کمیساریای حقوق بشر به ایران‌اینترنشنال: از نگرانی‌ها از سفر الناشف به ایران آگاهیم

بر اساس گزارش این سازمان، در همین مدت سه روزنامه‌نگار در ایران بازداشت شدند، یک روزنامه‌نگار برای اجرای حکم دستگیر شد و چهار روزنامه‌نگار در پرونده‌های جداگانه مجموعا به سه سال زندان، ۲۰ میلیون تومان جزای نقدی، دو سال تبعید، دو سال ممنوعیت خروج از کشور و دو سال ممنوعیت فعالیت در فضای مجازی محکوم شدند.

در ماه ژانویه، نشر اکاذیب به قصد تشویش اذهان عمومی با ۱۰ بار تکرار، تبلیغ علیه نظام با چهار بار تکرار، کشف حجاب با دو بار تکرار، توهین به رهبری با یک بار ذکر و افشای اسناد طبقه‌بندی شده با یک بار ذکر در پرونده‌ها و احکام قضایی، اتهامات علیه روزنامه‌نگاران بودند.

طی ماه ژانویه ۲۰۲۴ دادگاه‌های مطبوعات برای هشت روزنامه‌نگار قرار مجرمیت صادر کردند، علیه پنج روزنامه‌نگار یا مدیرمسوول رسانه اعلام جرم شد، اموال یک روزنامه‌نگار مصادره شد و نهادهای امنیتی اقدام به ضبط لوازم شخصی یک روزنامه‌نگار کردند.

بر پایه این گزارش، در اولین ماه سال جاری میلادی، دست‌کم ۱۸ تخلف و نقض حقوق روزنامه‌نگاران زندانی ثبت شد که شش مورد آن محرومیت از ملاقات، دو مورد حبس در شرایط غیرانسانی، دو مورد محرومیت از داشتن وکیل، دو مورد عدم ارائه حکم قضایی هنگام بازداشت، دو مورد اعمال شکنجه روحی و دو مورد حبس در سلول انفرادی به مدت طولانی بود.

در این ماه دست‌کم ۱۳ روزنامه و وب‌سایت خبری تحت تعقیب قضایی قرار گرفتند.

در همین فاصله زمانی، علیه چهار رسانه ثبت شکایت شد، دادگاه‌های سیاسی و مطبوعاتی هشت رسانه را مجرم شناختند، یک رسانه فیلتر شد و دو رسانه در دادگاه‌های تشکیل‌شده تبرئه شدند.

آمارها و رویدادهای ثبت‌شده در گزارش سازمان دفاع از جریان آزاد اطلاعات تنها شامل داده‌هایی است که این سازمان امکان جمع‌آوری، راستی‌آزمایی و مستند کردنشان را داشته است.

این سازمان نوشت به دلیل ساز و کار چندلایه سرکوب در ایران، احتمال موارد نقض حق دسترسی آزاد شهروندان ایرانی به اطلاعات و شمار رسانه‌ها، روزنامه‌نگاران و شهروند-خبرنگارانی که در معرض سرکوب به دست جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته‌اند، بیشتر از آمارها و رویدادهای ثبت شده در این گزارش است.

ایران در کنار چین، روسیه و بلاروس، یکی از سرکوب‌گرترین حکومت‌ها در جهان را در زمینه آزادی بیان و مطبوعات دارد.

پیش‌تر ابراهیم رئیسی در زمانی که ریاست دستگاه قضایی ایران را بر عهده داشت، گفته بود: «ما در دستگاه قضایی خود را موظف به حمایت از آزادی رسانه‌ها و مطبوعات می‌دانیم.»

سرکوب‌ آزادی بیان در ایران به حدی گسترده است که دامنه رسانه‌های حکومتی را نیز می‌گیرد.

دی‌ ماه امسال، مسیح مهاجری، مدیر مسوول روزنامه «جمهوری اسلامی» اعلام کرد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آگهی‌های دولتی این روزنامه را به دلیل طرح مواضع انتقادی علیه دولت رئیسی قطع کرده است.

به گفته او، این برای دومین بار است که وزارت ارشاد در مورد این نشریه دست به چنین اقدامی می‌زند.

پیش از این مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران در گزارش سالانه وضعیت حقوق بشر در کشور نوشت جمهوری اسلامی با نقض «حق آزادی اندیشه و بیان»، سه هزار و ۱۳۰ نفر را در سال ۲۰۲۳ دستگیر کرده است.

