رای شورای امنیت سازمان ملل به ادامه روند مکانیسم ماشه با واکنش گسترده مقامهای جمهوری اسلامی مواجه شده است. شورای عالی امنیت ملی از تعلیق همکاری با آژانس خبر داد و شماری از نمایندگان مجلس خواهان خروج از انپیتی و حتی ساخت بمب اتمی شدند.
با گذشت دو روز از تصمیم شورای امنیت برای آغاز روند بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه حکومت ایران، واکنشها به آن همچنان ادامه دارد.
علی کشوری، عضو هیات رییسه کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی، یکشنبه ۳۰ شهریور گفت تحریمهای همهجانبه از سوی آمریکا و اروپا از سالها پیش اعمال میشود و به همین دلیل، تهران راه مقابله با تحریمها را «بهخوبی میداند».
حامد یزدیان، نماینده اصفهان در مجلس، نیز گفت جمهوری اسلامی «حق پاسخگویی متناسب نسبت به اقدام غیرقانونی» سه کشور اروپایی و شورای امنیت در بازگرداندن تحریمها را دارد.
او به اینکه اقدام «متناسب» تهران چه خواهد بود اشارهای نکرد، اما در این مدت شمار دیگری از نمایندگان مجلس و رسانههای حکومتی فهرستی از اقدامات تلافیجویانه مدنظر خود را برشمردهاند.
احمد نادری، عضو هیات رییسه مجلس، گفت «خروج از انپیتی، اتخاذ سیاست ابهام و در نهایت آزمایش بمب اتمی» تنها گزینههایی است که میتواند جمهوری اسلامی را از سرنوشت عراق و لیبی محفوظ بدارد.
اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز تاکید کرد ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سایتهای هستهای آسیبدیده ممنوع است.
خروج از انپیتی
روزنامه کیهان، رسانه زیر نظر نماینده علی خامنهای، از دولت خواست هرچه زودتر از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) خارج شود.
خبرگزاری ایلنا یکشنبه ۳۰ شهریور در گزارشی به مشکلات بازنشستگان در استفاده از بیمههای تکمیلی پرداخت.
بر اساس این گزارش، بیمههای پایه و تکمیلی هیچکدام قادر به برطرف کردن نیاز درمانی بازنشستگان نیستند.
ایلنا به نقل از یکی از بازنشستگان کارگری با اشاره به خدمات ضعیف بیمه تکمیلی «آتیهسازان حافظ» نوشت او به دلیل بیماریاش باید هر شش ماه یکبار آزمایش دورهای بدهد.
این بازنشسته بهتازگی برای یکی از این آزمایشهای دورهای سه میلیون تومان هزینه کرده که از این میزان، تنها ۵۰۰ هزار تومان به او از سمت بیمه تکمیلی پرداخت شده است.
او در همین رابطه گفت: «هر ماه مبلغی بابت بیمه تکمیلی از حساب ما کم میشود، اما خدماتی که باید دریافت نمیکنیم. نه بیمه پایه و نه بیمه تکمیلی، هیچکدام نیازهای ما را تامین نمیکند. ۵۰۰ هزار تومان حتی پول ویزیت دکتر هم نمیشود.»
علاوه بر تورم عمومی که در همه بخشها تاثیرگذار است، حذف ارز ترجیحی دارو و تجهیزات پزشکی تاثیر دوچندانی در افزایش هزینههای درمانی گذاشته است.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، آذر ۱۴۰۳ از حذف ارز ترجیحی دارو و تجهیزات پزشکی خبر داد و گفت دارو قرار است با ارز نیمایی وارد شود.
از دی ۱۴۰۳، شرکتهای دارویی محصولات خود را تا پنج برابر گران کردند.
بهمن سال گذشته شهرام غفاری، معاون درمان سازمان تامین اجتماعی، از افزایش قیمت بیش از ۴۰۰ قلم از داروهای تحت پوشش این سازمان خبر داد و افزود میزان افزایش قیمت داروها از ۱۰ و ۲۰ درصد تا چند برابر متغیر است.
