خطر سرنگونی اسد و عواقب خطرناک آن برای خامنه‌ای

نمونه بارز این روند، احمد خاتمی، عضو هیات‌ر رئیسه مجلس خبرگان است که به‌دلیل مخالفت با طرح رهبری مجتبی در جلسه محرمانه این مجلس، ابتدا از عضویت در هیات‌ رئیسه خبرگان کنار گذاشته شد و حالا از شورای عالی حوزه علمیه قم نیز برکنار شده است.

این تحولات ظرف تنها شش ماه رخ داده است و نشان می‌دهد که نظام برخوردی جدی با مخالفان این موضوع دارد.

ماجرای دیگری که این فرضیه را تقویت می‌کند، کشته‌شدن مشکوک ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهوری و نایب‌رییس مجلس خبرگان، درست یک روز پیش از جلسه تعیین رییس جدید این مجلس به جای احمد جنتی است.

گفته می‌شود که او نیز مخالف مطرح‌شدن رهبری مجتبی بوده است و حتی یک نوبت از وحید حقانیان از نزدیکان خامنه‌ای نظرش را درباره شانس خود برای جانشینی خامنه‌ای پرسیده است.

اگر رئیسی زنده می‌ماند، به‌عنوان شانس اصلی ریاست مجلس خبرگان، می‌توانست وزنه‌ای سنگین در برابر مجتبی خامنه‌ای باشد، اما مرگ پر ابهام او و مخالفتش با رهبری مجتبی، مرگش را مشکوک‌تر کرده است.

در کنار این موارد، خود مجتبی خامنه‌ای نیز اخیرا اقداماتی کم‌سابقه انجام داده است. برای نخستین بار ویدیویی از او منتشر شد که در آن اعلام می‌کند درس خارج فقه خود در قم را تعطیل کرده است.

همچنین برخی از نزدیکان به او می گویند دلیل تعطیل شدن کلاس‌هایش در قم آماده شدن برای رهبری است و تبلیغاتی را آغاز کرده‌اند که او در حال آماده‌شدن برای رهبری است.

این افراد حتی مدعی‌اند که مجتبی در صورت رسیدن به رهبری با فساد مبارزه خواهد کرد و شرایط کشور را بهبود می‌بخشد.

این روایت‌ها به‌وضوح نشان‌دهنده تلاش نظام برای آماده‌سازی افکار عمومی جهت پذیرش رهبری مجتبی است.

در همین راستا، محمد سرافراز، رییس پیشین صداوسیما، افشا کرده که مجتبی خامنه‌ای از سال ۱۳۷۶ تاکنون نقش موثری در تصمیم‌گیری‌های کلان نظام داشته و حتی در موضوعاتی چون انتصاب و برکناری مسئولان و نتایج انتخابات دخالت کرده است.

این اظهارات، همراه با دیگر شواهد، تصویری کامل‌تر از حضور مجتبی به‌عنوان یکی از اداره‌کنندگان اصلی جمهوری اسلامی در کنار پدرش ارائه می‌دهد.

این تحولات اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا تعیین رهبر تاثیری مستقیم بر سرنوشت ایران و ۸۷ میلیون شهروند آن دارد؛ هرچند که اکثریت مردم ایران به اصل نظام جمهوری اسلامی و ولایت‌فقیه معترض‌اند و تفاوت چندانی میان رهبر فعلی و احتمالی قائل نیستند، اما این موضوع نشان می‌دهد که حکومت برای بقای خود، پس از علی خامنه‌ای، برنامه‌هایی جدی دارد.

از سوی دیگر، این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که جمهوری اسلامی با تهدیدات خارجی نیز روبه‌رو است. نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرده که پس از آتش‌بس با حزب‌الله، تمرکز اسرائیل بر رفع تهدید جمهوری اسلامی خواهد بود.

این اظهارات، همراه با شرایط داخلی نظام و نگرانی از مرگ خامنه‌ای یا کشته شدن او در حمله اسرائیل، فشار بر جمهوری اسلامی را افزایش داده است.

در مجموع، کنار هم گذاشتن این شواهد و قراین، تصویری از روندهای جاری در درون و بیرون نظام ارائه می‌‎کند که نشان می‌دهد جمهوری اسلامی هم‌زمان با تلاش برای مقابله با تهدیدات خارجی، در حال مدیریت انتقال قدرت به مجتبی خامنه‌ای است؛ در حالی که اکثریت مردم خواهان عبور از جمهوری اسلامی هستند و امیدوارند نظامی باقی نمانده باشد که بخواهد رهبر سوم هم داشته باشد.

حسن داعی، پژوهش‌گر و فعال سیاسی، در مصاحبه با ایران اینترنشنال گفت حزب‌الله لبنان، به‌عنوان مهم‌ترین سرمایه خارجی جمهوری اسلامی، در این ۵۶ روز به میزان زیادی نابود شده است.

داعی افزود هدف حکومت ایران از حضور نظامی در سوریه، ارسال تسلیحات به حزب‌الله و حفظ این گروه بود.

