وبسایت اکسیوس شنبه سوم مرداد بهنقل از دو منبع مطلع گزارش داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه به ارتش این کشور دستور داد حملات جدیدی علیه جمهوری اسلامی انجام ندهد و به این ترتیب، روند نزدیک به دو هفته حملات روزانه متوقف شد.
دستور ترامپ پس از آن صادر شد که او طی ۱۳ روز گذشته، هر روز با انجام حملات موافقت کرده بود. هنوز مشخص نیست دستور روز جمعه ترامپ تنها محدود به همین روز بوده یا این وقفه ادامه خواهد یافت.
بهنوشته اکسیوس تصمیم ترامپ هم نشاندهنده تمایل او برای فراهم کردن فضای بیشتر برای دیپلماسی است و هم بیانگر این ارزیابی که در صورت بازنگشتن به عملیات رزمی گسترده، سطح کنونی حملات آمریکا به مرز اثربخشی خود رسیده است.
ساعاتی پیش از این گزارش، رسانههای اسرائیلی گزارش داده بودند که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حالی از صدور دستور آغاز عملیات بزرگ علیه جمهوری اسلامی خودداری کرد که اسرائیل ارزیابیکرده بود ممکن است آمریکا در طول جمعه شب یا شنبه سوم مرداد حمله بزرگی را که ترامپ وعده داده بود، آغاز کند.
روزنامه واینت در گزارشی نوشت اسرائیل ارزیابی کرده بود که حمله بزرگ آمریکا به جمهوری اسلامی در شامگاه جمعه یا بامداد شنبه سوم مرداد آغاز شود و همین ارزیابی باعث شد اسرائیل دست به آمادهسازیهای گسترده و چشمگیری بزند اما با گذشت ساعات، مقامها در اورشلیم به این نتیجه رسیدند که ترامپ تصمیم گرفته است فعلا دست نگه دارد و فرصت دیگری به تهران بدهد تا امتیازهایی ارائه کند.
بهنوشته این روزنامه، در پشت صحنه، قطر و عمان فشار قابلتوجهی بر حکومت ایران وارد کردند تا موضع خود را نرمتر کند و مانع از عملیاتی گسترده از سوی آمریکا شود که تا آن زمان تقریبا قطعی به نظر میرسید.
کانالهای ۱۱ و ۱۲ تلویزیون اسرائیل نیز گزارش دادند مقامهای این کشور خود را آماده کرده بودند که با حملات دیشب ایالات متحده به جمهوری اسلامی، که انتظار میرفت بسیار گستردهتر از حملات دو هفته گذشته باشد، دامنه جنگ گسترش بیایبد و پای اورشلیم نیز به درگیری باز شود، اما در لحظه آخر، ترامپ تصمیم گرفت که حملات را متوقف کند تا فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد. به همین دلیل، سطح آمادگی اسرائیل برای درگیری گسترده از دیشب کمی کاهش یافته است.
برخلاف پیشبینیها آمریکا نه تنها حمله بزرگ خود به جمهوری اسلامی را آغاز نکرد، بلکه شامگاه جمعه برای اولین بار در بیش از دو هفته گذشته دست به هیچ حمله دیگری نیز نزد.
توقف حملات متقابل پس از ۱۳ روز درگیری، میتواند نشانه دیگری از باز شدن دریچههای دیپلماسی باشد.
در نشانهای دیگر، وزارت حملونقل قطر شنبه اعلام کرد که فعالیتهای دریانوردی برای انواع شناورها از یکشنبه بهطور کامل در خلیج فارس و تنگه هرمز از سر گرفته میشود.
اکسیوس در ادامه گزارش خود نوشت اگر ترامپ دستور ازسرگیری حملات را صادر کند، ارتش آمریکا میتواند با فاصله زمانی نسبتا کوتاهی نیروهای لازم را بسیج کند.
این رسانه بهنقل از منابع خود افزود ارتش آمریکا همچنان در حال آمادهسازی طرحهایی برای بازگشت احتمالی به عملیات رزمی گسترده است، اما ترامپ تاکنون دستوری برای حرکت در این مسیر صادر نکرده است.
اکسیوس نوشت: «طی دو هفته گذشته، ترامپ هر بعدازظهر طرحهای حمله ارائهشده از سوی ارتش را تایید میکرد و این حملات ظرف چند ساعت انجام میشدند. روز جمعه نیز ترامپ طرح مشابهی دریافت کرد، اما چراغ سبز نشان نداد و به ارتش دستور داد حملهای انجام ندهد.