بر اساس این گزارش، در این دوره ۱۱۶ مورد بازجویی در نهادهای امنیتی، ۷۹ مورد ممنوع‌الخروجی، ۸۷ مورد اجرای حکم حبس، ۸۵ مورد تفتیش منزل، ۱۸ مورد اختلال در ارتباطات، ۹۵ مورد ضرب و شتم شهروندان، ۲۲ مورد بازنشستگی اجباری، ۵۸ مورد اخراج و تعدیل، ۳۰۰ مورد پلمب تشکل و دفتر، چهار مورد ممانعت از سخنرانی و مراسم، یک مورد اجرای حکم شلاق، ۲۴۶ مورد تجمع و ۲۹ مورد ممانعت از تجمع در حوزه اندیشه و بیان ثبت شده است.

قوه قضاییه جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۳ برای ۵۵۶ نفر به اتهام جرایم»مرتبط با آزادی اندیشه و بیان، ۲۵ هزار و ۱۲۴ ماه حکم حبس صادر کرد.

فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران در شهریور ماه سال جاری اعلام کرد به دنبال خیزش انقلابی علیه جمهوری اسلامی در سال ۱۴۰۱، دست‌کم ۱۰۰ روزنامه‌نگار در ایران بازداشت و بیش از ۲۱ نفر از آنان در مجموع به ۷۷ سال زندان محکوم شدند.

بر اساس این اطلاعیه، چهار شرکت مستقر در هنگ‌کنگ و شرکت مرتبط با آن‌ها در تهران به نام نارین سپهر مبین ایستاتیس تحریم شده‌اند.

حمید همایون‌فال، حمیدرضا لشگریان، مهدی لشگریان، میلاد منصوری، محمدامین صابریان و محمدباقر شیرینکار (با نام مستعار مجتبی تهرانی) از جمله اعضای ارشد سپاه پاسداران هستند که به دلیل فعالیت سایبری، نامشان در لیست جدید تحریم‌های آمریکا آمده است.

شهریور سال گذشته ایران‌اینترنشنال گزارشی اختصاصی درباره هویت فرماندهان ارشد سایبری سپاه پاسداران و گروه‌های هکری مورد حمایت جمهوری اسلامی در داخل و خارج از ایران منتشر کرد.

در این گزارش نام حمیدرضا لشگریان و محمدباقر شیرینکار، دو تن از افرادی که اکنون در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار گرفته‌اند، آمده بود.

سازمان جنگ الکترونیک و پدافند سایبری سپاه پاسداران (معروف به جنگال) نیز در این فهرست قرار دارد.

سال ۱۴۰۰ یک گروه سایبری در پروژه‌ای به نام صیاد، فرودگاه تیرانا در آلبانی را هک کرد که گروه لب‌دوختگان فاش کرد مسوول این حمله، شرکت ایلیانت گستر ایرانیان به فرماندهی محمدباقر شیرینکار بوده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر نیز شیرینکار را به اتهام ارتباط با سپاه پاسداران تحریم کرده بود.

حمیدرضا لشگریان، استادیار دانشگاه امام حسین و مسوول تیم اطلاعاتی ۱۳ بوده است که برای حمله به کشتی‌های غربی و حمله سایبری به تاسیسات زیربنایی مثل پمپ‌بنزین‌ها در سراسر جهان فعالیت می‌کرد.

داده‌های پیشین ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهند لشگریان کارهایش را در قالب شرکت داده‌سنجی پیشرفته، گروه تحقیقاتی کوثر کام و ژرف‌کام آسیا انجام می‌دهد که او در قامت بازرس اصلی، مدیرعامل و رییس هیات مدیره، هدایتشان می‌کند.

تمام گروه‌های سایبری سپاه پاسداران زیر نظر حمیدرضا لشگریان فعالیت می‌کنند.

مردی به نام ژانگ بو در نوامبر سال ۲۰۲۰ دختر دو ساله و پسر یک ساله خود را از آپارتمانش در طبقه پانزدهم به پایین پرتاب کرد و کشت. دوست‌دختر او که این کودکان را مانع ازدواجش با ژانگ بو می‌خواند او را در انجام این جنایت همراهی کرده است.

آن‌ها با صحنه‌سازی، مرگ این دو کودک را سقوط تصادفی از برج مسکونی خود در چونگ‌چینگ جلوه داده بودند اما در دادگاه مقصر شناخته شدند.

بر اساس گزارش سی‌ان‌ان به نقل از دادگاه عالی چین، هنگامی که ژانگ با یه وارد رابطه شد متاهل بوده و مدتی بعد از همسرش طلاق گرفته است تا با معشوقه‌اش ازدواج کند اما یه، فرزندان او را مانعی برای ازدواج و باری بر زندگی مشترک آینده‌شان می‌دانسته.

