به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بامداد سهشنبه ۱۶ تیر دو کشتی تجاری را در نزدیکی تنگه هرمز هدف حملات موشکی قرار داد؛ اقدامی که به منزله تشدید تنشهاست و میتواند مذاکرات برای پایان دادن به جنگ میان آمریکا و جمهوری اسلامی را با دشواری بیشتری روبهرو کند.
بهگفته این مقام، این حملات تلفات جانی بر جای نگذاشته است.
این حمله پس از آن رخ داد که توافق یکهفتهای میان آمریکا و جمهوری اسلامی برای توقف حملات در تنگه هرمز به پایان رسید.
ازسرگیری حملات از سوی جمهوری اسلامی، سرنوشت مذاکرات بر سر یادداشت تفاهمی را که کمتر از سه هفته پیش امضا شده بود، بیش از پیش مبهم میکند.
به احتمال زیاد، ایالات متحده با حمله به اهدافی در خاک ایران به این اقدام سپاه پاسخ خواهد داد.
حمله همزمان با مراسم دفن علی خامنهای
این حملات در حالی رخ داد که جمهوری اسلامی مشغول مراسم دفن علی خامنهای، دیکتاتور پیشین است که در اولین روز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ هدف قرار گرفت و کشته شد. بسیاری از مقامهای جمهوری اسلامی در این مراسم بر ضرورت خونخواهی و گرفتن انتقام علی خامنهای و کشتن دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل و نیز شماری از مقامها و چهرههای آمریکایی تاکید کردهاند.
در پی افزایش عبور کشتیها از آبهای عمان، سپاه پاسداران بر شدت تهدیدهای خود افزوده بود. سپاه به کشتیها هشدار داده بود از مسیر دریایی مورد تایید ارتش آمریکا در نزدیکی سواحل عمان برای عبور از تنگه هرمز استفاده نکنند.
سپاه پاسداران آخر هفته گذشته از طریق بیسیم دریایی به کشتیها هشدار داد: «موشکها و پهپادهای ما آماده شلیک به سوی شما هستند.»
این پیام در فایلی صوتی که در اختیار روزنامه والاستریت ژورنال قرار گرفته، ثبت شده است.
این روزنامه حمله موشکی به کشتیها در میانه مذاکرات برای پایان دادن به جنگ را نشاندهنده نفوذ و قدرت سپاه پاسداران دانسته و افزوده سپاه با جریانهای میانهروتر در جمهوری اسلامی اختلاف نظر دارد.
والاستریت ژورنال پیشتر گزارش داده بود که سپاه پاسداران و نیروهای نزدیک به آن، بزرگترین مانع بر سر راه دستیابی به توافق به شمار میروند. بر اساس یادداشت تفاهمی که ماه گذشته میان آمریکا و جمهوری اسلامی امضا شد، دو طرف بر سر یک دوره ۶۰ روزه مذاکره برای دستیابی به توافق نهایی توافق کردهاند با این حال، هنوز نشانهای از پیشرفت در مذاکرات به چشم نمیخورد.
حملات بامداد سهشنبه سپاه در شرایطی صورت گرفته که تردد کشتیها از تنگه هرمز تازه در حال بازگشت به وضعیت عادی بود. در روزهای اخیر، تعداد عبورهای روزانه از این گذرگاه راهبردی بین ۳۰ تا ۶۰ کشتی تثبیت شده است.
با وجود دو حملهای که ماه گذشته به یک کشتی باری و یک نفتکش انجام شد، شرکتهای کشتیرانی همچنان به عبور کشتیهای خود از این مسیر ادامه دادهاند.
در پی آن دو حمله، آمریکا به اهدافی در سواحل جنوبی ایران حمله کرد و هشدار داد که در پاسخ به هر حمله جمهوری اسلامی به کشتیها در خلیج فارس، دست به حملات متقابل خواهد زد.
در جریان آن درگیریها، جمهوری اسلامی به پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین حمله کرد با این حال، هم واشینگتن و هم تهران از ادامه برخوردها خودداری و توافق کردند که حملات خود را متوقف سازند.
دونالد ترامپ پیشتر اعلام کرده بود که با توقف حملات به جمهوری اسلامی فرصت داده تا رهبر پیشین خود را به خاک بسپارد.
