگر عقب بیفتد، شاید جبران شود، اما جانش که برنمیگردد... در محله ما، خیلیها بچههایشان را به مدرسه نمیفرستند. با هم صحبت میکنیم، میبینیم تقریبا همه همین نگرانی را دارند.»
او با اشاره به نبود ثبات آموزشی، تعطیلیهای پیاپی و آموزش مجازی ناکارآمد در سال تحصیلی جاری ادامه داد: «تعداد روزهایی که بچهها واقعا درستوحسابی درس خواندهاند، خیلی کم بوده. یا تعطیل بوده، یا مجازی بیکیفیت، یا کلاس نصفه برگزار شده است... بچه خودش هم دیگر انگیزهای ندارد. وقتی میبیند کلاسها مرتب تعطیل میشود، کمکم بیتفاوت میشود.»
۱۹ بهمن، شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران در بیانیهای اعلام کرد در جریان انقلاب ملی ایرانیان، ۲۰۰ دانشآموز به دست نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی کشته شدند.
این تشکل تاکید کرد نیمکتهای خالی در مدارس یادآور جنایات جمهوری اسلامی و سیاستی هستند که «کودک را از کلاس به گورستان فرستاد».
گزارشها همچنین از بازداشت خشن کودکان و نوجوانان در جریان اعتراضات اخیر و بیخبری مطلق خانوادهها از وضعیت آنان حکایت دارند.
«رفتن یا نرفتن به مدرسه خیلی فرق نمیکند»
مادر یک دانشآموز دوره متوسطه در مصاحبه با شرق به شرایط نابهسامان کشور اشاره کرد و گفت: «الان واقعا اولویتم درسخواندن بچه نیست، حفظ جانش است. تمام مدتی که مدرسه است، من نگرانم. ترجیح میدهم جلوی چشم خودم باشد. وقتی مدرسه میرود، ذهنم آرام نمیگیرد. مدام فکر میکنم اگر اتفاقی بیفتد چه؟»
یک دانشآموز دختر مقطع متوسطه نیز کیفیت آموزش در مدارس را مورد انتقاد قرار داد: «رفتن یا نرفتن ما به مدرسه خیلی فرق نمیکند. نظام آموزشی آنقدر ضعیف شده و خیلی از معلمها آنقدر بیکیفیت درس میدهند که حضور ما تاثیر خاصی ندارد.»
او از بیتفاوتی مدرسه نسبت به حضور یا عدم دانشآموزان خبر داد و افزود: «دوران اعتکاف، مدرسه گفت بروید توی سامانه ثبت کنید که اعتکاف هستید، ما کاری نداریم واقعا رفتید یا نه. یعنی مهم نبود حضور داریم یا نداریم. خودشان هم ترجیح میدهند خیلی پیگیر نباشند.»
شرق در ادامه با استناد به گزارش معاونت راهبردی ریاستجمهوری و نتایج آزمونهای بینالمللی تیمز و پرلز نوشت حدود ۴۰ درصد دانشآموزان ایرانی حتی به حداقل سطح یادگیری دست پیدا نمیکنند و بیش از ۷۰ درصد آنها عملکردی پایینتر از میانگین جهانی دارند.
بر اساس این گزارش، وضعیت موجود بیانگر گسترش «فقر یادگیری» و افت فزاینده کیفیت آموزش در کشور است.
۱۹ بهمن، روزنامه پیام ما نوشت بحرانهای پیاپی حوزههای مختلف کشور را تحت تاثیر قرار داده و تعطیلیهای مکرر مدارس اکنون به نمادی از «بیثباتی در جامعه» تبدیل شده است.
پیام ما افزود پیامدهای تعطیلی مدارس از مساله آموزش فراتر رفته و اکنون «پای تجربهای از زندگی در نگرانی، خستگی و نارضایتی دائمی در میان است».
پیشتر در فروردینماه، علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش، اذعان کرد تعطیلیهای مکرر مدارس در ایران بر کیفیت یادگیری دانشآموزان تاثیر منفی گذاشته است.
با این حال اما با اطمینان میگوید: «وحشیانه شکنجهام کردند.»
پس از آزادی، تقریبا بلافاصله ایران را ترک کرده است. به دلایل امنیتی، کشور محل اقامت فعلی او اعلام نمیشود. او نام مستعار «دیبا» را برای روایتش انتخاب کرده است.
دیبا روایتش را از ۱۸ دیماه آغاز میکند؛ روزی که همراه دوستانش به خیابان رفت.