اندکی پس از صدور این دستور در روز جمعه، ترامپ به خبرنگاران در کاخ سفید گفت همچنان گزینه ادامه حملات یا حتی تشدید آنها را در اختیار دارد؛ از جمله اینکه «هرچه دارند را از بین ببریم.»
اما او بهروشنی گفت که به اعتقادش «راهبرد هوشمندانهتر» این است که با ایران «به توافق برسیم.»
ترامپ گفت: «ما همین حالا با آنها در حال گفتوگو هستیم. فکر میکنم هرچه روزها میگذرد، آنها جدیتر و جدیتر میشوند. ما کاملا مسلح و آماده اقدام هستیم، اما در حال گفتوگو با آنها هستیم.»
ترامپ بعدتر در روز جمعه، در سخنرانی خود در شام انجمن خبرنگاران کاخ سفید، گفت تصور نمیکند حکومت ایران در حال حاضر آماده توافق باشد، اما افزود: «من آمادهام گوش بدهم.»
دستور ترامپ برای توقف حملات چند ساعت پس از آن صادر شد که یک هیات عمانی جمعه برای گفتوگو درباره ترتیبات جدیدی بهمنظور بازگشایی تنگه هرمز وارد تهران شد.
دو منبع منطقهای مطلع از مذاکرات گفتند در گفتوگوها پیشرفتهایی حاصل شده و ممکن است توافقی میان عمان و جمهوری اسلامی در روزهای شنبه یا یکشنبه به دست آید.
پس از آن، رییسجمهوری آمریکا باید تصمیم بگیرد که آیا توافق پیشنهادی را خواهد پذیرفت یا خیر.
روزنامه واینت در گزارشی نوشت اسرائیل ارزیابی کرده بود که حمله بزرگ آمریکا به جمهوری اسلامی در شامگاه جمعه یا بامداد شنبه سوم مرداد آغاز شود و همین ارزیابی باعث شد اسرائیل دست به آمادهسازیهای گسترده و چشمگیری بزند اما با گذشت ساعات، مقامها در اورشلیم به این نتیجه رسیدند که ترامپ تصمیم گرفته است فعلا دست نگه دارد و فرصت دیگری به تهران بدهد تا امتیازهایی ارائه کند.
بهنوشته این روزنامه، در پشت صحنه، قطر و عمان فشار قابلتوجهی بر حکومت ایران وارد کردند تا موضع خود را نرمتر کند و مانع از عملیاتی گسترده از سوی آمریکا شود که تا آن زمان تقریبا قطعی به نظر میرسید.
کانالهای ۱۱ و ۱۲ تلویزیون اسرائیل نیز گزارش دادند مقامهای این کشور خود را آماده کرده بودند که با حملات دیشب ایالات متحده به جمهوری اسلامی، که انتظار میرفت بسیار گستردهتر از حملات دو هفته گذشته باشد، دامنه جنگ گسترش بیایبد و پای اورشلیم نیز به درگیری باز شود، اما در لحظه آخر، ترامپ تصمیم گرفت که حملات را متوقف کند تا فرصت بیشتری به دیپلماسی بدهد. به همین دلیل، سطح آمادگی اسرائیل برای درگیری گسترده از دیشب کمی کاهش یافته است.
برخلاف پیشبینیها آمریکا نه تنها حمله بزرگ خود به جمهوری اسلامی را آغاز نکرد، بلکه شامگاه جمعه برای اولین بار در بیش از دو هفته گذشته دست به هیچ حمله دیگری نیز نزد.
توقف حملات متقابل پس از ۱۳ روز درگیری، میتواند نشانه دیگری از باز شدن دریچههای دیپلماسی باشد.
در نشانهای دیگر، وزارت حملونقل قطر شنبه اعلام کرد که فعالیتهای دریانوردی برای انواع شناورها از یکشنبه بهطور کامل در خلیج فارس و تنگه هرمز از سر گرفته میشود.
این در حالی است که در پی حملات سپاه به کشتیها در تنگه هرمز و نیز اعمال محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران از سوی آمریکا، رفتوآمد در یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان در دو هفته گذشته بهشدت کاهش یافته بود؛ امری که در افزایش دوباره قیمت نفت بازتاب یافت.
ارتش آمریکا جمعه در دریای عمان به یک کشتی تجاری که تلاش میکرد محاصره بندرهای ایران را نقض کند، شلیک کرد.
سپاه پاسداران نیز شنبه اعلام کرد نیروهایش طی ۲۴ ساعت گذشته چهار کشتی را که قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، متوقف کردهاند.
سپاه در بیانیهای که از صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش شد، اعلام کرد: «چهار شناور که قصد داشتند طی ۲۴ ساعت گذشته از بخش جنوبی تنگه هرمز و از مسیری غیرقانونی و ناامن عبور کنند، پس از شلیک اخطار از سوی نیروی دریایی سپاه متوقف شدند.»