به گفته این تحلیل‌گر، جمهوری اسلامی هفت سال در سوریه جنگید و بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار در این کشور هزینه کرد تا از حزب‌الله محافظت کند.

داعی تاکید کرد حزب‌الله برای جمهوری اسلامی حتی از نیروی قدس سپاه پاسداران هم مهم‌تر بود زیرا سیاست توسعه‌طلبی حکومت ایران، به‌عنوان اساس سیاست خارجی آن، بر حزب‌الله استوار بود.

حسین آقایی، پژوهشگر امور استراتژیک و روابط بین‌الملل در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال به استقبال مقامات جمهوری‌اسلامی از آتش‌بس در لبنان و اعلام حمایت آن‌ها از حزب‌الله اشاره کرد و گفت این واکنش، انکار واقعیت از سوی مقامات حکومت ایران است.

او تاکید کرد: «در واقع این، نوعی مقاومت در پذیرش شکست در برابر اسرائیل است.»

آقایی گفت اسرائیل در طول یک سال گذشته با عملیات‌های زمینی و هوایی خود در محور شمال، کمر حزب‌الله و در واقع ستون فقرات دکترین جنگ‌های نیابتی جمهوری‌اسلامی را شکست.

این پژوهشگر یادآور شد: «آنچه که اسرائیل در طول یک سال گذشته انجام داد برای حزب‌الله غیرقابل هضم بود، چون در یک بازه زمانی محدود، تمام زنجیره فرماندهی ارتش حزب‌الله را از بین برد.»

آقایی بازتر شدن دست اسرائیل در شکست حزب‌الله را نزدیک شدن به شکست جمهوری ‌اسلامی عنوان کرد.

این پژوهشگر امور استراتژیک، اعلام آتش‌بس را آزمایشی برای سنجیدن عزم و اراده دو طرف به این توافق دانست.

او افزود: «همه چیز به مکانیسم اجرایی ناظر بر این آتش‌بس بستگی دارد و اگر به صورت مستقیم و قوی از سوی آمریکا پیگری نشود، ممکن است توافق به طور موقت باشد.»

مهرداد فرهمند، تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه، درباره واکنش‌ها در لبنان نسبت به موضوع آتش‌بس گفت: «برای نخستین بار در ۱۸ سال گذشته، پس از حمله اسرائیل به لبنان، مردم این کشور بار دیگر طعم آوارگی را چشیدند.»

او در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال افزود: «این‌بار، به‌رغم تفاوت‌های مذهبی میان جنوب و شمال لبنان، شاهد استقبال مردم شمال از آوارگان جنوب بودیم.»

فرهمند درباره دیدگاه‌ گروه‌های لبنانی نسبت ‌به این آتش‌بس گفت: «هواداران حزب‌الله این توافق را پیروزی قلمداد می‌کنند و معتقدند وادار کردن اسرائیل به ترک لبنان، نشان‌دهنده مقاومت آن‌هاست و اکنون از جهاد بازسازی می‌گویند.»

او یادآور شد: «گروه‌های مخالف که همواره حزب‌الله را به دلیل ورود به جنگ غزه سرزنش می‌کردند، بار دیگر انتقادات خود را مطرح کرده‌اند اما نکته قابل تامل این است که حتی برخی از هواداران حزب‌الله نیز لحن سرزنش‌آمیزی دارند و می‌پرسند ورود به جنگ غزه چه دستاوردی داشت جز از دست رفتن دهه‌ها تلاش حزب‌الله؟»

فرهمند افزود: «به باور آن‌ها، پس از خسارات سنگینی چون کشته‌شدن حسن نصرالله و فرماندهان ارشد حزب‌الله، دیگر چیزی برای از دست دادن باقی نمانده بود و این سوال را مطرح می‌کنند که چرا حزب‌الله با وجود این شرایط، به توافق آتش‌بس رضایت داد.»

در ادامه، به ده دلیل اصلی این شکست برای حزب الله و جمهوری سالامی پرداخته شده است:

۱. عدم تحقق آتش‌بس در غزه
حزب‌الله این جنگ را با هدف پایان دادن به حملات اسرائیل علیه حماس و برقراری آتش‌بس در غزه آغاز کرد. اما اکنون، با پایان جنگ ۱۴ ماهه، آتش‌بسی در غزه برقرار نشده است. حزب‌الله نتوانست به هدف اصلی خود دست یابد.

۲. تخریب زیرساخت‌های نظامی حزب‌الله
ارتش اسرائیل طی بمباران‌های سنگین، بسیاری از پایگاه‌ها، انبارهای مهمات، تجهیزات، استحکامات و تونل‌های نظامی حزب‌الله را منهدم کرد. این تخریب‌ها، توان نظامی حزب‌الله را به شدت کاهش داده است.