حملات جدید سپاه به کشتیهای تجاری همچنین در آستانه نشست رهبران کشورهای عضو ناتو در آنکارا، پایتخت ترکیه، صورت میگیرد. جنگ ایران و وضعیت کشتیرانی در تنگه هرمز از جمله محور مذاکرات این نشست خواهد بود. کشورهای عضو ناتو بارها بر آزادی کشتیرانی در این آبراهه تاکید کردهاند.
آلمان و فرانسه نیز از آمادگی خود برای مینزدایی از تنگه هرمز اعلام آمادگی کردهاند اما جمهوری اسلامی اعلام کرده که به هیچ کشوری اجازه مداخله در این کار را نخواهد داد.
جزییات حملات بامداد سهشنبه سپاه
اندکی پیش از آنکه مقامهای آمریکایی در گفتوگو با والاستریت ژورنال و اکسیوس از حمله موشکی سپاه به دو کشتی تجاری خبر دهد، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد یک نفتکش در هشت مایل دریایی شرق لیما در عمان، هنگام حرکت به سمت جنوب، از سمت چپ بدنه هدف پرتابهای ناشناس قرار گرفت و دچار آتشسوزی شد.
بر اساس این گزارش، این حادثه تلفات جانی یا خسارت زیستمحیطی نداشته و بررسی آن ادامه دارد.
این سازمان به کشتیها توصیه کرد هنگام عبور از این منطقه با احتیاط عمل کنند و هرگونه فعالیت مشکوک را گزارش دهند.
روزنامه والاستریت ژورنال نیز گزارش داد به نظر میرسد یکی از کشتیهایی که هدف حمله قرار گرفته، الرکیات (Al Rekayyat)، یک نفتکش حامل گاز طبیعی مایع (LNG) باشد که متعلق به شرکت ناقلات (Nakilat)، بازوی کشتیرانی صنعت گاز طبیعی مایع قطر، است. شرکت ناقلات تاکنون به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداده است.
در ساعات اولیه بامداد سهشنبه، خدمه یک کشتی که در نزدیکی «الرکیات» لنگر انداخته بود، از طریق رادیو دریایی ویاچاف (VHF) پیامی از این کشتی دریافت کرد.
بر اساس فایل صوتی که والاستریت ژورنال به آن دست یافته است، این کشتی از سمت چپ در بخش فوقانی موتورخانه، هدف اصابت قرار گرفته بود.
در این پیام آمده است: «در موتورخانه آتشسوزی رخ داده و همه جا پر از دود است. امکان ارزیابی میزان خسارت بیشتر وجود ندارد. تمام خدمه در سلامت هستند و در سمت راست کشتی تجمع کردهاند.»
بر اساس همین فایل صوتی، هنگام حمله، کشتی در دهانه تنگه هرمز و در آبهای عمان قرار داشت. موقعیت جغرافیایی کشتی نیز در این پیام مشخص شده بود. طبق اطلاعات موسسه الاسایجی (LSEG)، این کشتی از تاریخ ۱۸ ژوئن تاکنون هیچ سیگنال جیپیاس ارسال نکرده است.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی هرگز اهداف خود را درباره تنگه هرمز پنهان نکرده است: مالکیت ایران بر تنگه هرمز و عبور کشتیها تنها در ازای پرداخت عوارض و دریافت مجوز از تهران. حکومت ایران اکنون برای تحقق چنین امری اعلام کرده است که کشورهای «دوست» مانند چین ممکن است در این آبراه بینالمللی از امتیازاتی ویژه برخوردار شوند.
عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر جمهوری اسلامی در چین شنبه ۱۳ تیر در پکن اعلام کرد که جمهوری اسلامی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز قطعا هزینه خدمات دریافت خواهد کرد اما چین و دیگر کشورهای «دوست» ممکن است درباره میزان و نوع این هزینهها از «ملاحظات ویژه» برخوردار شوند.
بهنوشته والاستریت ژورنال به این ترتیب، سیاست خارجی جمهوری اسلامی به عامل تعیینکننده جریان انرژی جهان تبدیل خواهد شد و این وضعیت با «عبور آزاد» یا «باز بودن تنگه هرمز» که دونالد ترامپ و جیدی ونس، رییسجمهوری آمریکا ومعاون او آن را مهمترین دستاورد توافق خود معرفی کردهاند، همخوانی ندارد.
