همزمان با ادامه درگیریهای نظامی میان آمریکا و جمهوری اسلامی، رسانههای داخل ایران از حمله در چند مرحله به جزیره قشم خبر دادند. در مقابل، ارتش جمهوری اسلامی با انتشار اطلاعیهای اعلام کرد که با پهپادهای انتحاری، انبار مهمات ارتش آمریکا در اردوگاه العدیری، همچنین سامانه رادار پاتریوت و رادار هوایی پایگاه علیالسالم در کویت را هدف قرار داده است.
جزییات بیشتر با سامان رحمتیان، عضو تحریریه ایراناینترنشنال:
با این حال، پژوهشگران معتقدند پیش از هرگونه تلاش برای دگرگون کردن سیاره سرخ، باید پیامدها و خطرات احتمالی آن بهدقت بررسی شود؛ بهویژه این احتمال که مریخ از پیش میزبان اشکالی از حیات باشد و مداخله انسان به نابودی آنها بینجامد.
به گزارش وبسایت «ساینسدیلی»، زمینیسازی (Terraforming) به فرایند تغییر شرایط یک سیاره یا قمر با هدف فراهم کردن محیطی مناسب برای انسان و دیگر اشکال حیات مشابه حیات زمینی گفته میشود.
از حیث نظری، این فرایند شامل تغییر جو، اقلیم و سطح یک جرم آسمانی برای شبیهتر کردن شرایط آن به زمین است؛ اقداماتی مانند افزایش اکسیژن، ایجاد منابع پایدار آب مایع و رساندن دما به محدودهای مناسب برای حیات.
مریخ مدتهاست یکی از اصلیترین گزینهها برای زمینیسازی به شمار میرود و طرحهای مختلفی برای تغییر شرایط آن مطرح شده است؛ از آزادسازی گازهای گلخانهای برای گرم کردن سیاره گرفته تا استفاده از میکروارگانیسمهایی که بتوانند در بازههای زمانی طولانی اکسیژن تولید کنند.
یافتههای یک کارگاه علمی حاکی از آن است که پیشرفتهای اخیر، زمینیسازی را به حوزهای معتبر برای پژوهش تبدیل کردهاند، هرچند هرگونه تلاش عملی برای اجرای آن همچنان به آیندهای دور تعلق دارد.
اریکا دیبندیکتیس، مدیرعامل «پایونیر لبز» و نویسنده گزارشی که برای کارگاه «مریخ سبز» ۲۰۲۵ تهیه شده، میگوید زمینیسازی مریخ تا چند دهه پیش عملا دستنیافتنی به نظر میرسید، اما پیشرفتهای عمده فناوری این ارزیابی را تغییر دادهاند.
کاهش بالقوه و چشمگیر هزینه استفاده از «استارشیپ» شرکت اسپیسایکس، همراه با پیشرفتهای زیستشناسی مصنوعی و مدلسازی اقلیمی، زمینه را برای بازنگری در امکانپذیری این ایده فراهم کرده است.
به باور پژوهشگران، پرسش اصلی دیگر صرفا این نیست که آیا زمینیسازی مریخ از نظر قوانین فیزیک امکانپذیر است، بلکه باید بررسی کرد آیا بشر اساسا باید چنین اقدامی را دنبال کند و در صورت تصمیم به انجام آن، امنترین مسیر چه خواهد بود.
نقشه راه زمینیسازی مریخ
در این گزارش، پژوهشگران بهجای آنکه فناوریهای موجود را نقطه آغاز قرار دهند، ابتدا تصویری از مریخی قابل سکونت در آینده ترسیم کردند و سپس با حرکت معکوس از این چشمانداز، مراحل احتمالی دستیابی به آن را مورد بررسی قرار دادند.
مرحله نخست بر گرم کردن سیاره متمرکز است. بر اساس این طرح، میتوان با استفاده از ذرات معلق مهندسیشده یا گازهای گلخانهای، میانگین دمای مریخ را طی چند دهه، دهها درجه افزایش داد.
