واکنش‌ها به پرتاب ماهواره خیام؛ هشدار آمریکا و اسرائیل درباره تقویت روابط ایران و روسیه

مهرزاد زارعی، پیش از آغاز راهپیمایی اعتراضی خود چهارشنبه ساعت ۱۱ صبح به وقت محلی بر مزار فرزندش در شهر ریچموندهیل استان انتاریو، نشستی خبری برگزار می‌کند و ساعت ۱۲ از آنجا راهپیمایی خود را آغاز می‌کند.

این بازمانده قربانیان پرواز اوکراینی قصد دارد از نخست‌وزیر کانادا سئوال کند که چرا دولت جاستین ترودو بر خلاف مصوبه پارلمان کانادا در سال ۲۰۱۸، سپاه پاسداران را به عنوان یک سازمان تروریستی شناسایی نمی‌کند.

در ماه می ۲۰۲۱، دادگاه انتاریو بر اساس شکایتی که در بهمن ماه سال۹۸ از سوی مهرزاد زارعی، شاهین مقدم و علی گرجی، از خانواده‌های قربانیان، اقامه شده بود حکمی را صادر کرد که سرنگونی هواپیمای اوکراینی با موشک‌های سپاه را اقدامی عامدانه و تروریستی قلمداد کرد.

این دادگاه علی خامنه‌ای و چند نفر از سران ارشد جمهوری اسلامی، از جمله علی شمخانی، حسین سلامی، محمد باقری و امیرعلی حاجی زاده را به عنوان عاملان اصلی این حمله محکوم کرد.

دادگاه عالی انتاریو همچنین طی حکمی که در دی ماه گذشته صادر شد رای به پرداخت ۱۰۷ میلیون دلار غرامت، به‌علاوه سود، به خانواده شش تن از کشته‌شدگان هواپیمای مسافربری اوکراینی داد.

مقام‌های جمهوری اسلامی پس از سرنگونی هواپیمای اوکراینی، تا سه روز شلیک موشک به هواپیما را از اساس انکار کرده و به دروغ دلایل فنی را سبب سرنگونی این هواپیما عنوان می‌کردند.

پس از آن، ویدیوهایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که به وضوح شلیک موشک به پرواز پی‌اس۷۵۲ را تایید ‌کرد و همچنین دونالد ترامپ رییس جمهوری وقت آمریکا، و جاستین ترودو نخست وزیر کانادا، گفتند که اطلاعات و اسناد موجود نشان می‌دهد سپاه پاسداران به این هواپیما چند موشک‌ شلیک کرده است.

این مقام آمریکایی آموزش‌های فوق را بخشی از طرح فروش پهپادهای ایرانی به روسیه خواند.

او خاطرنشان کرد اطلاعات مربوط به برگزاری این دوره‌های آموزشی به تازگی از حالت محرمانه خارج شده است.

در هفته‌های اخیر تعدادی از مقام‌های آمریکایی نسبت به ارسال پهپاد ساخت ایران به روسیه برای استفاده در جنگ علیه اوکراین هشدار داده‌اند.

یک روز پس از سفر پوتین به تهران، مقام‌های پنتاگون، سازمان سیا و وزارت خارجه با هشدار نسبت به هر گونه اقدام جمهوری اسلامی در ارائه پهپاد به روسیه در میانه جنگ اوکراین، روی آوردن روسیه به ایران را نشان‌دهنده شدت انزوای مسکو در نتیجه حمله به اوکراین خواندند.

با این حال، مقام‌های جمهوری اسلامی گزارش‌ها را درباره فروش پهپادهای ایرانی به روسیه برای استفاده در جنگ اوکراین رد کرده‌اند.

روزنامه هاآرتص روز سه‌شنبه به نقل از مقام‌های اسرائیلی گزارش داد طبق ارزیابی اسرائیل بعید به نظر می‌رسد که ایران با آخرین متن ارائه شده از سوی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا برای احیای برجام موافقت کند.

یک مقام اسرائیلی به هاآرتص گفت: «مقام‌های جمهوری اسلامی نمی‌خواهند این متن توافق را بپذیرند و برای پذیرش هر چیزی که پیشرفت قابل توجهی نسبت به توافق هسته‌ای اولیه نداشته باشد، مبارزه خواهند کرد.»