شورای سردبیری این روزنامه در سرمقاله خود افزوده است: « اگر متن یادداشت تفاهم را با دقت بخوانیم، این توافق ایران را تنها برای مدت ۶۰ روز متعهد میکند که عوارضی دریافت نکند و در عین حال به تهران اختیار میدهد که در گفتوگو با عمان، سازوکار آینده اداره و خدمات دریایی در تنگه را تعیین کند.»
دولت ترامپ استدلال میکند که عبارتبندی دقیق توافق به اندازه توازن قدرت اهمیت ندارد. بهنوشته والاستریت ژورنال این استدلال قابل درک است، اما حکومت ایران تنها چند هفته پیش با پهپاد به دو کشتی حمله کرد و همچنان کشتیهایی را که از مسیر آزاد عمان در تنگه هرمز عبور میکنند، تهدید میکند.
در روزهای اخیر، نزدیک به یکسوم کشتیهای عبوری از مسیر عمان استفاده کردهاند؛ موضوعی که نشان میدهد اقدامات قهری جمهوری اسلامی هنوز بهطور کامل موفق نبوده است اما حکومت ایران هر زمان که بخواهد میتواند دوباره به شناورها حمله کند. این حکومت تاکنون کشتیها را وادار کرده است سیستمهای شناسایی خود را خاموش کنند، ناگهان تغییر مسیر دهند و برای عبور به حمایت نظامی آمریکا متکی باشند. کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در حال بررسی مصالحههایی با جمهوری اسلامی هستند تا عبور کشتیها را تضمین کنند.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال اهمیت این موضوع تنها مالی یا مربوط به ایجاد یک سابقه جدید نیست. در حالی که ترامپ میکوشد از این درگیری عبور کند، جمهوری اسلامی همچنان میجنگد تا بتواند روزبهروز و کشتیبهکشتی تصمیم بگیرد که کدام کشورها سوخت خود را بهموقع دریافت کنند. تهران که در زمان جنگ دوباره از «سلاح نفت» استفاده کرد، اکنون میکوشد همان ابزار را در دوران صلح نیز به شکلی رسمی و مشروع تثبیت کند.
در پایان این یادداشت تاکید شده است که اعطای امتیاز ویژه از سوی جمهوری اسلامی به چین در تنگه هرمز نشان میدهد که کشورهای رقیب آمریکا همچنان به همکاری با یکدیگر ادامه میدهند و این همکاری به زیان منافع ایالات متحده است. تهران برای فروش نفت خود و بازسازی برنامه موشکیاش به پکن وابسته است. مسکو نیز در ازای پهپادها و مهمات تولید انبوه ایران، تجهیزات نظامی و اطلاعات در اختیار تهران قرار میدهد. اگر جمهوری اسلامی مالک و ادارهکننده تنگه هرمز شود، عبور رایگان این کشورها از این آبراه را میتوان تضمینشده دانست.
به نوشته والاستریت ژورنال، اگرچه قیمت نفت به سطح پیش از جنگ بازگشته، تردد نفتکشها در تنگه هرمز بهسرعت در حال عادی شدن است و تولیدکنندگان نفت خلیج فارس نیز چاههای غیرفعال خود را دوباره وارد مدار کردهاند، اما بازسازی ذخایر نفتی جهان فرآیندی بسیار زمانبر خواهد بود؛ موضوعی که به اعتقاد این روزنامه، مستقیماً بر موازنه قدرت میان تهران و واشینگتن در مذاکرات اثر میگذارد.
این گزارش میگوید هرچه کشورهای مصرفکننده سریعتر ذخایر راهبردی و تجاری نفت خود را بازسازی کنند، توان حکومت ایران برای تهدید اقتصاد جهانی از طریق اختلال در تنگه هرمز کاهش خواهد یافت. به همین دلیل، سرعت پر شدن دوباره این ذخایر به یکی از متغیرهای مهم در محاسبات سیاسی و اقتصادی دو طرف تبدیل شده است.
در همین ارتباط، والاستریت ژورنال به اظهارات هفته گذشته جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، اشاره میکند که میان ذخایر نفتی و روند مذاکرات با [حکومت] ایران ارتباط مستقیمی برقرار کرده بود. ونس گفته بود ایالات متحده با امضای یادداشت تفاهم با [حکومت] ایران این فرصت را فراهم کرده است که جهان «بخشی از ذخایر نفتی خود را دوباره پر کند و سپس ببیند اوضاع چگونه پیش میرود»؛ اظهارنظری که این روزنامه آن را اشارهای به تاثیر سطح ذخایر جهانی بر موقعیت تهران در مذاکرات توصیف میکند.