بر اساس این بیانیه، کشتیها سپس «مسیر خود را تغییر دادند.»
وقفهای کوتاه یا بازگشت به دیپلماسی؟
روزنامه تایمز اسرائیل هم نوشت هنوز مشخص نیست توقف حملات نشانه بازگشت به مسیر دیپلماسی است یا صرفا وقفهای کوتاه پیش از ازسرگیری درگیریها.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه گفت هنوز تصمیم نگرفته است که حملات گسترده جدیدی علیه جمهوری اسلامی انجام دهد یا نه، اما افزود تهران اکنون در مذاکرات با واشینگتن «جدیتر» شده است.
این اظهارات پس از گزارشهایی مطرح شد که نشان میداد ترامپ که بهطور فزایندهای از وضعیت موجود ناامید شده، با مشاوران ارشد خود درباره آغاز یک عملیات نظامی گسترده علیه جمهوری اسلامی گفتوگو کرده است.
ترامپ در پاسخ به خبرنگاران در دفتر بیضی که پرسیدند آیا تصمیم خود را گرفته است یا نه، گفت: «نه، هنوز نگرفتهام.»
او افزود: «ببینید، ما همین حالا داریم با آنها صحبت میکنیم. فکر میکنم هرچه روزها میگذرد، آنها جدیتر و جدیتر میشوند؛ شاید به دلیل واضحی.»
ترامپ گفت حکومت ایران باید میان توافق یا مواجهه با «سطح بسیار بالاتری» از حملات یکی را انتخاب کند.
او افزود: «ما کاملا آماده و مسلح هستیم و آماده اقدامیم. اما داریم با آنها صحبت میکنیم، بنابراین تا زمانی که مذاکره میکنیم، خواهیم دید چه میشود. من معتقدم... آنها بسیار جدی هستند. باید هم باشند.»
سفارتخانههای آمریکا در خاورمیانه نیز جمعه به شهروندان آمریکایی در منطقه هشدار دادند که ممکن است گزینههای خروج از منطقه محدودتر شود و احتمال لغو پروازها و اختلال در سفرها افزایش یافته است.
همزمان، سپاه پاسداران به ساکنان کشورهای همسایه توصیه کرد از پایگاههایی که نیروهای آمریکایی در آنها حضور دارند فاصله بگیرند.
واینت در گزارش خود نوشت اگرچه قطر و عمان تهران را برای مصالحه تحت فشار قرار دادهاند، اما مقامهای اسرائیلی با وجود گشایش دیپلماتیک دیگری در آستانه سفر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل به واشینگتن، همچنان شانس اندکی برای دستیابی به توافقی پایدار میبینند.
بهنوشته این روزنامه، از دید اسرائیل این وقفه بیش از آنکه نشاندهنده تغییری اساسی در ارزیابی کلی از مذاکرات باشد، به منزله فرصتی موقت و حیاتی برای حکومت ایران است. مقامهای اسرائیلی معتقدند یادداشت تفاهم میان واشینگتن و تهران عملاً مرده است و تقریبا هیچ چشماندازی برای دستیابی به توافقی دائمی که جمهوری اسلامی را ملزم به تسلیم در برابر خواستههای آمریکا کند، نمیبینند.
واینت نوشت حتی اگر ترامپ فرصت دیگری به حکومت ایران داده باشد، اسرائیل انتظار ندارد این روند به توافقی پایدار منجر شود. با این حال، تهران ممکن است موفق شده باشد زمان بیشتری برای خود بخرد، هرچند مقامهای اسرائیلی معتقدند این مهلت ممکن است کوتاه باشد.
بنیامین نتانیاهو قرار است دوشنبه راهی واشینگتن شود و سهشنبه ششم مرداد در کاخ سفید با ترامپ دیدار کند. همچنین انتظار میرود او در مراسم خاکسپاری سناتور لیندسی گراهام که اوایل ماه جاری درگذشت، شرکت کند.
تشدید درگیری میان عربستان و حوثیها
در حالی که ایران پس از ۱۳ شب، شب آرامی را پشت سر گذاشت، درگیریها با تشدید تنش میان عربستان سعودی و حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی ادامه دارد. عربستان یک بندر را هدف قرار داد و حوثیها نیز موشکها و پهپادهایی را به سوی تاسیسات نفتی سعودی شلیک کردند
حوثیها این هفته دو نفتکش سعودی را در دریای سرخ هدف قرار دادند؛ اقدامی که نگرانیها درباره احتمال تلاش دوباره این گروه برای مسدود کردن مسیرهای کشتیرانی در دریای سرخ را افزایش داده است.