از سوی دیگر، یک مقام اسرائیلی به خبرگزاری وای‌نت این کشور گفت: «ابراز خوش‌بینی اروپا درباره مذاکرات احیای برجام، خوش‌بینی ساختگی برای تحت فشار قرار دادن ایرانی‌ها بود تا آنها را وادار به تصمیم‌گیری کنند، اما مقام‌های جمهوری اسلامی نمی‌خواهند توافق را آنطور که هست بپذیرند.»

در همین حال، باب منندز، رییس دموکرات کمیته روابط خارجی سنای آمریکا، نیز در پیامی از پیش ضبط شده برای کنفرانس مجاهدین خلق گفت: «رویای بازگشت به برجام هم غیرواقعی و هم بی‌حاصل است.»

نیویورک تایمز نیز در گزارشی نوشت: مقام‌های آمریکایی نسبت به اینکه ایران بخواهد در ازای لغو تحریم‌ها برنامه هسته‌ای خود را محدود کند، بدبین هستند.

این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که محمد مرندی، مشاور تیم مذاکره کننده هسته‌ای جمهوری اسلامی، روز سه‌شنبه تاکید کرد تا زمانی که تهران متن حاصل از مذاکرات اخیر را به طور دقیق بررسی نکند، نمی‌توان در مورد آن هیچ گونه اظهار نظری کرد.

مشاور تیم مذاکره کننده هسته‌ای جمهوری اسلامی گفت: «به تهدیدهای توخالی بی‌اعتنایی شد تا امتیازهای کلیدی به دست آوریم.»

این در حالی است که پیتر استانو، سخنگوی سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز سه‌شنبه ۱۸ مرداد در جمع خبرنگاران در بروکسل هشدار داد: «دیگر مجالی برای مذاکره وجود ندارد.»

او تاکید کرد که اتحادیه اروپا انتظار دارد تهران و واشینگتن «بسیار سریع» به «متن نهایی» توافق احیای برجام پاسخ دهند.

پیشتر، جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، گفته بود که این متن برای پایتخت‌های دخیل در این مذاکرات ارسال شده تا درباره پذیرش آن تصمیم سیاسی اتخاذ شود.

یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا هم تاکید کرد واشینگتن آماده است تا بر اساس متن ارائه شده اتحادیه اروپا، به سرعت توافق احیای برجام را امضا کند و اکنون باید دید آیا تهران نیز آماده اجرای متقابل است.

اما در حالی که یک مقام اروپایی به ایران‌اینترنشنال اعلام کرده اتحادیه اروپا «متن نهایی» توافق احیای برجام را در مذاکرات اخیر وین ارائه کرده، یک مقام وزارت امور خارجه ایران آماده شدن چنین متنی را رد کرد و گفت هنوز «بحث‌ها درباره چند موضوع مهم باقی‌مانده» است.

روسیه روز سه‌شنبه «ماهواره خیام» را با یک پرتابگر سایوز از مرکز فضایی بایکونور قزاقستان به فضا پرتاب کرد.

خبرگزاری‌های فارس و تسنیم، دو خبرگزاری نزدیک به سپاه پاسداران، با انتشار متنی مشابه نوشتند که وزن بیش از ۵۰۰ کیلوگرمی این ماهواره و میزان بالای موفقیت پرتابگر سایوز، دلیل واگذاری پرتاب «ماهواره ایرانی خیام به روسیه»، است.

پس از اقدام روسیه در پرتاب این ماهواره، سفارت روسیه در تهران با انتشار گزارشی درباره پرتاب این ماهواره، اعلام کرد که ماهواره خیام ساخت شرکت‌های روسی است.

سفارت روسیه با تاکید بر اینکه این ماهواره جهت نظارت و بررسی سطح زمین و برای اهداف غیرنظامی طراحی شده است، افزود: «ماهواره سنجش از دور خیام توسط شرکت‌های روسی به سفارش طرف ایرانی ساخته شده بود.»

