با وجود وعده «صداقت و شفافیت» مسعود پزشکیان در دوران انتخابات ریاست جمهوری، مقامات دولت او از همان آغاز کار، در تلاشی آشکار برای القای امید به بهبود شرایط بحرانی موجود، به ارائه آمارهایی اغراق شده و نادرست درباره وضعیت انرژی کشور روی آوردهاند.
در ماههای اخیر، مقامات جمهوری اسلامی بارها از «دستاوردهای چشمگیر» در افزایش تولید بنزین و گاز خبر دادهاند و حتی برخی وعده دادهاند که بحران کمبود برق در تابستان امسال رفع خواهد شد. اما سندی محرمانه از وزارت نفت که به دست ایراناینترنشنال رسیده، نه تنها این ادعاها را بیپایه میداند، بلکه نشان میدهد بحران انرژی کشور با سرعتی هشداردهنده رو به وخامت است.
ایران اکنون در تمام فصول با کسری انواع انرژی مواجه است. در دورههای اوج مصرف، کمبود گاز و برق تا ۲۵ درصد و کمبود بنزین تا ۳۰ درصد افزایش مییابد.
انتشار آمار نادرست به جای شفافسازی
در شرایطی که پروژههای توسعهای انرژی عملا متوقف شدهاند، مسئولان به جای شفافسازی، به انتشار آمارهای خوشبینانه و نادرست درباره تولید انرژی روی آوردهاند.
اواخر سال ۲۰۲۴، محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، گفت که تولید روزانه بنزین کشور ۱۰ میلیون لیتر و تولید گازوئیل ۱۳ میلیون لیتر افزایش یافته است اما سندی داخلی از همین شرکت که به دست ایراناینترنشنال رسیده، نشان میدهد این ارقام به وضوح اغراقآمیز هستند.
برای نمونه، تولید پایه بنزین پالایشگاههای کشور در اواخر پارسال نسبت به دوره مشابه در سال ۲۰۲۳ تنها ۱.۵ میلیون لیتر افزایش یافته و حتی اگر کل سال را در نظر بگیریم، رشد تولید تنها ۳.۵ درصد بوده است.
در مورد گازوئیل نیز رشد تولید در سال گذشته تنها سه درصد بوده، در حالی که مصرف بنزین و گازوئیل هر دو در سال ۲۰۲۴ رشدی ۷.۵ درصدی را تجربه کردهاند. نشانهای روشن از تشدید کسری سوخت در کشور.
با وجود اینکه طی سالهای گذشته هیچ پالایشگاه جدیدی راهاندازی نشده، دولت سالانه حدود ۱.۵ میلیون خودروی تولیدی داخلی با راندمان پایین را وارد بازار کرده و بدین ترتیب بار بیشتری بر دوش شبکه سوخت کشور گذاشته است.
تولید روزانه بنزین پایه در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰۱ میلیون لیتر بوده، در حالی که مصرف به ۱۲۳ میلیون لیتر در روز رسیده است.
گزارش وزارت نفت نشان میدهد که دولت برای جبران این شکاف، تنها به افزودن حجم عظیمی از مواد غیراستاندارد به بنزین پایه روی آورده است.
این افزودنیها شامل مواد شیمیایی، سوختهای تولیدی پتروشیمیها، اکتانافزاها و ماده بحثبرانگیز امتیبیایی (MTBE) هستند. ترکیبی که به دلیل اثرات مخرب زیست محیطی و سلامت انسان، در بسیاری از کشورهای غربی ممنوع شده است.
در سال ۲۰۱۸، حجم افزودنیها تنها پنج میلیون لیتر در روز (معادل شش درصد از کل بنزین) بود اما اکنون به بیش از ۲۰ میلیون لیتر در روز رسیده که ۲۰ درصد از ترکیب نهایی بنزین کشور را شامل میشود.
همچنین طبق گزارش یادشده، تنها یک-چهارم بنزین تولیدی کشور با استانداردهای یورو-۴ و یورو-۵ همخوان است. با این حال، حتی درباره همین میزان نیز تردیدهایی در خصوص رعایت کامل استانداردها وجود دارد.
تولید گاز؛ ادعاهایی که با واقعیت نمیخواند
چندی پیش مدیرعامل مجتمع گاز پارس جنوبی اعلام کرد در سال گذشته شش میلیارد متر مکعب گاز بیشتر از میدان پارس جنوبی به شبکه تزریق شده است. این میدان، منبع تامین ۷۳ درصد گاز کشور است.
همزمان، مدیرعامل شرکت نفت مناطق مرکزی ایران نیز که مسئول ۲۵ درصد تولید گاز کشور است، گفت که تولید روزانه گاز این شرکت در پاییز و زمستان گذشته ۱۰ میلیون متر مکعب افزایش یافته. رقمی که معادل افزایش سالانه دستکم دو میلیارد متر مکعب است.