بر اساس این گزارش، ذخایر نفتی جهان شامل مخازن تجاری نزدیک پالایشگاهها، نفت ذخیرهشده روی نفتکشها و ذخایر راهبردی دولتهاست. موجودی ذخایر نفت خام کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) از مارس تا مه، ۱۶۳ میلیون بشکه کاهش یافته و به پایینترین سطح خود از دسامبر ۱۹۹۰ رسیده است.
با این حال، والاستریت ژورنال تاکید میکند که بازسازی این ذخایر احتمالاً ماهها و حتی سالها زمان خواهد برد؛ دورهای بسیار طولانیتر از مهلت ۶۰ روزهای که در یادداشت تفاهم میان [حکومت] ایران و آمریکا برای حل مسائل پیچیدهای مانند برنامه هستهای ایران در نظر گرفته شده است.
این روزنامه دو عامل را محرک اصلی بازسازی ذخایر جهانی میداند: کاهش قیمت نفت و افزایش غیرمنتظره عرضه. ناتاشا کانوا، مدیر تیم راهبرد جهانی کالا در بانک جیپی مورگان، میگوید: «موج جدید عرضه نفت در حال ورود به بازاری است که دستکم در شرایط کنونی، نیازی به این حجم از عرضه ندارد.»
در همین حال، برخی تحلیلگران پیشبینی کردهاند قیمت نفت که اکنون حدود ۷۰ دلار در هر بشکه است، در ماههای آینده باز هم کاهش یابد. تحلیلگران دو موسسه «مککواری» و «سیتیگروپ» هفته گذشته پیشبینی کردند قیمتها ممکن است تا حدود ۶۰ دلار در هر بشکه سقوط کند. به نوشته این گزارش، یکی از دلایل این روند آن است که مدیران ذخایر راهبردی هنوز خرید گسترده نفت برای پر کردن دوباره مخازن را آغاز نکردهاند.
برآورد جیپی مورگان نشان میدهد کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی احتمالاً از سهماهه چهارم سال جاری روند بازسازی ذخایر راهبردی خود را آغاز خواهند کرد. آمریکا نیز برنامه احیای ذخایر نفتی خود را از سال ۲۰۲۷ آغاز میکند؛ ابتدا با خرید روزانه ۱۰۰ هزار بشکه و سپس افزایش تدریجی آن به حدود ۱۷۰ هزار بشکه در روز در نیمه دوم همان سال.
روری جانستون، بنیانگذار موسسه پژوهشی «کامادیتی کانتکست»، به والاستریت ژورنال گفت: «این تغییر وضعیت، از بازاری که در آستانه یک شوک خطرناک عرضه قرار داشت به بازاری با مازاد عرضه، تنها چهار ماه پس از بسته شدن تنگه هرمز، تقریباً مضحک به نظر میرسد.»
این گزارش همچنین میافزاید که عبور نفتکشها از تنگه هرمز اکنون به «وضعیت عادی جدید» بین ۳۰ تا ۶۰ کشتی در روز رسیده است. اگرچه این میزان هنوز کمتر از دوران پیش از جنگ است، اما برای کاهش فشار بر بازار جهانی نفت کافی ارزیابی میشود.
به نوشته والاستریت ژورنال، کشورهای تولیدکننده حاشیه خلیج فارس نیز با سرعت در حال افزایش صادرات خود هستند. امارات متحده عربی که در ماه مه پس از سالها اختلاف بر سر سهمیه تولید از اوپک خارج شد، با استفاده از خط لوله ابوظبی-فجیره و همچنین نفتکشهایی که خارج از خلیج فارس فعالیت میکنند، از سریعترین کشورها در بازگرداندن صادرات به سطح پیشین بوده است.
کویت نیز سریعتر از انتظار تولید خود را افزایش داده است. بر اساس این گزارش، صادرات نفت این کشور هفته گذشته به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که پیش از جنگ این رقم حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز بود. عربستان سعودی نیز علاوه بر ازسرگیری تردد نفتکشها از خلیج فارس، همچنان بخشی از صادرات خود را از طریق خط لوله منتهی به دریای سرخ انجام میدهد.