در گزارش سفارت روسیه در تهران آمده که یوری بوریسوف، مدیرکل شرکت دولتی فضایی روسیه روسکوسموس، روز سه‌شنبه ساعتی پیش از پرتاب این ماهواره با هیاتی از ایران به ریاست عیسی زارع‌پور، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، دیدار و گفتگو کرده است.

این دیدار در جریان بازدید نمایندگان ایران از پایگاه فضایی بایکونور و مشاهده پرتاب ماهواره خیام انجام شد.

بنابر اعلام سفارت روسیه، طرف‌های ایرانی و روسی در دیدار خود «پرتاب موفقیت‌آمیز و قرارگیری این ماهواره در مدار» را نقطه عطف مهمی در توسعه روابط دوجانبه خواندند و خاطرنشان کردند که پرتاب این ماهواره «راه را برای گسترش و تقویت بیشتر همکاری‌های ایران و روسیه در صنعت فضایی» باز می‌کند.

در همین برخی منابع رسانه‌ای گزارش دادند که بر اساس برنامه‌‌ریزی‌های انجام شده قرار بود محموله یک شرکت کره جنوبی با مجموعه‌ای از ماهواره‌های کوچک متعلق به شرکت‌های بین‌المللی و در مجموع ۳۵ ماهواره متعلق به ۱۸ کشور با پرتاب سایوز در مدار قرار گیرند.

با این حال، پس از حمله روسیه به اوکراین، کشورهای دیگر از مشارکت خود در این ماموریت سایوز کنار کشیدند و در نتیجه، برای اولین بار، خوشه بار در پرتاب تجاری سایوز به محموله‌های «ساخت روسیه» از جمله ماهواره خیام اختصاص یافت.

پرتاب ماهواره خیام انتقادهای بسیاری نیز در پی داشته است. از جمله واشینگتن‌پست به نقل از مقام‌های امنیتی غربی در گزارشی نوشت که روسیه قصد دارد این ماهواره ایران را برای کمک به برنامه‌های جنگی خود در اوکراین مورد استفاده قرار دهد.

نشریه تلگراف، چاپ بریتانیا، هم گزارش داد بود روسیه قصد دارد از ماهواره خیام با هدف جاسوسی از ارتش اوکراین استفاده کند.

در پی این گزارش‌های رسانه‌ای، سازمان فضایی ایران گزارش‌ها درباره پرتاب ماهواره «خیام» با هدف استفاده نظامی روسیه از آن در جنگ اوکراین را تکذیب و اعلام کرد که کنترل و بهره‌برداری از این ماهواره در خاک ایران انجام خواهد شد.

سفارت روسیه در ایران نیز در متن بیانیه خود نوشت: «این ماهواره جهت نظارت و بررسی سطح زمین و برای اهداف غیرنظامی طراحی شده است.»

امیر هوشنگ ابتهاج متولد سال ۱۳۰۶ در رشت و از بزرگترین غزلسرایان معاصر ایران است که بیش از هفت دهه در شمار شاعران نامدار و اثرگذار در شعر فارسی بوده است.

یلدا ابتهاج، دختر این شاعر، در اولین ساعت‌های بامداد چهارشنبه نوزدهم مرداد ماه با انتشار عکسی از پدر خود امیر هوشنگ ابتهاج، از درگذشت این شاعر نامدار خبر داد و نوشت: «سایه ما با هفت هزار سالگان سربه‌سر شد.»

امیر هوشنگ ابتهاج در سال ۱۳۰۶ خورشیدی در یکی از خانواده‌های قدیمی رشت متولد شد و دوره ابتدایی و بخشی از دوره دبیرستان را در همین شهر سپری کرد و پس از آن برای ادامه تحصیل به تهران رفت.

اولین مجموعه شعر او در سال ۱۳۲۸ خورشیدی با عنوان «نخستین نغمه‌ها» با همراه مقدمه‌ای از مهدی حمیدی شیرازی، در رشت منتشر شد و دو سال بعد در سال ۱۳۳۰ مجموعه دوم شعرهای ابتهاج با عنوان «سراب» در تهران به چاپ رسید.