به گفته دادگاه، به همین دلیل این زن بارها از ژانگ خواسته بود تا فرزندان خردسال خود را بکشد و تهدیدش کرده بود که اگر این کار را نکند، از او جدا می‌شود.

این دو نفر نقشه قتل فرزندان ژانگ را ریختند و این دو کودک خردسال را هنگامی که در کنار پنجره اتاق خواب بازی می‌کردند، با پرتاب از ارتفاع کشتند.

خبرگزاری دولتی شینهوا به نقل از دادگاه عالی خلق چین انگیزه این زوج را از جنایت، بسیار نفرت‌انگیز و ظالمانه خواند.

ژانگ و یه در دسامبر سال ۲۰۲۱ به اعدام محکوم شدند و پس از تایید رای در دادگاه تجدید نظر، حکم آنان روز چهارشنبه ۳۱ ژانویه برابر با ۱۱ بهمن، در جنوب‌ غربی چین اجرا شد.

این اعدام بحث‌های گسترده‌ای را در رسانه‌های اجتماعی چین ایجاد کرد و بسیاری از چینی‌ها از مجازات اعدام حمایت کردند.

نتایج یک پژوهش منتشر شده در سال ۲۰۲۰ نشان می‌دهد ۶۸ درصد از شهروندان چینی موافق مجازات اعدام هستند اما جان ژوانگ لیو، استاد حقوق دانشگاه هنگ‌کنگ که این پژوهش را انجام داده به سی‌ان‌ان گفت نظراتی که مردم در رسانه‌های اجتماعی می‌نویسند ممکن است به درستی افکار عمومی چین را درباره اعدام منعکس و نمایندگی نکند.

مطالعه او نشان می‌دهد چینی‌هایی که نظرات سیاسی خود را به صورت آنلاین بیان می‌کنند، تمایل بیشتری به مجازات اعدام نشان می‌دهند.

این تحقیق بر اساس آخرین داده‌های نظرسنجی از شهروندان چینی در سال ۲۰۱۳ تدوین شده است و به گفته این استاد حقوق، مشخص نیست در طول حدود این یک دهه، آیا دیدگاه‌های عمومی نسبت به مجازات اعدام تغییر کرده است یا خیر.

گروه حقوق بشر سازمان عفو بین‌الملل می‌گوید چین اطلاعات شفافی در مورد تعداد کل اعدام‌هایش ارائه نمی‌دهد اما گمان می‌رود این کشور با اجرای هزاران حکم اعدام در سال، یکی از اصلی‌ترین نام‌ها در فهرست کشورهای اجرا کننده این مجازات در جهان است.

اعدام این زوج باعث شد توجه‌ها بار دیگر به استفاده از تزریق کشنده به‌عنوان روش اصلی برای اجرای مجازات اعدام در چین جلب شود.

بر اساس این گزارش، یک سرباز وظیفه کلانتری ۱۴ پاکدشت با تیراندازی بی‌هدف، به شکل سهوی یکی از کارکنان فرماندهی انتظامی را کشت و یکی دیگر را مجروح کرد.

فرماندهی انتظامی شرق استان تهران افزود: «فرد مهاجم پس از این اقدام بلافاصله در یک اقدام احساسی به سمت خود شلیک کرد.»

این سرباز پس از اقدام به خودکشی به بیمارستان منتقل شد اما بر اثر شدت جراحت وارده، جان خود را از دست داد.

روز یکم بهمن نیز یک سرباز در پادگان باغین کرمان، هم‌رزمان خود را به گلوله بست که پنج سرباز وظیفه در آن حادثه کشته شدند.

این سرباز که پس از تیراندازی فرار کرده بود، یک روز بعد دستگیر شد اما هنوز درباره دلایل این اقدام او اطلاعاتی منتشر نشده است.

موردی مشابه این رویداد، اول فروردین سال ۱۴۰۱ در پادگان دیلم استان بوشهر رخ داد و یک سرباز در حین تعویض پست، چهار سرباز هم‌خدمتی خود را کشت.

خودکشی و دیگرکشی سربازان در ایران سابقه‌ای طولانی‌تر دارد و تا کنون موارد متعددی در این زمینه خبرساز شده‌اند.

(به توصیه کارشناسان اگر با کسی یا کسانی روبه‌رو می‌شوید که از جمله‌ها و عبارت‌هایی نشان‌دهنده افسردگی یا تمایل به پایان زندگی استفاده می‌کنند، از آنان بخواهید با پزشک مورد اعتماد یا نهادهایی که در این زمینه فعالیت می‌کنند یا فردی مورد اعتماد، درباره نگرانی‌هایشان صحبت کنند.)