حذف ارز دولتی دارو و تجهیزات پزشکی در لایحه بودجه سال ۱۴۰۴، از فروردینماه اثرات خود را آشکار کرد.
۲۴ فروردین همزمان با گزارشها درباره موج جدید افزایش هزینههای درمان در ایران، مهدی پیرصالحی، رییس سازمان غذا و دارو، اعلام کرد حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی برای واردات تجهیزات پزشکی بهمعنای هفت برابر شدن نرخ ارز واردات تجهیزات پزشکی خواهد بود.
اثرات این تغییرات به سایر بخشهای درمان نیز تسری پیدا کرد. اکنون در حالی که نرخ دارو و خدمات درمانی افزایش یافته است، بیمههای تکمیلی از پرداخت هزینهها برای بیمهشدگان ناتوان هستند.
حتی بیمه تکمیلی آتیهسازان حافظ نیز که تکحوزهای و زیر مجموعه سازمان سلامت وزارت بهداشت به شمار میرود، عملکرد رضایتبخشی ندارد.
ایلنا به نقل از یک بازنشسته تحت پوشش بیمه پایه و بیمه تکمیلی آتیهسازان حافظ نوشت: «مستمری ناچیز است و خدمات درمان ضعیف؛ صندوق تامین اجتماعی که ما سالها از حقوق خود در آن ذخیره کردیم، حالا در دوره پیری آنچنان که باید دست ما را نمیگیرد.»
این نامه یکشنبه ۳۰ شهریور در کانال رونقی در پیامرسان تلگرام منتشر شد، اما زیر آن تاریخ ۲۵ شهریور درج شده است.
رونقی از ۱۲ مرداد با وجود داشتن گواهی «عدم تحمل حبس قطعی»، به زندان منتقل شده و از ۱۲ شهریور اعتصاب غذای تر خود را آغاز کرده است.
او ۳۰ شهریور وارد نوزدهمین روز اعتصاب غذای خود شد.
رونقی نامه خود را با شعری از سیاوش کسرایی در ستایش از وطن آغاز کرد و در ادامه نوشت: «ما مردم سزاوار چنین بیعدالتیها و رنجهایی در زندگی و کشور خودمان نبودیم و نیستیم. ما حتی سزاوار چنین مرگهای غیرطبیعی هولناکی هم نیستیم.»
رونقی با تاکید بر قطعی بودن سقوط جمهوری اسلامی گفت: «امروز، اکنون و در چنین شرایطی، زنده ماندن به هر قیمتی مطلوب و انتخاب من نیست؛ آن هم زیر سایه حاکمیتی خودکامه که زندگی ایرانیان برایش اهمیتی ندارد، حتی اگر زندگی شهروندی به جرعهای آب وابسته باشد.»
احمدرضا حائری، زندانی سیاسی و همبندی رونقی، ۲۹ شهریور در پیامی از زندان قزلحصار درباره وضعیت وخیم او هشدار داد و گفت رونقی در این مدت جز «چند حبه قند و مقداری نمک با مقداری آب یا چای»، چیزی نخورده و نیاشامیده است.
حائری افزود در روزهای اخیر رونقی توان مراجعه به بهداری را نداشته و فشار خون او به ۹ روی ۶ رسیده است.
رونقی در ادامه نامه خود با اشاره به جملهای از کیانوش سنجری، روزنامهنگاری که در حرکتی اعتراضی به زندگی خود پایان داد، نوشت: «ما برای زندگی میجنگیم.»
رونقی در عینحال اضافه کرد: «بسیاری از ما مردم وطندوست در راه آزادی و آبادانی ایران دست از جان شستهایم و با این حال سرشار از شوق میهن، آزادی و زندگی هستیم؛ ما بندگانِ عشقیم... عشق به این سرزمین و مردمش همیشه در قلبم هست و خواهد بود.»