والاستریت ژورنال در پایان نتیجه میگیرد که افزایش عرضه نفت، کاهش قیمتها و احیای تدریجی ذخایر جهانی، در صورت تداوم، میتواند یکی از مهمترین اهرمهای فشار جمهوری اسلامی در مذاکرات با آمریکا، یعنی تهدید اختلال در صادرات نفت از طریق تنگه هرمز، را بهتدریج تضعیف کند.
ژنرال بازنشسته، جک کین، یکشنبه ۱۴ تیر در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت ایالات متحده باید مانع از آن شود که جمهوری اسلامی کنترل تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد. او اظهار داشت که [حکومت] ایران همچنان تلاش میکند درباره زمان حرکت کشتیها، مقصد آنها و حتی پرداخت نوعی هزینه یا بیمه برای عبور از این آبراه تصمیمگیری کند و افزود: «ما باید جلوی این وضعیت را بگیریم.»
کین هشدار داد اگر [حکومت] ایران دست به «یک حمله بزرگ» بزند، آمریکا بار دیگر وارد عملیات گسترده نظامی خواهد شد. به گفته او، در صورت حمله دوباره نیروهای ایرانی به کشتیهایی که مقررات تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی را رعایت نکنند، واکنش آمریکا میتواند از حملات محدود فراتر رفته و به عملیات نظامی گسترده منجر شود؛ بهویژه اگر واشینگتن به این نتیجه برسد که [حکومت] ایران هرگز حاضر به توافقی نخواهد شد که اهداف دولت دونالد ترامپ را تامین کند.
اظهارات این فرمانده پیشین ارتش آمریکا در حالی مطرح میشود که تهران و واشینگتن پس از امضای یک تفاهمنامه، مذاکراتی را برای دستیابی به «توافق نهایی صلح» دنبال میکنند. یکی از محورهای اصلی این تفاهمنامه، ازسرگیری عبور آزادانه کشتیها از تنگه هرمز بود. با این حال، به نوشته وبسایت هیل، [حکومت] ایران در هفتههای اخیر به برخی شناورها در این آبراه حمله کرده و آمریکا نیز در پاسخ، حملات تلافیجویانهای علیه اهدافی در ایران انجام داده است. آخرین دور تنشها با اعلام هر دو طرف مبنی بر توقف درگیریها برای ازسرگیری مذاکرات پایان یافت.
همزمان، فرماندهی مشترک نیروهای مسلح جمهوری اسلامی هشدار داده است که نفتکشهایی که از مسیرهای مورد تایید ایران در تنگه هرمز تبعیت نکنند، با «پاسخی قاطع» روبهرو خواهند شد. این هشدار پس از آن صادر شد که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد در نشست با فرماندهان نظامی کشورهای منطقه، بر تعهد مشترک طرفها به حفظ جریان آزاد تجارت از طریق تنگه هرمز تاکید شده است.
پس از این هشدار، محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، نیز به آمریکا و اسرائیل درباره نقض تفاهمنامه هشدار داد.
کین در ادامه گفت ترامپ «برای استفاده از نیروی نظامی بهمنظور بازگرداندن ایران به میز مذاکره تردیدی ندارد»، اما پیشبینی کرد جمهوری اسلامی به نقض مفاد توافق ادامه خواهد داد و همین مساله میتواند دو طرف را بار دیگر به سوی رویارویی نظامی سوق دهد.
این ژنرال بازنشسته همچنین به تحولات داخلی ایران اشاره کرد و گفت مراسم تشییع جسد علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، از روز جمعه آغاز شده است. او افزود که مجتبی خامنهای، فرزند و جانشین رهبر پیشین، از زمان آغاز جنگ تاکنون در انظار عمومی دیده نشده و گزارشها حاکی از آن است که او در حملات اولیه ماه اسفند زخمی شده است.
کین در پایان با اشاره به آغاز مراسم تشییع در چهارم ژوئیه، همزمان با دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا، گفت این همزمانی را تصادفی نمیداند و معتقد است جمهوری اسلامی آگاهانه این تاریخ را انتخاب کرده است.
به نوشته رویترز، ابعاد اختلال ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بار دیگر مقایسههایی با تحریم نفتی کشورهای عرب در سال ۱۹۷۳، انقلاب ایران [۱۹۷۹] و جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ را مطرح کرده، اما در عین حال نشان میدهد که بازارهای جهانی انرژی نسبت به آن دوران دستخوش تغییرات اساسی شدهاند.