به گفته او، جمعیت بسیار زیاد بود: «چند نفر از دوستانم خداحافظی کردند و رفتند. چند دقیقه بعد، ماموران حمله کردند.»
دیبا میگوید حمله، ناگهانی و بهشدت خشن بود و در پی یورش نیروهای سرکوبگر به محدوده پشت سینما فرهنگ، جمعیت فرار کرد: «درِ خانهها را میزدیم، همه دنبال پناهگاه بودند.»
در نهایت، دیبا همراه چند نفر دیگر وارد یک خانه مسکونی با درِ فلزی مشکیرنگ شد اما خیلی زود متوجه شدند که صاحبخانه با نیروهای حکومتی همکاری دارد.
دیبا میگوید: «با توهین گفت میبرنتون اونجا که عرب نی انداخت و بعد ما را تحویل ماموران داد.
بهگفته دیبا بازداشتشدگان به نیروهای دیگر سپرده و با کامیون باری منتقل میشوند. فضای خودرو بهشدت محدود بوده است. افراد بهصورت فشرده، با سرهای پایین نگه داشتهشده و فشار شدید روی گردن جابهجا میشوند؛ فشاری که به گفته دیبا، آثارش به شکل درد، کبودی و آسیب جسمی باقی مانده است.
آنها را به مکانی نامعلوم منتقل میکنند؛ جایی که خانه مسکونی نبوده و بیشتر شبیه سوله یا انباری بزرگ توصیف میشود. در بدو ورود، بازداشتشدگان را در حیاط بهشدت کتک میزنند و سپس با چشمبند به داخل میبرند. دیبا میگوید در مقاطعی بیهوش شده و وقتی به هوش آمده، خودش و دیگران را دیده که کنار هم روی زمین افتادهاند.
در این محل، شکنجههای شدید فیزیکی آغاز میشود. او روایت میکند که مدتی از چنگک فلزی شبیه چنگک قصابی آویزان شده؛ پاهایش در هوا بوده و تمام وزن بدنش تحت کشش قرار داشته است. این وضعیت باعث درد شدید، بیحسی و آسیب جدی جسمی شده است.
به گفته دیبا، یکی از بازجویان قویهیکل که جلیقه شکاری به تن داشته، با ضربهای شدید به صورت او باعث خونریزی میشود؛ بهطوری که خون روی سر و صورتش جاری میشود.
او میگوید این بازجو سپس به شکلی تحقیرآمیز و آزاردهنده، خون روی صورت و سرش را با دست پخش کرده و آن را میلیسیده است؛ رفتاری که دیبا آن را نمونهای آشکار از تحقیر، شکنجه و آزار جنسی و روانی توصیف میکند. بازجویان همزمان او را «محارب» خطاب میکردند و بهطور مستمر به اعدام تهدید میشد.
دیبا میگوید که شرایط بازداشت بهشدت غیرانسانی بود. دسترسی به آب آشامیدنی محدود یا قطع میشد، غذای کافی داده نمیشد و گاه فقط تکهای نان به داخل پرتاب میکردند. اجازه استحمام وجود نداشته و در مواردی با آب سرد مورد آزار قرار گرفته است. توهین، تحقیر و فشار روانی نیز بهصورت مداوم ادامه داشته است.
در یکی از موارد، صدایی برای او پخش میکنند که در آن اعلام میشود پدرش خواسته او را بکشند؛ اقدامی که به گفته دیبا، بخشی از شکنجه روانی شدید بوده است.
در ادامه بازداشت، بهصورت اجباری به او آمپول و آنچه «واکسن» عنوان شده تزریق میکنند و قرصهای ناشناختهای به او میدهند. دیبا میگوید ماموران با باز کردن دهانش، او را مجبور به خوردن این داروها کردهاند.
پس از آزادی، و خروج از ایران بهدلیل وخامت وضعیت جسمی، آزمایش خون انجام میدهد که نشاندهنده اختلال و رقیقشدن خون بوده است. همچنین آثار کبودی، تورم و جراحات، بهویژه در ناحیه پاها، مشاهده و ثبت شده است.
مدت دقیق بازداشت همچنان برای او نامشخص است. در نهایت، با پرداخت بیش از دو میلیارد تومان از سوی نامزدش، آزادی او فراهم میشود. او پس از آزادی از ایران خارج شده است.