این زندانی سیاسی از آرزوی خود برای پایان استبداد، فقر، بیعدالتی، اعدام و زندانی کردن شهروندان بهدلیل «اظهار نظر و داشتن عقیده متفاوت» گفت و بر ساختن دوباره وطن حتی با «فداکاری» و از جانگذشتگی تاکید کرد.
او پیشتر در نامهای از زندان قزلحصار خطاب به مردم ایران، شرایط کشور و وضعیت زندانیان سیاسی را تشریح کرده و نوشته بود که حاضر است جان خود را برای آزادی و حق حاکمیت مردم ایران فدا کند.
رونقی ۱۵ شهریور در شعبه ۲۳ دادگاه انقلاب تهران به اتهام «فعالیت تبلیغی علیه نظام» به یک سال حبس تعزیری محکوم شد.
پایگاه خبری واینت یکشنبه ۳۰ شهریور در گزارشی به بازخوانی کارزار رفع تهدید حزبالله و حذف رهبران آن از سوی اسرائیل پرداخت.
واینت نوشت در روز حمله به نصرالله نیروهای موساد در حالی که شانس زنده ماندن خود را ۵۰-۵۰ ارزیابی کردند، از کوچهای باریک در محله متراکم و شیعهنشین حارهحریک در ضاحیه، خود را به برجی مسکونی رساندند که در زیر آن، پناهگاه زیرزمینی و مرکز فرماندهی حزبالله قرار داشت.
بر اساس این گزارش، واحد ۸۲۰۰ و اطلاعات ارتش اسرائیل به اطلاعاتی دقیق دست یافته بودند که نشان میداد قرار است نصرالله در این محل با عباس نیلفروشان، از فرماندهان نیروی قدس سپاه پاسداران و علی کرکی، فرمانده جبهه جنوبی حزبالله که از او بهعنوان جانشین احتمالی نصرالله یاد میشد، دیدار کند.
تنها شماری اندک از نزدیکان نصرالله از وجود چنین پناهگاهی خبر داشتند.
ماموران موساد باید دستگاهها را در نقاط از پیش تعیینشده در ساختمان بالای این مجموعه کار میگذاشتند.
حتی اگر افراد حزبالله متوجه حضورشان نمیشدند، همچنان خطر مرگ بر اثر ترکش بمبهای اسرائیلی که در آن منطقه فرود میآمدند، وجود داشت.
تجهیزات مورد استفاده
واینت در ادامه گزارش خود نوشت تجهیزات بهکار رفته از سوی نیروهای موساد در این عملیات حاصل پروژهای بود که در سال ۲۰۲۲، حدود یک سال پیش از حمله هفتم اکتبر حماس، تکمیل شد.
این تجهیزات برای حملات دقیق در عمقهای مختلف زیرزمینی با همکاری وزارت دفاع اسرائیل، متخصصان اطلاعات و فناوری، نیروی هوایی و شرکتهای رافائل و البیت طراحی شده بود.
هدف پروژه توسعه سامانههای هدایت و کلاهکهای نفوذگر بود تا بمبها در زمینهای سنگی هم بهدقت به اهداف مورد نظر اصابت کنند.
دقت این سلاحها نقشی حیاتی و تعیینکننده داشت، چرا که حتی انحرافی یک متری میتوانست به برخورد بمب به کنار تونل منجر شود و در نتیجه، رهبر حزبالله از این عملیات جان سالم به در ببرد.
در نهایت پنجم مهر ۱۴۰۳، ساعت ۶:۲۰ عصر به وقت محلی، ۱۰ جنگنده اسرائیلی ۸۳ بمب یکتنی را روی هدف رها کردند.
این عملیات با جنگندههای اف-۱۵آی از اسکادران ۶۹ و اف-۱۶آی انجام شد. در این حمله بمبهای آمریکایی BLU-109 مورد استفاده قرار گرفتند.
واینت افزود ابتدا برنامه نیروی هوایی استفاده از نیمی از این تعداد بمب بود، اما یوآو گالانت، وزیر دفاع وقت اسرائیل، دستور داد بار انفجاری دو برابر شود تا مرگ نصرالله قطعی باشد.