رویترز مینویسد برخلاف بحرانهای گذشته که عمدتاً عرضه نفت خام را مختل میکردند، جنگ ایران به طور همزمان عرضه نفت خام، گاز طبیعی، فرآوردههای نفتی و کودهای شیمیایی را تحت تاثیر قرار داده است. این گزارش میافزاید که افزایش تقاضای جهانی انرژی، گسترش تجارت بینالمللی و تبدیل خاورمیانه به یکی از مراکز اصلی تولید سوختهای پالایششده، آسیبپذیری بازارهای جهانی را افزایش داده است.
در این گزارش آمده است که شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ موجب تغییرات گسترده در سیاستهای انرژی کشورهای صنعتی شد و در پی آن، آژانس بینالمللی انرژی برای هماهنگی امنیت انرژی و مدیریت ذخایر راهبردی تاسیس شد. به گفته رویترز، این نهاد در بحران کنونی با آزادسازی بیسابقه ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی تلاش کرده بازار را متعادل نگه دارد و بخشی از کمبود عرضه خاورمیانه را جبران کند.
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی که رویترز به آنها استناد کرده، اوج کاهش عرضه در بحران کنونی از ۱۴ میلیون بشکه در روز فراتر رفته که معادل حدود ۱۳.۶ درصد تقاضای جهانی نفت در سال جاری، یعنی ۱۰۳.۳ میلیون بشکه در روز، است. این رقم بهمراتب بیشتر از کاهش ۴.۵ میلیون بشکهای در تحریم نفتی کشورهای عرب، ۵.۶ میلیون بشکهای در انقلاب ایران و ۴.۳ میلیون بشکهای در جنگ خلیج فارس است.
رویترز همچنین گزارش میدهد که این جنگ حدود یکپنجم تولید جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) قطر را نیز متوقف کرده است؛ بازاری که در دهه ۱۹۷۰ تقریباً وجود نداشت و قطر نیز تا سال ۱۹۹۶ صادرات گاز طبیعی مایع را آغاز نکرده بود. علاوه بر این، توقف فعالیت پالایشگاههای کشورهای حوزه خلیج فارس موجب کمبود سوخت دیزل و سوخت هواپیما شده و بازار فرآوردههای نفتی را نیز با اختلال روبهرو کرده است.
به نوشته رویترز، موسسه «آرگوس مدیا» برآورد کرده که این جنگ حدود ۲۴ میلیون تن از عرضه گاز طبیعی مایع قطر و امارات متحده عربی را از بازار خارج کرده است. این میزان معادل حدود ۵.۶ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع در سال ۲۰۲۵ است که حجم آن ۴۲۸ میلیون تن برآورد شده است.
این گزارش با بررسی مدت بحران و میزان کاهش عرضه مینویسد که بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، مجموع کاهش عرضه تولیدکنندگان خلیج فارس تا ۱۳ مه [۲۳ اردیبهشت] از یک میلیارد بشکه فراتر رفته بود. رویترز محاسبه کرده است که با احتساب کاهش روزانه ۱۴ میلیون بشکه طی ۳۵ روز فاصله میان ۱۴ مه [۲۴ اردیبهشت] تا توافق موقت آمریکا و ایران در ۱۷ ژوئن [۲۷ خرداد] که به توقف جنگ انجامید، در مجموع حدود ۱.۵ میلیارد بشکه نفت از بازار جهانی حذف شده است. با وجود این، انتظار میرود اختلال در بازار نفت برای ماهها و در بازار گاز طبیعی حتی برای سالها ادامه یابد.
با این حال، رویترز تاکید میکند که انقلاب ایران همچنان از نظر مجموع کاهش عرضه نفت، بحران بزرگتری بوده است. برآورد وزارت انرژی آمریکا نشان میدهد تولید نفت ایران بین سالهای ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۱ به طور متوسط روزانه ۳.۹ میلیون بشکه کاهش یافت که معادل حدود ۴.۳ میلیارد بشکه کاهش تولید طی سه سال است؛ هرچند بخشی از این کاهش با افزایش تولید دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس جبران شد.