از اواخر اردیبهشت تا اوایل تیر سال جاری دست‌کم سه سرباز دست به خودکشی زده و جان خود را از دست داده‌اند.

سربازی به نام یونس دارابی یکی از این افراد بود که پس از مواجه شدن با مجازات اضافه خدمت و بازداشت از سوی مافوقش در یکی از پادگان‌های فرماندهی انتظامی تهران با خوردن قرص خودکشی کرد.

خالق احمدنژاد، سرباز وظیفه دیگری اهل روستای گاومیش گلی از توابع بوکان بود که روز ۳۰ خرداد در یکی از پادگان‌های شهرستان عجب‌شیر با شلیک اسلحه سازمانی به زندگی خود پایان داد.

روز ۳۱ اردیبهشت نیز جوانی به نام محمود آرش که مشغول گذراندن دوره اجباری خدمت در پادگان سپاه ارومیه بود، با شلیک گلوله خودکشی کرد.

پیش از آن‌ها و در خرداد سال ۱۴۰۱، خودکشی سربازی ۱۹ ساله به نام آرین طاهری حین نگهبانی در برجک زندان قصرشیرین، خبرساز شده بود.

سامان دشتی، سرباز نظام وظیفه دیگری بود که آبان سال ۱۴۰۰ و در سن ۲۰ سالگی دست به خودکشی زد.

همان زمان پدر او به روزنامه شرق گفت که خدمت سامان باید روز ۳۰ آبان به پایان می‌رسید اما وقتی برای تسویه رفت، به او گفتند باید چند روز بیشتر بماند و هنوز کسری خدمت دارد و به همین دلیل او جان خودش را گرفت.

آمار دقیقی از شمار موارد اقدام به خودکشی سربازان در کشور وجود ندارد اما رسانه‌ها و فعالان اجتماعی در ایران بارها هشدار داده‌اند که این نوع خودکشی‌ها روندی افزایشی داشته است.

روزنامه شرق دو سال پیش در گزارشی نوشت علاوه بر خودکشی‌های موفق، ۱۵ درصد از سربازان یعنی یک نفر از هر شش سرباز افکار خودکشی در سر دارند.

مقاله‌ای پژوهشی در مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان در همین زمینه آماری منتشر کرد و هشدار داد شیوع افکار خودکشی در سربازان از ۵/۸ درصد تا ۲۸/۴ درصد برآورد شده است.

خدمت سربازی در ایران از دهه‌ها پیش اجباری شده است.

بر اساس آخرین برآوردها اکنون دست‌کم سه میلیون سرباز غایب وجود دارد.

در سال گذشته بیش از ۳۱۷ هزار نفر از مشمولان به خدمت سربازی اعزام شدند.

جشنواره فیلم برلین در بیانیه خود نوشت برای بهتاش صناعی‌ها و مریم مقدم به خاطر فعالیت‌های هنری و سینمایی‌شان پرونده قضایی باز شده است، گذرنامه‌هایشان ضبط شده و از سفر به خارج از ایران محروم شده‌اند.

در این بیانیه با اشاره به اینکه برلینانه به طور اساسی به آزادی بیان، آزادی اندیشه و آزادی هنر برای تمام افراد در سراسر جهان متعهد است، آمده است: «این جشنواره به شدت شوکه شده و ناامید است که صناعی‌ها و مقدم ممکن است از حضور در آن و ارائه فیلمشان و دیدار با مخاطبانشان در برلین منع شوند.»

فیلم کیک محبوب من، تازه‌ترین اثر بهتاش صناعی‌ها و مریم مقدم است که به عنوان یکی از فیلم‌های بخش مسابقه جشنواره برلین ۲۰۲۴ انتخاب شده است.

در این فیلم که یکی از ۲۰ اثری خواهد بود که برای جوایز اصلی در در هفتاد و چهارمین دوره‌ برلیناله رقابت خواهند کرد، زنان بدون حجاب اجباری حضور دارند.

کارلو چاتریان و ماریت ریسنبیک، مدیران برلینانه گفته‌اند: «ما از مقام‌های ایرانی خواستار بازگرداندن گذرنامه‌ها و پایان دادن به همه محدودیت‌هایی هستیم که مانع از سفر آزاد بهتاش صناعی‌ها و مریم مقدم به برلین می‌شوند.»