در واکنش، ائتلاف به رهبری عربستان سعودی در یمن اعلام کرد که عربستان صبح شنبه شهر بندری حدیده در یمن را هدف قرار داده است.
همزمان، منابع امنیتی یونان به رویترز گفتند سامانههای دفاع هوایی در عربستان شنبه دو موشک بالستیک شلیکشده از یمن را که پالایشگاههای نفت در ینبع در ساحل دریای سرخ را هدف گرفته بودند، رهگیری کردند.
دفاع مدنی عربستان چندین هشدار برای ینبع صادر کرد و بعدا اعلام کرد خطر برطرف شده است.
همچنین برای شهر بندری جیزان در نزدیکی مرز یمن، هشدار صادر شد. در ابتدا گزارشی رسمی از خسارات منتشر نشد، اما تصاویر منتشرشده از جیزان ستونهای دود سیاه را نشان میداد که از پالایشگاه آرامکو در این شهر به هوا برخاسته بود.
تایمز اسرائیل به نقل از منابع خود گزارش داد که سامانه دفاعی از سوی نیروهای نظامی یونان اداره میشد. یونان از سال ۲۰۲۱ و بر اساس توافقی برای کمک به حفاظت از زیرساختهای انرژی عربستان، یک سامانه پاتریوت ساخت آمریکا در این کشور مستقر کرده است.
بعدتر در روز شنبه، منابع امنیتی یونان گفتند همین سامانه پاتریوت یک پهپاد شلیکشده از یمن را در منطقه ینبع سرنگون کرده است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه هرگونه نقش تهران در تشدید درگیریهای یمن را رد کرد و خواستار گفتوگو شد.
او گفت: «ما معتقدیم برای مساله یمن، بابالمندب و دیگر مسائل منطقهای، راهحل نظامی وجود ندارد.»
عراقچی گفت وضعیت یمن «نمیتواند به ایران نسبت داده شود» و حوادث اطراف تنگه بابالمندب «ریشه در اختلافات و مسائل قدیمی میان یمن، عربستان سعودی و کشورهای منطقه دارد.»
با این حال، رویترز پیشتر گزارش داده بود که جمهوری اسلامی از حوثیها خواسته است در صورت هدف قرار گرفتن مراکز انرژی ایران از سوی آمریکا، بابالمندب را مسدود کنند. رویترز همچنین از اعزام شماری از افسران سپاه پاسداران به همراه تجهیزات موشکی و نظامی برای حوثیها خبر داده است.
پس از آنکه حوثیها محاصره بنادر عربستان را اعلام کردند و مدعی حمله به نفتکشها شدند، درگیری میان آنها و عربستان بار دیگر بالا گرفته است. درگیری دو طرف از زمان آتشبس با میانجیگری سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ تا حد زیادی متوقف شده بود.
این محاصره توانایی عربستان برای انتقال کالا و نفت به بازارهای جهانی را تهدید کرده است؛ بهویژه پس از آنکه جمهوری اسلامی نیز بهطور همزمان تنگه هرمز، تنها مسیر دریایی دیگر عربستان، را مسدود کرده است.
سخنگوی حوثیها جمعه گفت این گروه تردد از تنگه بابالمندب را مسدود نکرده و محاصره دریایی «فقط طرف سعودی را تحت تاثیر قرار میدهد.»
یک منبع آگاه از برنامهریزیهای نظامی به نیویورکپست گفت این عملیات فوقالعاده پیچیده شامل یورش هزاران نیروی زمینی به تاسیسات هستهای ایران خواهد بود؛ نیروهایی که باید از تلههای انفجاری عبور کنند، از گروههای مهندسی و ساختمانی استفاده کنند و همزمان یک نیروی دفاعی بزرگ برای مسدود کردن مسیرهای اطراف تاسیسات مستقر کنند.
جوزف راجرز، معاون مدیر مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، نیز به این روزنامه گفت: «از گفتنش خوشم نمیآید، اما فکر میکنم محتملترین راه برای خلاص شدن از مواد هستهای ایران، دستکم آنچه اکنون در اختیار دارند، یک عملیات نظامی است؛ چون مذاکرات به این زودیها به جایی نمیرسد.»
راجرز افزود پس از انجام این مراحل، یک گروه کوچک از نیروهای عملیات ویژه، عملیات واقعی و بسیار خطرناک بازیابی مواد را انجام خواهد داد.