این گزارش همچنین به برآورد «ایان سیمور»، روزنامهنگار و نویسنده حوزه نفت، اشاره میکند که در کتاب خود در سال ۱۹۸۰ نوشته بود تولید نفت ایران در سال ۱۹۷۹ به طور متوسط به ۳.۱ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که پیش از انقلاب حدود ۶ میلیون بشکه در روز بود؛ موضوعی که به معنای حذف بیش از یک میلیارد بشکه نفت تنها در سال ۱۹۷۹ است. بر اساس دادههای اوپک نیز تولید ایران در سال ۱۹۸۰ به ۱.۴۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و مجموع کاهش تولید در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ نسبت به سطح تولید سال ۱۹۷۸ از ۲.۷ میلیارد بشکه فراتر رفت؛ رقمی که همچنان بیش از میزان کاهش عرضه ثبتشده تاکنون در بحران کنونی است.
رویترز در پایان مقایسه خود مینویسد تحریم نفتی کشورهای عرب در سالهای ۱۹۷۳ و ۱۹۷۴ در مجموع حدود ۵۳۰ تا ۶۵۰ میلیون بشکه نفت را از بازار خارج کرد و جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ نیز با حدود چهار ماه اختلال در تولید، نزدیک به ۵۱۶ میلیون بشکه کاهش عرضه به همراه داشت؛ هر دو رقمی بهمراتب کمتر از کاهش عرضه برآوردشده در بحران کنونی هستند.
واشینگتنپست به نقل از چند مقام کنونی و پیشین آمریکا گزارش داد که واشینگتن نگران بود اسرائیل در جریان تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، مذاکرهکنندگان ارشد جمهوری اسلامی را هدف ترور قرار دهد. به گفته این منابع، مخالفت آمریکا با ترور عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس، به اندازهای جدی بود که دولت ترامپ در اقدامی کمسابقه از طریق واسطهها به تهران هشدار داد برای حفاظت از این مقامها اقدامات احتیاطی انجام دهد.
یکی از مقامهای آمریکایی به این روزنامه گفت: «اگر این افراد را بکشید، در واقع عملگرایان را از میان بردهاید.» به گفته یک دیپلمات نیز، از ماه مارس و همزمان با آغاز بررسی گزینههای دیپلماتیک، واشینگتن به مقامهای اسرائیلی اعلام کرده بود که با ترور رهبران سیاسی جمهوری اسلامی مخالف است. واشینگتنپست به نقل از تحلیلگران مینویسد اینکه آمریکا ناچار شد مستقیماً از طریق میانجیها به ایران هشدار دهد، نشاندهنده اختلاف اهداف واشینگتن و تلآویو و همچنین نفوذ محدود دولت ترامپ بر دولت اسرائیل است.
این گزارش میافزاید آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ هدف مشترک تغییر حکومت در ایران را دنبال میکردند، اما پس از آنکه مقامهای آمریکایی به این نتیجه رسیدند ساختار نظامی و روحانی جمهوری اسلامی همچنان قادر به حفظ قدرت خواهد بود، مسیر دو کشور از یکدیگر جدا شد. به نوشته واشینگتنپست، ترور علی لاریجانی در اواسط ماه مارس نقطه عطف این اختلاف بود، زیرا آمریکا او را یکی از گزینههای بالقوه برای مذاکره با تهران میدانست.
واشینگتنپست همچنین گزارش داد که عراقچی و قالیباف در ماههای اخیر به مهمترین کانالهای ارتباطی واشینگتن با تهران تبدیل شدند و نقش محوری در دستیابی به آتشبس اولیه در فروردین و سپس تفاهمنامه پایان جنگ در خرداد داشتند. با این حال، حتی پیش از امضای این تفاهمنامه، مقامهای اسرائیلی و لابیهای حامی اسرائیل در آمریکا با آن مخالفت میکردند، زیرا به نوشته این روزنامه، توافق جدید هدف بنیامین نتانیاهو برای تغییر حکومت در ایران را کنار میگذاشت و در مقابل، راه را برای کاهش تحریمهای اقتصادی در ازای محدودیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی باز میکرد.
این روزنامه یادآوری میکند که دونالد ترامپ نیز در ماه مارس بهطور علنی گفته بود کارزار ترورهای اسرائیل روند مذاکرات را دشوار کرده است. به نوشته واشینگتنپست، تلاش برای ترور قالیباف، مجتبی خامنهای و دیگر مقامهای ارشد جمهوری اسلامی، نگرانیهایی را در آمریکا و منطقه ایجاد کرده است که جنگ، به جای تضعیف حکومت ایران، ممکن است به استقرار رهبری تندروتر و انتقامجوتر در تهران منجر شده باشد.
