نشریه فوربس در تحلیلی هشدار داده است که تمرکز توافق ۱۴ مادهای دولت دونالد ترامپ با جمهوری اسلامی بر غنیسازی اورانیوم، ممکن است یکی از مهمترین مسیرهای بالقوه دستیابی ایران به سلاح هستهای، یعنی پلوتونیوم نیروگاه بوشهر، را نادیده بگذارد.
نشریه فوربس در تحلیلی به قلم ایلان برمن نوشت که اگرچه کاخ سفید توافق ۱۴ مادهای با جمهوری اسلامی را گامی برای حل پایدار بحران هستهای ایران میداند، اما این توافق تنها بخشی از تهدید را هدف قرار داده و ممکن است مسیر دیگری برای دستیابی تهران به سلاح هستهای را باز بگذارد.
برمن مینویسد تمرکز اصلی مذاکرات آمریکا تاکنون بر برنامه غنیسازی اورانیوم ایران بوده است؛ مسیری که بیشترین توجه رسانهها و دیپلماتها را به خود جلب کرده است. با این حال، به گفته او، جمهوری اسلامی همزمان توانایی فنی بهرهگیری از مسیر دوم، یعنی بازفرآوری پلوتونیوم، را نیز در اختیار دارد و سابقه طولانی پنهانکاری در برنامه هستهایاش نشان میدهد در صورت فراهم شدن فرصت، از این گزینه نیز استفاده خواهد کرد.
به نوشته فوربس، محور این نگرانی نیروگاه هستهای بوشهر است؛ تاسیساتی که از اواسط دهه ۱۹۹۰ با همکاری شرکت دولتی روساتم روسیه ساخته شد. این مقاله میگوید روسیه علاوه بر ساخت نیروگاه، سالها آن را اداره کرد و در نهایت زیرساخت فنی لازم برای توسعه برنامه هستهای ایران را در اختیار جمهوری اسلامی قرار داد.
این تحلیل با استناد به ارزیابی هنری سوکولسکی، رییس «مرکز آموزش سیاست منع گسترش سلاحهای هستهای»، مینویسد نیروگاه بوشهر پس از سه دهه فعالیت اکنون حجم قابل توجهی سوخت مصرفشده تولید کرده است. به گفته سوکولسکی، ایران احتمالاً حدود دو هزار و ۱۰۰ کیلوگرم پلوتونیوم قابل استفاده در سلاح در اختیار دارد؛ مقداری که از نظر تئوریک برای ساخت بیش از ۲۰۰ بمب هستهای کافی است.
برمن در ادامه مینویسد از نظر فنی، تبدیل پلوتونیوم به هسته یک بمب هستهای تفاوت بنیادینی با تبدیل اورانیوم غنیشده به سلاح ندارد. هر دو فرایند شامل تبدیل ماده شکافتپذیر به فلز، قالبگیری و ماشینکاری آن است. به گفته سوکولسکی، تفاوت اصلی در این است که پلوتونیوم از طریق بازفرآوری شیمیایی آماده استفاده نظامی میشود؛ فرایندی که میتواند بهصورت مخفیانه و در مقیاس محدود انجام شود. او همچنین برآورد میکند که پس از دسترسی به ماده شکافتپذیر، تبدیل آن به اجزای لازم برای یک بمب تنها چند هفته زمان نیاز دارد.
به نوشته فوربس، تفاوت مهم دیگر در دسترسی به این مواد است. این مقاله میگوید بخش قابل توجهی از ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران، از جمله حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم نزدیک به درجه تسلیحاتی، پس از حملات سال گذشته آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی، نابود، پراکنده یا به اعماق زمین منتقل شده است. اما ذخایر پلوتونیوم همچنان در استخرهای نگهداری سوخت مصرفشده نیروگاه بوشهر قرار دارد و در صورت تصمیم حکومت، دسترسی به آن آسانتر خواهد بود.
برمن این وضعیت را نه یک نگرانی فرضی، بلکه «ضعف ساختاری» یادداشت تفاهم دولت ترامپ توصیف میکند. به نوشته او، همانگونه که توافق هستهای سال ۲۰۱۵ دولت باراک اوباما بهطور عمده بر غنیسازی اورانیوم تمرکز داشت، توافق جدید نیز ممکن است مسیر پلوتونیوم را نادیده بگیرد و در نتیجه، جمهوری اسلامی همچنان امکان ساخت یک «بمب در زیرزمین» را برای خود حفظ کند.