مطالعات نشان میدهند مریخ ذخایر قابلتوجهی از آب یخزده دارد که در صورت ذوب شدن، میتواند اقیانوسی به وسعت نزدیک به چهار میلیون کیلومتر مربع با عمق متوسط حدود ۳۰۰ متر ایجاد کند.
افزایش دمای مریخ به میزان حدود ۳۰ درجه سانتیگراد میتواند روند ذوب بخشی از این ذخایر یخی را آغاز و زمینه را برای شکلگیری آب مایع پایدار در سطح سیاره فراهم کند.
نقش کلیدی میکروبهای مهندسیشده
مرحله بعدی میتواند وارد کردن حیات میکروبی به این سیاره باشد. پژوهشگران پیشنهاد میکنند میکروارگانیسمهای «سختزیست» که بهطور طبیعی توانایی بقا در محیطهای بسیار دشوار را دارند، با ویژگیهایی مانند مقاومت در برابر دماهای بسیار شدید، تشعشعات و فشار پایین جو مهندسی شوند.
این موجودات که بهطور ویژه برای شرایط مریخ طراحی شدهاند، ممکن است طی چند دهه به شکل لایههایی شبیه جلبک در بخشهایی از سطح سیاره گسترش یابند و از طریق فتوسنتز، روند بسیار کند تغییر ترکیب جو را آغاز کنند.
ایجاد جو قابل تنفس در مریخ
ایجاد جوی غنی از اکسیژن که بتواند از حیات پیچیده پشتیبانی کند، احتمالا چند قرن یا حتی بسیار بیشتر زمان خواهد برد.
پژوهشگران تصور میکنند این فرایند ابتدا در زیستگاههای گنبدی عظیم با ارتفاع حدود ۱۰۰ متر آغاز شود. در این محیطهای بسته میتوان از طریق فتوسنتز یا الکترولیز آب، اکسیژن قابل تنفس تولید کرد.
با گذشت زمان، گسترش پوشش گیاهی به خارج از این زیستگاهها میتواند به افزایش تدریجی اکسیژن در جو مریخ کمک کند. با این حال، برآوردها نشان میدهند تولید طبیعی اکسیژن بهتنهایی ممکن است حدود هزار سال زمان ببرد.
در صورت موفقیت چنین فرایندی، ساکنان آینده مریخ ممکن است سرانجام بتوانند بدون وابستگی به گنبدهای محافظ در این سیاره زندگی کنند.
مجهولات علمی درباره زمینیسازی مریخ
این طرح در عین حال بر مجموعهای از پرسشهای اساسی تاکید دارد که پیش از هرگونه اقدام گسترده برای زمینیسازی مریخ باید به آنها پاسخ داده شود.
دانشمندان هنوز اطلاعات کاملی درباره آنچه در زیر صفحات عظیم یخی مریخ قرار دارد، در اختیار ندارند. همچنین مشخص نیست گرمتر و مرطوبتر شدن این سیاره چه تاثیری بر طوفانهای گسترده گردوغبار آن خواهد گذاشت.
پرسش مهم دیگر این است که آیا مریخ منابع کافی برای اجرای فرایندهایی مانند الکترولیز آب در مقیاس وسیع دارد یا بخشی از مواد مورد نیاز باید با هزینهای بسیار بالا از زمین به این سیاره منتقل شوند.
چالشهای اخلاقی زمینیسازی مریخ
موانع علمی و فناورانه تنها بخشی از چالشهای زمینیسازی مریخ هستند و چنین اقدامی پرسشهای اخلاقی مهمی را نیز مطرح میکند.
هرگونه دگرگونی گسترده در مریخ میتواند بخشهایی از تاریخ طبیعی این سیاره را برای همیشه تغییر دهد یا از بین ببرد و فرصت دانشمندان آینده برای مطالعه آن در وضعیت طبیعی و دستنخورده را محدود کند.
مهمتر از آن، اگر حیات بومی در مریخ وجود داشته باشد، حتی در حد میکروارگانیسمها، وارد کردن موجودات زنده زمینی میتواند اکوسیستم احتمالی این سیاره را آلوده یا نابود کند؛ آن هم پیش از آنکه دانشمندان فرصت شناسایی و مطالعه کامل آن را بیابند.