آن‌ها تاکید کرده‌اند: «این دو هنرمند باید بتوانند همراه با سایر کارگردانان بین‌المللی و استعدادهای سینمایی از سراسر جهان، فیلم جدید خود با عنوان "کیک محبوب من" را به عنوان بخشی از رقابت‌های برلینانه سال ۲۰۲۴ ارائه کنند.»

جشنواره فیلم برلین در پایان بیانیه خود نوشته است: «مریم مقدم و بهتاش صناعی‌ها سابقه طولانی و غنی با برلیناله دارند و باید اجازه داشته باشند در فوریه امسال به برلین بازگردند.»

ایران‌اینترنشنال مهر ماه امسال در گزارشی خبر داده بود صناعی‌ها و مقدم به دلیل ساخت فیلمی به نام کیک محبوب من، با پرونده‌سازی از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی مواجه شده‌اند.

در این گزارش آمده است: «نیروهای امنیتی برای دست‌یابی به فایل‌های این فیلم که گفته می‌شود موضوع و نحوه پرداخت حساسیت‌برانگیزی داشته، به خانه تدوینگر آن هجوم برده و تمام بایگانی‌های کامپیوتری و الکترونیکی اثر را ضبط کرده‌اند.»

این زوج سینماگر پیش از این در روز هشتم مهر ماه برای ادامه کار روی این فیلم قصد سفر به فرانسه داشتند که گذرنامه‌هایشان از سوی نیروهای انتظامی ضبط شد.

کیک محبوب من، محصول مشترک ایران و فرانسه است که سال گذشته جایزه گسترش فیلمنامه یوریماژ را در بخش بازار تولید مشترک جشنواره فیلم برلین به دست آورد.

بهتاش صناعی‌ها ابتدای دهه ۹۰ خورشیدی با نویسندگی و کارگردانی اولین فیلم‌ بلندش به نام احتمال باران اسیدی، توجه منتقدان هنری را جلب کرد.

اولین تجربه بلند سینمایی مریم مقدم، بازیگر، نویسنده و کارگردان سینما و تلویزیون نیز مربوط به ابتدای دهه ۷۰ خورشیدی است؛ وقتی در فیلم بلندی‌های صفر، ساخته حسین‌علی لیالستانی بازی کرد.

فیلم پیشین این دو با عنوان قصیده گاو سفید، از چهار سال پیش تا کنون از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دادستانی کل کشور توقیف شده است.

شکایت قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران از تهیه‌کننده و کارگردان این فیلم به اتهام تبلیغ علیه نظام، علت این توقیف عنوان شده است.

بهار امسال و پس از نزدیک دو سال در جریان بودن این پرونده، صناعی‌ها از تبرئه شدن خود و تهیه‌کننده خبر داد اما فیلم رفع توقیف نشد.

قصیده گاو سفید روایت زنی به اسم مینا است که اعدام شوهرش او را از پا درآورده. او بعدا درمی‌یابد شوهرش بی‌گناه بوده‌ است.

پس از آغاز خیزش انقلابی علیه جمهوری اسلامی، شماری از زنان مطرح سینمای ایران با برداشتن حجاب از سر و انتشار عکس‌هایشان در شبکه‌های اجتماعی، از جنبش اعتراضی زنان با شعار «زن، زندگی، آزادی» حمایت کردند.

به دنبال این همراهی، شماری از هنرمندان حامی خیزش احضار و بازداشت شدند و برخی با ممنوعیت خروج از کشور و ممنوعیت از کار مواجه شدند.

آذر ماه سال گذشته خانه سینما اعلام کرد بیش از ۱۰۰ هنرمند ایرانی بازداشت یا ممنوع‌‌الفعالیت شده‌اند.

محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، روز سوم آبان اعلام کرد امکان فعالیت برای بازیگران زنی که در انظار عمومی حجاب اجباری را کنار گذاشتند و به قول او «کشف حجاب» کردند، فراهم نیست.

برخی رسانه‌های داخلی فهرستی احتمالی از بازیگران زنی منتشر کردند که از کار منع شده‌اند.

در این فهرست نام بازیگرانی مانند کتایون ریاحی، هنگامه قاضیانی، ترانه علیدوستی، باران کوثری، سهیلا گلستانی، گلاب آدینه، شقایق دهقان، ویشکا آسایش، پانته‌آ بهرام، پگاه آهنگرانی، مریم بوبانی، فاطمه معتمدآریا و افسانه بایگان به چشم می‌خورد.

برخی از این بازیگران تاکید کرده‌اند خودشان دیگر حاضر نیستند در فیلم‌هایی که تحت قوانین جمهوری اسلامی تولید می‌شوند، حضور پیدا کنند.