این تحلیل در پایان چند پیشنهاد برای جلوگیری از چنین سناریویی ارائه میدهد. به گفته سوکولسکی، فعالیتهای مرتبط با پلوتونیوم در بوشهر باید با سامانههای نظارتی «تقریباً لحظهای» و فراتر از شیوه کنونی آژانس بینالمللی انرژی اتمی زیر نظر گرفته شود. او همچنین پیشنهاد میکند سوخت مصرفشده از اختیار جمهوری اسلامی خارج شود تا متخصصان هستهای ایران به مواد اولیه لازم برای بازفرآوری پلوتونیوم دسترسی نداشته باشند. به اعتقاد او، طرحهای توسعه بیشتر نیروگاه بوشهر نیز باید متوقف شود تا حجم ذخایر پلوتونیوم افزایش نیابد.
برمن در پایان نتیجه میگیرد که جمهوری اسلامی طی دهههای گذشته سرمایهگذاری گستردهای برای دستیابی به توانایی هستهای انجام داده و از این رو، اگر هدف واشینگتن جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای است، سیاست آمریکا باید همه مسیرهای بالقوه ساخت بمب، نه فقط غنیسازی اورانیوم، را مسدود کند.
والتز هشدار داد که فرصت دیپلماسی همچنان روی میز است، اما «صبر دونالد ترامپ نامحدود نیست.»
نشست شورای امنیت پنجشنبه ۱۱ تیر، در حالی برگزار شد که حملات پهپادی و موشکی جمهوری اسلامی به بحرین و کویت و همچنین حمله به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و آبهای اطراف آن در هفتههای اخیر، نگرانیها درباره امنیت کشتیرانی و آینده تفاهمنامه میان تهران و واشینگتن را افزایش داده است.
والتز در سخنان خود گفت جمهوری اسلامی با وجود تفاهمهای دیپلماتیک، همچنان به حمله به کشورهای منطقه و مختل کردن رفتوآمد کشتیهای تجاری ادامه میدهد و به تعهدات خود پایبند نبوده است.
او گفت: «نمیتوانم به اندازه کافی تاکید کنم که یک فرصت واقعی و تحولآفرین برای کشور و مردم ایران روی میز قرار دارد. اما صبر دونالد ترامپ نامحدود نیست.»
سفیر آمریکا تاکید کرد جمهوری اسلامی «نمیتواند و ما نیز اجازه نخواهیم داد» اقتصاد جهان را به گروگان بگیرد. او از تهران خواست حمله به همسایگان خود را متوقف کند و مسیر آبراههای بینالمللی را باز نگه دارد.
«باجگیری جهانی» از طریق تنگه هرمز
والتز بخشی از سخنانش را به رد استدلال جمهوری اسلامی درباره «دفاع مشروع» اختصاص داد و گفت حمله به کشتیهای تجاری و بستن آبراههای بینالمللی هیچ ارتباطی با حق دفاع از خود ندارد.
او با اشاره به حمله به کشتیهایی با پرچم سنگاپور و پاناما گفت این اقدامات با منشور سازمان ملل سازگار نیست.
به گفته او، جمهوری اسلامی با مختل کردن تجارت دریایی و تهدید تردد کشتیها، تلاش میکند از اقتصاد جهانی باج بگیرد و افزایش بهای انرژی را به عنوان اهرم فشار به کار گیرد.
والتز گفت: «این یک تلاش بدخواهانه، غمانگیز و بیمارگونه برای باجگیری جهانی است؛ به همین سادگی.»
او افزود آمریکا خواهان پاسخگو شدن جمهوری اسلامی در قبال این اقدامات است.
نمایش تصاویر حملات و پاسخ به ایروانی
سفیر آمریکا در جریان نشست، تصاویری از خسارتهای حملات جمهوری اسلامی در بحرین را به اعضای شورای امنیت نشان داد؛ تصاویری که به گفته او، خسارت به مناطق مسکونی، هتلها و نیروهای امدادی را نشان میداد.