ابتهاج که با تخلص شعری هـ.ا.سایه فعالیت می‌کرد در سال ۱۳۳۲ سومین مجموعه اشعار خود را با نام «سیاه مشق» چاپ کرد که مجموعه‌ای از غزلیات او بود و به فاصله کوتاهی مجموعه بعدی شعرهایش «شبگیر» را منتشر کرد و در سال ۱۳۳۴ نیز منتخبی از اشعار سایه با عنوان «زمین» به چاپ رسید.

پس از این به مدت یک دهه سایه کتاب شعری منتشر نکرد و مجموعه شعر بعدی او با نام ««چند برگ از یلدا» در سال ۱۳۴۴ به چاپ رسید.

در سال ۱۳۵۲ سایه مجموعه دیگری از غزلیات خود را با نام «سیاه مشق دو» منتشر کرد و کتاب شعر بعدی او سه سال پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ به نام «یادگار خون سرو» در سال ۱۳۶۰ و «سیاه مشق سه» در سال ۱۳۶۴ انتشار یافت.

ابتهاج از سال ۱۳۵۱ تا هنگام انقلاب مسئول موسیقی رادیو ایران و سرپرست برنامه گلها بود که از جمله اثرگذار‌ترین و ماندگارترین برنامه‌های رادیو ایران به شمار می‌آید.

سایه از دهه سی چون بخش عمده نویسندگان و شاعران آن سال‌ها گرایش چپ داشت و با شماری از چهره‌های مشهور این جریان نیز دوستی بسیار نزدیک داشت. او در جریان انقلاب سال ۵۷ از سمت‌های خود در بخش موسیقی رادیو استعفا کرد.

او در این دوره علاوه بر همکاری با محمدرضا شجریان و‌ محمدرضا لطفی به عنوان شاعر تصنیف «ایران ای سرای امید»، در کانون نویسندگان فعالیت می‌کرد.

پس از جدال‌های درونی کانون، سایه به همراه چند نفر از شاعران و نویسندگان از این کانون اخراج شد. او سپس با تعدادی از شاعران و نویسندگان از جمله به آذین، سیاوش کسرایی و فریدون تنکابنی «شورای نویسندگان و هنرمندان ایران» را تشکیل دادند.

ابتهاج در سال ۱۳۶۲ بازداشت و زندانی شد. او درباره این دوره از بازداشت خود گفته است که به مدت ۸۴ روز مرا با چشم‌بند در راهرو و کنار مستراح نگه‌داشتند و همان جان روی موزاییک باید می‌خوابیدم اما بعد از ۸۴ روز مرا به سلولی کوچک منتقل کردند که یک جوان کُرد هم در آن محبوس بود.

در همین سلول نشسته بودیم که تصنیف «ایران‌ ای سرای امید» را پخش کرد و من همزمان زدم زیر گریه و بعد خندیدم. آن جوان کُرد از من پرسید که دلیل این حال چیست، گفتم شعر «ایران‌ ای سرای امید» را من نوشتم. گفت پس چرا تو را زندانی کرده‌اند.

در سال ۱۳۶۹ منتخبی از آثار سایه، به انتخاب محمدرضا شفیعی كدكنی، شاعر، نویسنده و پژوهشگر به نام «آینه در آینه» در تهران منتشر شد.

امیر هوشنگ ابتهاج پس از آزادی از زندان کتاب‌های دیگری شعری خود از جمله سیاه مشق چهار را در سال ۱۳۷۱ چاپ کرد اما کار بزرگ پژوهشی او در این دوره بیش از ده سال تلاش برای ارائه تصحیحی تازه از اشعار حافظ است که سرانجام در سال ۱۳۷۲ با عنوان «حافظ به سعی سایه» در نشر کارنامه به چاپ رسید.

امیر هوشنگ ابتهاج، سایه، را بسیاری از پژوهشگران نقد ادبی، یکی از بزرگترین غزلسرایان شعر ایران در یک قرن گذشته می‌دانند. او همچنین از شاعرانی بود که در آثار شعری خود گرایشی قابل توجه به مضامین اجتماعی داشت و این رویکرد را تا آخرین شعرها و آثارش نیز حفظ کرد.