او گفت: «فکر میکنم این یکی از پیچیدهترین عملیاتهای تاریخ نظامی، اگر نگوییم پیچیدهترین آنها، خواهد بود. این عملیات از نظر لجستیکی سنگین و دشوار خواهد بود و در محیطی مورد مناقشه انجام میشود. ارتش ایران تا حد زیادی نابود شده است، اما آنها همچنان بسیار پیشرفتهتر از کوباییهایی هستند که از مادورو محافظت میکردند.»
بر اساس این گزارش، گروه نیروهای عملیات ویژه ممکن است شامل اسکادران نقرهای تیم ششم سیل، گردان دوم رنجر و گروهان ۲۱ مهمات ارتش آمریکا باشد. گروهان ۲۱ مهمات، مسئولیت جابهجایی و انتقال هر میزان اورانیوم غنیشدهای را برعهده خواهد داشت که از تاسیسات عمدتا ویرانشده فردو و تاسیسات بهشدت آسیبدیده اصفهان به دست آید.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سال ۲۰۲۵ گزارش داده بود که جمهوری اسلامی در مجموع بیش از ۹هزار کیلوگرم اورانیوم غنیشده در سطوح مختلف در اختیار داشته است.
نیویورکپست در ادامه گزارش خود نوشت که تاسیسات هستهای اصفهان که در منطقهای دورافتاده قرار دارد و بهشدت محافظت میشود، در هفتههای اخیر به تلههای انفجاری مجهز شده است.
راجرز گفت: «شما باید در اطراف تمام سایتهایی که قصد دارید وارد آنها شوید و مواد را از آنجا خارج کنید، یک محدوده امن ایجاد کنید. این کار مستلزم حضور نیروهای زمینی برای تامین امنیت پیرامون سایتها و سپس ایجاد یک مسیر امن برای کاروان تا فرودگاه است.»
نیروهای نظامی آمریکا همچنین باید ورودیهای تخریبشده تاسیسات را حفاری و باز کنند و در همان حال حملات نیروهای مسلح جمهوری اسلامی را دفع کنند.
ریچارد گلدبرگ، که در نخستین دولت ترامپ مدیر امور مقابله با سلاحهای کشتار جمعی ایران در شورای امنیت ملی کاخ سفید بود، به نیویورکپست گفت: «بنابراین پرسش این است که تا چه مدت میتوانید چنین وضعیتی را حفظ کنید و همچنان قادر باشید همه نیروهایتان را از منطقه خارج کنید؟»
این ماموریت همچنین مستلزم کنترل کامل یک کریدور هوایی خواهد بود تا ارتش بتواند نیروها و محموله را به مکانی امن منتقل کند.
گلدبرگ گفت: «گزارشهایی دیدهایم که نشان میدهد ایران تاسیسات اصفهان را مستحکمتر کرده، تلههای انفجاری کار گذاشته و احتمالا نیروهایی را نیز در پیرامون آن مستقر کرده است.»
او افزود: «در حال حاضر هیچ عنصر غافلگیری وجود ندارد. اهداف ثابت هستند. ما میدانیم کجا هستند. ایرانیها هم میدانند کجا هستند.»
بر اساس گزارشی که سیانان ماه گذشته منتشر کرد، حکومت ایران در آستانه احتمال یورش به تاسیسات اصفهان، در تونلهای این مجموعه مین و مواد منفجره کار گذاشته است.
گفته میشود تاسیسات واقع در «کوه کلنگی» در نطنز اکنون محل نگهداری صدها سانتریفیوژ حکومت ایران است.
پس از انتشار گزارشهایی مبنی بر اینکه حکومت ایران صدها سانتریفیوژ را به تاسیساتی در دل کوه کلنگ گزلا منتقل کرده، اکنون از این تاسیسات نیز بهعنوان یک هدف احتمالی نام برده میشود.
گلدبرگ گفت: «نمیدانیم چه تعداد سانتریفیوژ آن پایین وجود دارد. آیا قرار است آنها را واقعا باز کنند، نابود کنند یا بیرون بیاورند؟ منظورم این است که اگر مجبور باشید داخل کوه کلنگ گزلا یک ماموریت عملیات ویژه انجام دهید، محتملترین دلیلش این است که فکر میکنید نمیتوانید این تاسیسات را با حمله هوایی فروریزید.»
بهنوشته نیویورکپست تصمیم درباره اینکه آیا حملات هوایی بهتنهایی کافی خواهند بود یا نه، به میزان اطلاعات جامعه اطلاعاتی آمریکا درباره نقشه تاسیسات و نقاط ضعف ساختمان بستگی دارد؛ مشابه بمبهای سنگرشکنی که «پاشنه آشیل» تاسیسات بهشدت مستحکم فردو، یعنی کانال تهویه آن، را هدف قرار دادند.