۳. کشته شدن فرماندهان ارشد نظامی حزب‌الله
در طول این جنگ، شمار زیادی از فرماندهان ارشد حزب‌الله، از جمله فواد شکر (فرمانده شاخه نظامی)، ابراهیم عقیل (معاون شاخه نظامی) و علی کرکی (فرمانده جبهه جنوب) کشته شدند. هیچ‌گاه در تاریخ حزب‌الله تا این اندازه فرماندهان کلیدی از دست نرفته بودند.این در حالی است که حزب الله نتوانست به این تعداد و در این رده از فرماندهان اسرائیل را بکشد.

۴. کشته شدن رهبران سیاسی حزب‌الله
حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله که بیش از سه دهه رهبری این گروه را برعهده داشت، به همراه هاشم صفی‌الدین، جانشین او، کشته شدند. نبیل قاووق عضو شورای سیاسی حزب‌الله هم کشته شد. این فقدان، ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به ساختار سیاسی و نظامی حزب‌الله وارد کرد و این گروه را به شدت تضعیف کرد.

۵. اجبار به عقب‌نشینی از مرزهای اسرائیل
حزب‌الله طبق توافق آتش‌بس مجبور خواهد شد از مرزهای لبنان و اسرائیل به پشت رودخانه لیتانی، حدود ۲۵ کیلومتری مرز، عقب‌نشینی کند. این عقب‌نشینی، تهدید حزب‌الله علیه مرزهای شمالی اسرائیل را تا حدود زیادی از بین برد و اسرائیل نیز اعلام کرده است که هرگونه بازگشت حزب‌الله به مرزها با واکنش نظامی شدید مواجه خواهد شد.

۶. آسیب دیدن مسیرهای تسلیحاتی از سوریه
اسرائیل با حملات مکرر به گذرگاه‌های سوریه و لبنان، مانع از ارسال سلاح به حزب‌الله از طریق سوریه شد. مقامات اسرائیل اعلام کرده‌اند در چارچوب آتش‌بس مانع تجهیز و تسلیح مجدد حزب‌الله خواهند شد.بشار اسد، رییس‌جمهوری سوریه، نیز نگران از دچار شدن به سرنوشت نصرالله، هنیه و سنوار متوجه جدی بودن این تهدید اسرائیل هست. این وضعیت، توان تجهیزاتی حزب‌الله را به شدت کاهش داده است.

۷. تضعیف جایگاه سیاسی حزب‌الله در مقابل جریانات سیاسی رقیب
پس از این جنگ، حزب‌الله دیگر قدرت سیاسی پیشین خود را در لبنان ندارد. نیروهای سیاسی مخالف، همچون جریان المستقبل به رهبری سعد حریری و نیروهای مسیحی، حزب‌الله را مسئول جنگ و خرابی‌های لبنان می‌دانند.

۸. تخریب وجهه عمومی حزب‌الله در لبنان
در میان مردم لبنان، محبوبیت حزب‌الله به شدت کاهش یافته است. بسیاری از لبنانی‌ها حزب‌الله را عامل دو جنگ ویرانگر در سال‌های ۲۰۰۶ و ۲۰۲۴ می‌دانند که نتیجه‌ای جز آوارگی، تخریب زیرساخت‌ها و تضعیف کشور نداشته است.

۹. تقویت احتمال انتخاب رئیس‌جمهوری مستقل از حزب‌الله
با تضعیف حزب‌الله، زمینه برای انتخاب رییس‌جمهوری مستقل، همچون ژنرال جوزف عون، فرمانده کنونی و محبوب ارتش فراهم شده است. این انتخاب می‌تواند نفوذ حزب‌الله را در سیاست کلان لبنان که زمانی میشل عون را در کاخ ریاست جمهوری متحد خود می دید؛ بیش از پیش کاهش دهد.

۱۰. تضعیف موقعیت جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی آن در منطقه
این جنگ نه‌تنها حزب‌الله، بلکه کل محور موسوم به مقاومت مورد حمایت جمهوری اسلامی را تضعیف کرده است. حزب‌الله مانند شمشیری از دست جمهوری اسلامی افتاده است. توان نظامی حماس نیز کاهش یافته، رهبران و فرماندهان آن کشته شده‌اند و اسرائیل تهدید حزب‌الله را تا حد زیادی از بین برده است. همچنین، تخریب نمادهایی همچون پارک قاسم سلیمانی در جنوب لبنان، نشانه‌ای از افول نمادین نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه است.

اسرائیل هم در این جنگ آسیب‌هایی دید. ده‌ها هزار نفر از شمال این کشور آواره شدند؛ شهرهای بیشتری از این کشور از جمله در عمق خاک آن مورد هدف حزب‌الله قرار گرفتند، ولی جنگ ۱۴ ماهه اسرائیل و حزب‌الله نه‌تنها دستاوردی برای حزب‌الله و جمهوری اسلامی نداشت، بلکه ضربات سنگینی بر ساختار نظامی، سیاسی و حیثیتی این دو وارد کرد.

پیامدهای این شکست در آینده تحولات منطقه‌ای و سیاست داخلی لبنان تاثیرات قابل توجهی خواهد داشت.توازن قوا در منطقه به ضرر جمهوری اسلامی و گروه‌های نیابتی آن و به نفع اسرائیل بر هم خورده است.