بر اساس اظهارات این دو مقام که تقریبا کل تولید گاز کشور را مدیریت میکنند، میتوان نتیجه گرفت ایران در سال گذشته دستکم هشت میلیارد متر مکعب افزایش تولید گاز داشته است اما نهادهای بینالمللی همچون آژانس بینالمللی انرژی و مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) که ایران نیز عضو آن است، این عدد را بیش از حد خوشبینانه دانسته و میزان واقعی رشد را نصف این رقم اعلام کردهاند.
در حالی که ایران در دهه گذشته به طور میانگین سالانه بیش از پنج درصد رشد تولید گاز داشته، این نرخ در سالهای اخیر به دو درصد کاهش یافته است و آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده که این عدد در سال جاری حتی به حدود یک درصد محدود خواهد شد.
خبرگزاریهای داخلی تصاویری از برگزاری دستههای سینهزنی بهمناسبت سالروز مرگ امام ششم شیعیان در برخی از شهرها از جمله تهران، قم، مشهد، نوشهر، بجنورد و اراک منتشر کردند.
خبرگزاریهایی نظیر مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی که عموما چنین اخباری را پوشش میدهند، اطلاعات چندانی درباره برگزاری چنین دستههایی تا پیش از سال ۱۴۰۱ ندارند. به نظر میرسد این مراسم مانند دستهروی در ایام موسوم به «فاطمیه» از ابداعات دوران معاصر است.
از سال ۱۳۷۸، دستهروی در سالروز مرگ دختر پیامبر اسلام، موسوم به «فاطمیه» در ایران رواج یافت.
آغازگر این مراسم حسین وحید خراسانی، از مراجع تقلید شیعه ساکن قم، بود. اگرچه برخی وبلاگهای حامی برگزاری این مراسم، تاریخچه آن را به صدها سال قبل نسبت میدهند، اما شواهدی از برگزاری چنین مراسمی تا پیش از دهه هفتاد در دست نیست.
درباره دستهروی در سالروز مرگ امام ششم شیعیان، تقریبا هیچ منبعی حتی در سالهای دهه ۹۰ نیز برگزاری آن به طور گسترده را تایید نمیکند.
اکنون پس از رواج دستهروی در «ایام فاطمیه»، در سالروز مرگ امام ششم و هشتم شیعیان، دستهروی در برخی شهرها رواج یافته است.
چه کسی شهادت دختر پیامبر را وارد تقویم کرد
تا پیش از آغاز به کار دولت اصلاحات در سال ۱۳۷۶، اصولا در تقویم رسمی جمهوری اسلامی چیزی با عنوان «شهادت» دختر پیامبر اسلامی وجود نداشت؛ بلکه دورههایی به عنوان زمان تقریبی «وفات» او در تقویم قرار گرفته بود.
در سال ۱۳۷۸ رسما روز سوم ماه قمری جمادیالثانی با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی به ریاست محمد خاتمی تعطیل رسمی اعلام و از سال ۱۳۷۹ اجرایی شد. به این ترتیب از آن سال به بعد مراسم سوگواری از روز ۱۳ ماه قمری جمادی الاول شروع و تا روزهای پس از سوم ماه قمری جمادی الثانی ادامه داشت و «ایام فاطمیه» نامیده شد.
از سوی دیگر، بر اساس نقل قول منابع نزدیک به حوزههای علمیه، از جمله وبسایتی موسوم به «شبکه اجتهاد»، دستهروی در «ایام فاطمیه» از سال ۱۳۷۸ از زمانی آغاز شد که وحید خراسانی و جواد تبریزی، دو تن از مراجع شیعیان، پای برهنه به خیابان رفتند و دستهروی به این مناسبت را آغاز کردند.
از سال ۱۴۰۱ و پس از پایان دوره شیوع کرونا، که مناسبتهای مذهبی سنتی نظیر عزاداریهای محرم را نیز تحت تاثیر قرار داده بود، تعداد اخبار درباره راهاندازی دستههای عزاداری در سالروز مرگ سایر امامان شیعه به طرز تصاعدی افزایش یافته است.
امسال و در ادامه این روند، به طرز بی سابقهای، تصاویر و اخباری از برگزاری «دسته سینهزنی عزاداری امام صادق» منتشر شده است.
واکنشها به پخش یک آیتم کوتاه در برنامه «سیمای خانواده» با وجود بیانیه صداوسیما ادامه دارد. بهدنبال این ماجرا، اعلام شد که دو مدیر شبکه یک اخراج و هشت نفر به مراجع قضایی معرفی شدهاند.