گلدبرگ گفت: «این یک ماموریت تخریب است. اگر بخواهید وارد تاسیسات شوید، هدفتان این خواهد بود که تاسیسات را فروریزید.»
بهنوشته نیویورکپست برخلاف اصفهان و فردو، آمریکا ممکن است بتواند در کوه کلنگ گزلا به موفقیتی سریع دست یابد.
گلدبرگ با اشاره به عملیاتی که در آن نیکلاس مادورو، دیکتاتور سابق ونزوئلا، در مجموعه ریاستجمهوری در کاراکاس بازداشت شد، گفت: « عملیات در کوه کلنگ گزلا بالقوه میتواند شبیه عملیات مادورو باشد. چون نفوذ میکنید، مواد منفجره را کار میگذارید و خارج میشوید.»
موضوع گلایههای شهروندان در پیامهای ارسالشده، ایجاد مزاحمت، رعب و وحشت آفرینی و سلب امنیت اجتماعی از شهروندان به وسیله این نیروهاست.
بر اساس پیامهای دریافتی، این نیروها در مناطق گستردهای از جمله آبادان، خرمشهر، سمنان، شاهرود، کرج (چهارباغ) و نوار جنوب شرقی کشور (از سیریک تا جاسک) پراکنده شدهاند.
حضور نیروها و مزدوران خارجی در ایران به قصد سرکوب شهروندان معترض و مخالف جمهوری اسلامی در طول سالهای گذشته و از زمان اعتراض به نتایج اعلام شده برای انتخابات ریاستجمهوری سال ۸۸، همواره خبرساز بوده است.
گزارشها از مشارکت نیروهای نیابتی تهران، از جمله عوامل وابسته به حشد شعبی، در کنار اعضای سپاه پاسداران و بسیج، در سرکوب و کشتار معترضان در ایران در جریان انقلاب ملی ایرانیان در دیماه ۱۴۰۴ حکایت دارند.
سیانان ۲۵ دیماه به نقل از یک منبع نظامی اروپایی و یک منبع امنیتی عراقی گزارش داد شبهنظامیان عراقی در هفتههای پیش از آن تاریخ برای کمک به جمهوری اسلامی در سرکوب معترضان، وارد ایران شدند.
ایراناینترنشنال پیشتر گزارشی در همین زمینه منتشر کرده بود.
اعزام این نیروها به ایران در پوشش «سفر زیارتی به مشهد» انجام شده بود، اما آنان در عمل در پایگاه علی خامنهای در اهواز گرد هم آمده بودند و سپس برای مشارکت در کشتار و سرکوب خشونتآمیز اعتراضات، به مناطق مختلف ایران اعزام شدند.
پس از انتشار گزارشها درباره حضور نیروهایی با پرچم حشد شعبی در برخی شهرهای ایران، موجی از پیامهای شهروندان به ایراناینترنشنال سرازیر شد که حاکی از ایجاد فضای رعب و وحشت در شهرهای مختلف، بهویژه در جنوب کشور بود.
روایتهای شهروندان از شهرهای مختلف
تعدادی از مخاطبان در پیامهای خود از سمنان گزارش دادند که نیروهای حزبالله لبنان و حشد شعبی همراه با خانوادههایشان در این شهر مستقر شدهاند: «زنان آنها در تجمعات حکومتی نقش پرچمدار را ایفا میکنند و مردانشان برای زنان و دختران ایرانی آزاررسانی و مزاحمت ایجاد میکنند.»
مشابه این وضعیت در شاهرود نیز گزارش شده است؛ جایی که این افراد تحت عنوان «دانشجو»، شبها در کافهها پرسه میزنند و امنیت روانی دختران را مختل میکنند.
پیشتر نیز برپایی ایستهای بازرسی و تردد با خودروهای نظامی در آبادان و خرمشهر، تجمعهای رعبآور در چهارباغ کرج و تبدیل مدارس به پایگاههای نظامی در جنوب شرق کشور، موجی از نگرانی را در میان ساکنان محلی به وجود آورده بود.
در این شرایط، مخاطبی از آبادان، وضعیت شهر را چنین تشریح کرده بود: «نیروهای حشد شعبی با تویوتا هایلوکس، در پایگاه بسیج روبهروی سیتیسنتر مستقر شدهاند و با نیروهای سپاه در طول مسیر چند ایستبازرسی راه انداختهاند و خودروهای مردم را تفتیش میکنند.»
بر اساس گزارشهای پیشین، همزمان با درخواست سپاه پاسداران، حدود ۱۵ هزار نیروی مسلح حشد شعبی و فاطمیون، به خیابانهای ایران اعزام شدهاند.