روزنامه اورشلیم پست یکشنبه ۱۹ بهمن به نقل از منابع آگاه نوشت اسرائیل در گفتوگوهای اخیر با همتایان آمریکایی خود تاکید کرده است که برنامه موشکی جمهوری اسلامی تهدیدی موجودیتی برای این کشور است.
یکی از این منابع به اورشلیمپست گفت: «به آمریکاییها گفتیم اگر جمهوری اسلامی از خط قرمزی که درباره موشکهای بالستیک تعیین کردهایم عبور کند، به تنهایی حمله میکنیم.»
او در عین حال افزود اسرائیل هنوز به آن آستانه نرسیده است و تحولات داخل ایران را به طور مداوم زیر نظر دارد.
طرحهای عملیاتی علیه زیرساخت موشکی
بهگفته منابع امنیتی، موضوع برچیدن توانمندیها و زیرساخت تولید موشک جمهوری اسلامی در هفتههای گذشته در مجموعهای از دیدارها و رایزنیهای مقامهای ارشد مطرح شده است.
این روزنامه نوشت اسرائیل آزادی عمل خود را محفوظ میداند و اجازه نخواهد داد جمهوری اسلامی سامانههای تسلیحاتی راهبردی را در مقیاسی که موجودیت اسرائیل را تهدید کند، بازسازی کند.
یک مقام دفاعی اسرائیل در گفتوگو با اورشلیم پست این مقطع را «فرصتی تاریخی» برای وارد کردن ضربهای مهم به زیرساخت موشکی ایران و خنثی کردن تهدیدهای فعال جمهوری اسلامی علیه اسرائیل و کشورهای همسایه توصیف کرد.
این مقام افزود اسرائیل در گفتوگوهای اخیر، طرحهایی برای هدف قرار دادن تاسیسات بیشتری مرتبط با برنامه موشکی نیز ارائه شده است.
در همین زمینه الی کوهن، وزیر انرژی اسرائیل ۱۹ بهمن در مصاحبه با پایگاه خبری واینت، به مذاکرات اخیر میان تهران و واشینگتن پرداخت و هشدار داد حتی در صورت دستیابی به توافقی با جمهوری اسلامی، اسرائیل در صورت لزوم برای پاسخ به تهدیدات «اقدام خواهد کرد.»
نگرانی از الگوی حملات محدود ترامپ
چند مقام اسرائیلی دیگر نیز ابراز نگرانی کردند که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایلات متحده، ممکن است مدلی از حملات محدود را در پیش بگیرد؛ الگویی مشابه عملیات اخیر آمریکا علیه حوثیها در یمن که به باور آنها میتواند توانمندیهای حیاتی جمهوری اسلامی را دستنخورده باقی بگذارد.
یک مقام نظامی دیگر گفت نگرانی این است که ترامپ تنها چند هدف محدود را انتخاب کند، سپس اعلام موفقیت کند و مدیریت پیامدها را به اسرائیل بسپارد.
او افزود «اقدامهای جزئی، تهدید اصلی را از بین نمیبرد».
از سوی دیگر عمر تیشلر، فرمانده آینده نیروی هوایی اسرائیل، قرار است در سفر پیش روی بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، به آمریکا او را همراهی کند.
تیشلر در این سفر به نمایندگی از ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، حضور خواهد داشت. در پی خودداری اسرائیل کاتس، وزیر دفاع، از تایید نامزد معرفیشده ارتش برای سمت وابسته نظامی، اسرائیل در حال حاضر فردی را در این جایگاه در واشینگتن ندارد.
در حالی که نگرانیها در اسرائیل درباره نتیجه مذاکرات تهران و واشینگتن ادامه دارد، گیدئون سعار، وزیر امور خارجه اسرائیل، نیز یکشنبه هشدار داد برنامه موشکی جمهوری اسلامی تهدیدی فراتر از اسرائیل است و اروپا را نیز در بر میگیرد.
او همچنین تاکید کرد حجم موشکهای بالستیکی که تهران در پی تولید انبوه آنهاست، خطری مستقیم برای اسرائیل به شمار میرود.
مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون بارها تاکید کردهاند تنها حاضر به گفتوگو درباره پرونده هستهای هستند و برنامه موشکی خود را غیرقابل مذاکره میدانند.
عراقچی ۱۸ بهمن نیز در سخنانی در دوحه گفت جمهوری اسلامی غنیسازی صفر و خروج ذخایر اورانیوم از ایران را نمیپذیرد، اما برای کاهش درصد غنیسازی آمادگی دارد.