مرکز رسانه قوه قضاییه، کمتر از ۲۴ ساعت پس از انتشار بیانیه صداوسیما، بعدازظهر چهارم اردیبهشت ماه اعلام کرد: «در پی پخش یک برنامه تفرقهافکنانه در برنامه سیمای خانواده شبکه یک سیما، چهار نفر از عوامل اصلی پخش این برنامه با دستور قضایی بازداشت شدند.»
مصطفی محامی، نماینده ولی فقیه در استان سیستان و بلوچستان و منصور بیجار، استاندار اهل سنت سیستان و بلوچستان، پنجشنبه در بیانیهای مشترک ضمن قدردانی از «برخورد سریع و قاطع صداوسیما در عزل و معرفی عوامل خاطی به مراجع قضایی» نوشتند عوامل این برنامه خواسته یا ناخواسته «مزدور دشمنان اسلام» بودند و برخورد شدید با آنها میتواند جلوی بروز موارد مشابه را بگیرد.
ماجرا چیست و آیا بیسابقه است؟
در برنامه «سیمای خانواده» که چهارشنبه سوم اردیبهشت ۱۴۰۴ از شبکه یک صداوسیمای جمهوری اسلامی پخش شد، در یک آیتم ضبط شده، مهمان برنامه عبارتی توهینآمیز نسبت به یکی از خلفای راشدین (ابوبکر) بیان کرد اما این اولین بار نیست که در صداوسیما چنین اتفاقی رخ میدهد.
اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۸، در جریان یک مولودیخوانی که از شبکه پنجم صداوسیما پخش شد، فردی میکروفن را به دست گرفت و خلفای راشدین را لعن کرد.
بعدها مشخص شد آن فرد، احد قدمی، مداح و داماد خواهر محمود احمدینژاد، رییسجمهوری پیشین بوده است.
در آن زمان نیز صداوسیما که ریاست آن را عبدالعلی علیعسکری به عهده داشت، به سرعت واکنش نشان داد، عذرخواهی کرد و خبر داد که جواد رمضاننژاد، مدیر شبکه پنج و همچنین تهیهکننده، ناظر و مدیر برنامهای که در آن به اهل سنت توهین شده، اخراج شدهاند.
سرنوشت توهینکنندگان به اهل سنت
اکنون شش سال از آن زمان گذشته است و رمضاننژاد که در آن زمان وعده اخراج او داده شده بود، دوم اردیبهشت ۱۴۰۴، یک روز پیش از پخش برنامه اخیر سیمای خانواده، با حکم پیمان جبلی، رییس سازمان صداوسیما، به عنوان رییس جدید سازمان تنظیم مقررات صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی (ساترا) منصوب شد.
او پیشتر و در اسفند ماه سال ۱۴۰۱، حدود سه سال پس از وعده اخراجش از صدا و سیما، به عنوان رییس بسیج این سازمان منصوب شده بود.
بیانیه صداوسیما و نوشته پیمان جبلی
سوم اردیبهشت ماه، صداوسیما در بیانیهای رسمی ضمن عذرخواهی از اهل سنت اعلام کرد پخش آن برنامه «خطای نابخشودنی و مشکوک» بوده است و تاکید کرد این سازمان بلافاصله پس از پخش این برنامه، هشت نفر را به قوه قضاییه معرفی کرده است.
در ادامه این بیانیه آمده است مدیر گروه تولید مربوطه و مدیر پخش شبکه یک سیما از سمت خود عزل شدند. همچنین با دستور رییس سازمان صداوسیما، کمیتهای به فوریت برای بررسی و پیگیری این موضوع تشکیل شده است.
در همین رابطه بخوانید: حاشیههای یک برنامه؛ چرا پخش طنز علیه سعودیها دردسرساز شد؟
علاوه بر این بیانیه، جبلی در نوشتهای به موضوع واکنش نشان داد و آن را «فتنهافکنی» و «جهله افراطی نابخشودنی» نامید.
اگرچه تعداد زیادی از حامیان اصلاحطلب دولت و اصولگرایان به موضوع اخیر واکنش نشان دادند و رسانهها خبر توبیخ و برکناری برخی دستاندرکاران را پوشش دادند اما به نظر میرسد سطح واکنش بسیار ضعیفتر از سال ۱۳۹۸ است که در آن مدیر شبکه پنج برکنار شد.
همچنین بازگشت عوامل به صداوسیما با وجود اعلام خبر اخراج، نظیر رمضاننژاد، نشان میدهد صداوسیما (احتمالا همچون تجربه قبلی)، پس از آرام شدن فضا، دوباره نیروهای دخیل را به سازمان بازمیگرداند.