پیش از آغاز جنگ در ایران، روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خلیج فارس از تنگه هرمز عبور میکرد. اکنون افزایش قیمت نفت و محدودیتهای اعمالشده بر این آبراه، کشورهای منطقه را بر آن داشته است تا برای انتقال نفت به بنادر دریای سرخ، دریای عمان و دریای مدیترانه، خطوط لوله بیشتری احداث کنند.
به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، دستکم هفت پروژه بزرگ خط لوله در کشورهای منطقه در دست ساخت یا برنامهریزی است یا بهعنوان گزینهای احتمالی بررسی میشود. مقامهای دولتی، شرکتهای نفتی و تحلیلگران میگویند جنگ برای تولیدکنندگان نفت منطقه به زنگ خطری تبدیل شده و آنان را به کاهش وابستگی به تنگه هرمز، آبراهی در امتداد سواحل ایران، مصمم کرده است.
ویکتوریا گرابنووگر، تحلیلگر ارشد شرکت دادهپردازی کپلر، گفت تولیدکنندگان دریافتهاند که وابستگی گسترده به تنگه هرمز «دیگر راهبردی عاقلانه برای بلندمدت نیست».
عربستان سعودی و امارات متحده عربی از مسیرهای موجود استفاده میکنند
تعطیلی عملی تنگه هرمز میتوانست ضربهای بهمراتب بزرگتر به اقتصاد جهانی وارد کند، اما عربستان سعودی و امارات متحده عربی از خطوط لولهای برخوردارند که امکان انتقال بخشی از نفت آنها به خارج از این آبراه را فراهم میکند.
عربستان سعودی در دهه ۱۹۸۰ و در جریان جنگ ایران و عراق، به دلیل نگرانی از احتمال ایجاد اختلال در کشتیرانی به دست تهران، خط لوله شرق به غرب را احداث کرد. این خط لوله نفت را از مرکز فرآوری بقیق در شرق عربستان به شهر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند.
نفت پس از رسیدن به ینبع در نفتکشهایی بارگیری میشود که یا از مسیر جنوب به دریای عرب میروند یا با حرکت به سوی شمال، از کانال سوئز عبور میکنند.
امارات متحده عربی نیز انتقال نفت به بندر فجیره را افزایش داده است. این بندر در ساحل دریای عمان و حدود ۱۴۵ کیلومتری جنوب تنگه هرمز قرار دارد و کشتیها برای رسیدن به آن نیازی به عبور از این تنگه ندارند.
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، خطوط لوله عربستان و امارات پیش از جنگ در مجموع روزانه بین ۳.۵ میلیون تا ۵.۵ میلیون بشکه ظرفیت استفادهنشده داشتند. هر دو خط لوله اکنون با ظرفیتی نزدیک به حداکثر توان خود فعالیت میکنند.
امارات متحده عربی خط لوله سه میلیارد دلاری میسازد
شرکت دولتی نفت ابوظبی اجرای پروژهای سه میلیارد دلاری برای ساخت یک خط لوله جدید به فجیره را سرعت بخشیده است. این خط لوله به طول ۳۰۰ کیلومتر، به موازات مسیر موجود ساخته میشود و قرار است ظرفیت انتقال نفت به فجیره را روزانه بیش از ۱.۲ میلیون بشکه افزایش دهد.
اجرای این پروژه پیش از جنگ آغاز شده بود و به گزارش کپلر، اکنون حدود نیمی از آن تکمیل شده است. زمان رسمی پایان پروژه اوایل سال ۲۰۲۷ اعلام شده، اما کپلر با توجه به ضرورت توسعه امکانات بندر فجیره، اواسط سال ۲۰۲۷ را موعد محتملتری میداند.
گرابنووگر گفت اجرای پروژه با چنین سرعتی تنها در شرایط ایجاد شده بر اثر محدودیت تردد در تنگه هرمز امکانپذیر شده است.
عراق به دنبال مسیرهایی به ترکیه، سوریه و اردن است
عراق نیز برنامههای خود را برای ایجاد مسیرهای جایگزین صادرات نفت میدانهای جنوبی اطراف بصره سرعت بخشیده است. وابستگی این کشور به تنگه هرمز چنان گسترده است که اختلال در این مسیر، بغداد را ناچار به کاهش تولید نفت کرده است.
حدود ۹۰ درصد درآمد دولت عراق از فروش نفت تامین میشود. بغداد در همکاری با شرکتهای آمریکایی چند طرح خط لوله را دنبال میکند که یکی از آنها نفت را از پایانهای در بصره به بندر جیهان ترکیه در ساحل دریای مدیترانه منتقل خواهد کرد.