در این حمله نصرالله، کرکی، نیلفروشان و حدود ۳۰۰ نفر دیگر که اکثر آنها از اعضای حزبالله بودند، کشته شدند.
زمینهسازی حملات و خطای محاسباتی نصرالله
واینت در ادامه نوشت دیوید بارنیا، رییس موساد، شهریور ۱۴۰۳ در نامهای به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، به او هشدار داد اگرچه در جریان رقابتهای انتخاباتی آمریکا دو نامزد اصلی از احزاب جمهوریخواه و دموکرات از اسرائیل حمایت میکنند، اما در صورت پیروزی کامالا هریس، ممکن است سطح حمایت از اسرائیل کاهش یابد.
به همین دلیل، بارنیا پیشنهاد داد کارزار حمله به فرماندهی حزبالله در همان زمان آغاز شود.
در نتیجه، اسرائیل کارزار خود را مرحلهبهمرحله پیش برد: ابتدا ۹ مرداد ۱۴۰۳ فواد شکر را هدف قرار داد؛ ۲۸ شهریور همان سال با انفجار پیجرها ارتباطات نیروهای حزبالله را مختل کرد و سپس حمله به انبارهای راکت این گروه در «عملیات پیکانهای شمالی» انجام گرفت.
به نوشته واینت، نصرالله به نظریه «تار عنکبوت» خود پایبند بود؛ اینکه اسرائیل با وجود توان نظامی، اراده جنگ ندارد ــ و گمان میکرد اسرائیل هرگز جرات نمیکند شخص او را هدف بگیرد. این خطای محاسباتی از مهمترین دلایل مرگ رهبر حزبالله بود.
واینت به نقل از مقامهای امنیتی نوشت: «حمله هفتم اکتبر ذهنیت ملی اسرائیل را تغییر داده بود. "عزم پساهولوکاست" اسرائیل از چیزی که نصرالله تصور میکرد، قویتر بود.»
فداحسین مالکی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، هشدار داد جمهوری اسلامی برای هر سناریویی از جمله «خروج از توافق با آژانس و حتی بررسی جدی خروج از انپیتی» آماده است.
حسینعلی حاجیدلیگانی، عضو کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، هم در واکنش به فعالسازی مکانیسم ماشه گفت: «باید مصوبهای در مجلس داشته باشیم تا سران کشورهای اروپایی را بهعنوان سران تروریستی معرفی کنیم.»
او اضافه کرد مجلس «گزینههای متفاوتی دارد که بهموقع اعلام خواهد شد» و یکی از این گزینهها میتواند خروج از انپیتی باشد.
با وجود شمار فراوان چنین اظهارنظرهایی، برخی چهرههای دیپلماتیک جمهوری اسلامی میکوشند این مواضع را «غیردولتی» یا «شخصی» جلوه دهند.
هادی طحان نظیف، سخنگوی شورای نگهبان، در نشست خبری ۲۹ شهریور خود گفت: «تاکنون صحبتی برای حضور شورای نگهبان در مجلس جهت تصمیمگیری نهایی برای خروج از انپیتی مطرح نشده است.»
قطع همکاری با آژانس
شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی شامگاه ۲۹ شهریور خبر داد: «با وجود همکاریهای وزارت امور خارجه با آژانس و همچنین ارائه طرحهایی برای حل و فصل موضوع، با اقدامات کشورهای اروپایی عملا مسیر همکاری با آژانس دچار تعلیق خواهد شد».
شورای عالی امنیت ملی همچنین به وزارت خارجه ماموریت داد در چارچوب تصمیمات این نهاد، «برای حفظ منافع ملی کشور به رایزنیهای خود ادامه دهد».
پیشتر در ۲۱ شهریور، وزارت خارجه آمریکا هشدار داده بود اگر در نهایت بر سر پرونده هستهای حکومت ایران توافقی حاصل نشود، واشینگتن تهران را «پاسخگو» خواهد کرد.
حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، شامگاه ۲۹ شهریور اذعان کرد فعال شدن مکانیسم ماشه قطعا بر زندگی مردم ایران تاثیر میگذارد، اما میزان آن به متن قطعنامه بستگی دارد.
او در عین حال افزود واکنشهای فعلی بازار به فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل «هیجانی» است.
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ۲۰ مرداد در نامهای محرمانه به وزارتخانهها و شرکتهای بزرگ هشدار داده بود که فعالسازی مکانیسم ماشه میتواند موجب توقف فروش نفت ایران، وقوع بحرانهای بزرگ اقتصادی و امنیتی، رشد بیکاری و تشدید نارضایتی اجتماعی در کشور شود.
با وجود هشدار کارشناسان و ناظران در خصوص تبعات اقتصادی و سیاسی شدید فعالسازی مکانیسم ماشه، مسعود پزشکیان کوشید این رویداد را کماهمیت جلوه دهد.
پزشکیان ۲۹ شهریور گفت: «آنها میتوانند نطنز و فردو را بزنند، اما آدمها هستند که آنها را میسازند و خواهند ساخت. نمیتوانند جلوی ما را بگیرند.»
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز گفت: «بازگشت تحریمها غیرقانونی است. تفاهم قاهره نابود شده و دیگر دلیلی برای ماندن در انپیتی وجود ندارد.»
او افزود جمهوری اسلامی باید رآکتور ۴۰ مگاواتی اراک را بازطراحی کند و ماشینهای نسل جدید سانتریفیوژ را بسازد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۸ شهریور در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیدند.
پیشتر کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه، گفته بود در صورت فعالسازی مکانیسم ماشه، اجرای تفاهمنامه اخیر حکومت ایران و آژانس متوقف خواهد شد.
تهدید به ساخت بمب اتمی
تهدیدهای مقامهای جمهوری اسلامی از خروج از پیمانها فراتر رفت و شماری از نمایندگان مجلس صراحتا خواهان ساخت بمب اتمی شدند.
احمد نادری، عضو هیات رییسه مجلس، با اشاره به روند بازگشت تحریمها در شبکه ایکس نوشت: «بارها گفتهام و اکنون صریحتر تکرار میکنم که تنها راه حفظ تمامیت ارضی و امنیت ملی ایران، دستیابی به سلاح هستهای است.»
محمد منان رئیسی، نایب رییس کمیسیون عمران مجلس، نیز خواستار خروج تهران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای شد.
او گفت: «اگر قرار است با اتهام دروغین سلاح هستهای دوباره تحت تحریمهای سازمان ملل قرار بگیریم، چرا باید در این جنگل بیدر و پیکر که حرف اول و آخر در آن فقط حرف زور است، از داشتن سلاح هستهای محروم باشیم؟»
تهدیدها و اظهاراتی از این دست در گذشته پیامدهایی برای تهران به همراه داشته است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، سوم شهریور ویدیوی سخنان دو سال پیش علی مطهری، نایبرییس پیشین مجلس، در مورد هدف مخفیانه جمهوری اسلامی برای تولید بمب اتمی را در شبکه اجتماعی تروث سوشال بازنشر کرد.
مطهری اردیبهشت ۱۴۰۱ در مصاحبهای ویدیویی گفته بود: «از همان ابتدا که وارد فعالیت هستهای شدیم، هدفمان ساخت بمب و تقویت قوای بازدارنده بود اما نتوانستیم محرمانه بودن این مساله را حفظ کنیم.»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در واکنش به بازنشر سخنان او از سوی ترامپ، مطهری را یک «شهروند عادی» خواند.
جمهوری اسلامی در سالهای گذشته همواره تلاش خود را برای ساخت بمب اتمی انکار کرده و فعالیتهای هستهایاش را «صلحآمیز» خوانده است.
با این حال، بسیاری از کارشناسان و سیاستمداران پیش از جنگ ۱۲ روزه هشدار داده بودند تهران به اندازه کافی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که برای ساخت دستکم ۱۰ بمب هستهای کافی باشد.