والتز با اشاره به این تصاویر پرسید: «آیا غیرنظامیان، مهمانان هتل و نیروهای امدادی که هدف قرار گرفتند، دروغ میگویند؟»
او بار دیگر تاکید کرد حمله به اهداف غیرنظامی و ایجاد ناامنی در آبراههای بینالمللی را نمیتوان ذیل مفهوم دفاع مشروع توجیه کرد.
«اینجا تهران نیست»
تنش لفظی میان والتز و امیرسعید ایروانی، نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل، از دیگر بخشهای مهم این نشست بود.
پس از آنکه ایروانی آمریکا و بحرین را به طرح اتهامهای بیاساس متهم کرد و گفت واشینگتن قصد دارد صدای جمهوری اسلامی را در شورای امنیت خاموش کند، والتز با لحنی شدید پاسخ داد: «اجازه بدهید یادآوری کنم کجا هستید. اینجا تهران نیست. اینجا ایالات متحده آمریکا است. اینجا شورای امنیت سازمان ملل است. شما این شورا را ساکت نخواهید کرد.»
او ساعاتی بعد نیز همین موضع را در شبکه اجتماعی ایکس تکرار کرد و نوشت: «جمهوری اسلامی ما را در خاک خودمان ساکت نخواهد کرد. شاید این روش در تهران جواب بدهد، اما در شورای امنیت سازمان ملل نه. ما حقیقت را خواهیم گفت.»
انتقاد از وضعیت حقوق بشر در ایران
والتز در بخش دیگری از سخنانش، به وضعیت داخلی ایران نیز پرداخت.
او گفت جمهوری اسلامی همزمان با افزایش تنشهای منطقهای، سرکوب داخلی، محدودیت اینترنت و اعدامها را نیز تشدید کرده است.
سفیر آمریکا با اشاره به اعدام دو دانشجو گفت مردم ایران و حتی همسایگان این کشور از حکومت جمهوری اسلامی حمایت نمیکنند.
او سپس مستقیما ایروانی را خطاب قرار داد و گفت: «نمیدانم چگونه شبها با وجدان آسوده سر بر بالین میگذارید.»
بحرین: جمهوری اسلامی غیرنظامیان را هدف قرار داد
عبداللطیف الزیانی، وزیر خارجه بحرین، نیز در این نشست جمهوری اسلامی را متهم کرد که به طور عمدی تاسیسات غیرنظامی، زیرساختهای حیاتی و مناطق مسکونی را هدف حمله قرار داده است.
به گفته او، این حملات به کشته شدن سه غیرنظامی و زخمی شدن ۴۶۵ نفر انجامیده است.
در مقابل، ایروانی این اتهامها را رد کرد و گفت ۱۰ کشور منطقه، از جمله بحرین، با در اختیار گذاشتن قلمرو و حریم هوایی خود، حملات آمریکا و اسرائیل را تسهیل کردهاند.
او همچنین مدعی شد حضور پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای منطقه، امنیت آنها را افزایش نداده، بلکه آنها را آسیبپذیرتر کرده است. ایروانی همچنین آمریکا را به جلوگیری از دسترسی کشتیهای بینالمللی به بنادر ایران متهم کرد.
دیپلماسی زیر سایه تنش
با وجود این رویارویی، الیزابت اسپیهار، معاون دبیرکل سازمان ملل، اعلام کرد دبیرکل این سازمان از تصمیم مشترک آمریکا و جمهوری اسلامی برای کاهش تنش و خویشتنداری استقبال کرده است.
او گفت تفاهمنامه ۱۷ ژوئن همچنان میتواند زمینهای برای ادامه گفتوگوها باشد، هرچند مذاکرات دوحه درباره داراییهای مسدودشده، تنگه هرمز و لبنان، پس از دو روز گفتوگو متوقف شده است.
بر اساس اعلام مقامهای حاضر در نشست، این مذاکرات قرار است پس از پایان مراسم خاکسپاری علی خامنهای از سر گرفته شود؛ اما سخنان شدید والتز در شورای امنیت نشان داد که واشینگتن، در کنار تاکید بر دیپلماسی، همزمان در حال ارسال این پیام است که در صورت ادامه حملات جمهوری اسلامی به کشورهای منطقه و کشتیرانی بینالمللی، گزینه فشار بیشتر همچنان روی میز خواهد بود.