پیش از جنگ، روزانه بیش از سه میلیون بشکه نفت از پایانه بصره صادر میشد. در طرح جدید، شاخهای از خط لوله ترکیه تا بندر بانیاس سوریه در ساحل مدیترانه امتداد خواهد یافت. ظرفیت نهایی این شاخه ممکن است به روزانه دو میلیون بشکه برسد. وزارت خارجه آمریکا این مسیر را «دالانی حیاتی برای انرژی» توصیف کرده است.
مقامهای عراقی همچنین با اردن درباره پیشبرد طرح قدیمی ساخت خط لولهای از بصره به بندر عقبه گفتوگو کردهاند. نفت انتقالیافته به عقبه میتواند از طریق دریای سرخ یا کانال سوئز به بازارهای آسیا و دیگر نقاط جهان صادر شود.
با این حال، اجرای طرحهای عراق و ایجاد مسیرهای انتقال نفت به ترکیه، سوریه و اردن در مقایسه با پروژه امارات به زمان بیشتری نیاز خواهد داشت.
ظرفیت دور زدن هرمز تا سال ۲۰۲۸ افزایش مییابد
تحلیلگران بانک سرمایهگذاری گلدمن ساکس برآورد کردهاند پروژههای جدید دور زدن تنگه هرمز میتوانند تا پایان سال آینده، روزانه ۳.۸ میلیون بشکه ظرفیت صادراتی تازه ایجاد کنند.
بر اساس این برآورد، ظرفیت اضافی این مسیرها تا پایان سال ۲۰۲۸ به روزانه ۷.۳ میلیون بشکه خواهد رسید. در صورت تکمیل پروژهها، حدود ۶۰ درصد از مجموع صادرات روزانه ۲۳ میلیون بشکهای کشورهای خلیج فارس پیش از جنگ، در مواقع ضروری میتواند بدون عبور از تنگه هرمز انجام شود.
مسیرهای جایگزین طولانیتر و پرهزینهترند
دور زدن تنگه هرمز هزینهها و مدت انتقال نفت را افزایش خواهد داد. خطوط لولهای که نفت را از خلیج فارس به دریای مدیترانه منتقل میکنند، برای رساندن محمولهها به مشتریان آسیایی در جهت نامناسبی قرار دارند.
کشورهای آسیایی پیش از جنگ بخش بزرگی از نفت مورد نیاز خود را از مسیر تنگه هرمز دریافت میکردند. نفتی که از طریق ترکیه یا سوریه به مدیترانه برسد، برای انتقال به این مشتریان باید مسیری بسیار طولانیتر را با دور زدن جنوبیترین نقطه آفریقا طی کند.
انتقال نفت از عربستان سعودی به دریای سرخ نیز بدون خطر نیست. حوثیهای مورد حمایت حکومت ایران در یمن اعلام کردند دو نفتکش سعودی را در این دریا هدف قرار دادهاند. این گروه پیشتر نیز توانسته بود کشتیرانی را در تنگه بابالمندب، مسیر ارتباطی دریای سرخ و خلیج عدن، مختل کند.
نفت انتقالیافته به دریای سرخ میتواند از کانال سوئز به مدیترانه برسد، اما بزرگترین نفتکشهای جهان امکان عبور از این کانال را ندارند. این کشتیها که هر یک تا دو میلیون بشکه نفت حمل میکنند، معمولا مقرونبهصرفهترین وسیله برای انتقال نفت در مسافتهای طولانی به شمار میروند.
خود خطوط لوله نیز در برابر حمله آسیبپذیرند. حمله پهپادی حوثیها در ماه مه ۲۰۱۹ فعالیت خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی را متوقف کرد.
خطوط لوله مشکل صادرات گاز قطر را حل نمیکنند
توسعه خطوط لوله نفتی، راهحلی برای اختلال در صادرات گاز طبیعی مایعشده یا الانجی نیست؛ زیرا این محصول عمدتا با کشتی منتقل میشود.
پیش از جنگ، حدود یکپنجم کل گاز طبیعی مایعشده جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. بخش بزرگی از این محمولهها متعلق به قطر و مقصد آنها مشتریان آسیایی بود.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، طرحهای جدید میتوانند وابستگی تولیدکنندگان نفت خلیج فارس به تنگه هرمز را به میزان قابل توجهی کاهش دهند، اما آن را کاملا از میان نخواهند برد. هزینه بالاتر انتقال، طولانیتر شدن مسیرها و احتمال حمله به بنادر، خطوط لوله و کشتیها از محدودیتهای اصلی گزینههای جایگزین هستند.
