پیام مجتبی خامنهای درباره تفاهمنامه تهران و واشینگتن نهتنها به اختلافها در اردوگاه جمهوری اسلامی پایان نداد، بلکه موج تازهای از تسویهحساب سیاسی به راه انداخت؛ بخشی از اصولگرایان خواستار حمایت از تصمیم نهایی شدند و بخشی دیگر حامیان مذاکرات را به پاسخگویی فراخواندند.
مجتبی خامنهای در این پیام نوشت با وجود آنکه «علیالاصول» نظر دیگری داشته، بهدلیل تعهد مسعود پزشکیان و اعضای شورای عالی امنیت ملی به پذیرش مسئولیت این روند، اجازه پیشبرد تفاهمنامه را صادر کرده است.
همین عبارت کوتاه به دو برداشت متفاوت در اردوگاه جمهوری اسلامی منجر شد؛ گروهی بر بخش «اجازه آن را صادر کردم» تاکید کردند و آن را نشانه حمایت نهایی رهبر جمهوری اسلامی از روند طیشده دانستند و گروهی دیگر، عبارت «نظر دیگری داشتم» را نشانه مخالفت اولیه او تلقی کردند.
همزمان، برخی منتقدان میگویند مجتبی خامنهای نیز مانند علی خامنهای، هم اجازه تصمیم را داده و هم از همان ابتدا مسئولیت پیامدهای احتمالی آن را از خود دور کرده است.
به باور آنها، تاکید او بر اینکه «نظر دیگری» داشته اما با تعهد پزشکیان اجازه داده، راه را باز میگذارد تا در صورت شکست تفاهمنامه، مسئولیت متوجه دولت، شورای عالی امنیت ملی و تیم مذاکرهکننده شود.
مرتضی کاظمیان، عضو تحریریه ایراناینترنشنال، گفت پیام خامنهای نشانه پذیرش ناگزیر مذاکره در هسته سخت قدرت است، اما همزمان مسئولیت توافق را بر دوش دولت و شورای عالی امنیت ملی میگذارد.
علی شیرازی و کامیار بهرنگ، اعضای تحریریه ایراناینترنشنال نیز گفتند مجتبی خامنهای مانند پدرش پس از برجام، مسئولیت تصمیم را از خود دور کرده است.
شیرازی گفت این مسئولیت متوجه پزشکیان و شورای عالی امنیت ملی شده و بهرنگ تاکید کرد خامنهای با سخنان دوپهلو، هم مسئولیتی نپذیرفته و هم اختلافات درون حاکمیت را حفظ کرده است.
پیامی که به دو روایت متضاد در حاکمیت منجر شد
محمدمنان رییسی، محسن مقصودی و مرتضی محمودی، از چهرههای اصولگرا، با استناد به پیام مجتبی خامنهای گفتند مخالفان مذاکرات از ابتدا درباره اعتماد به آمریکا هشدار داده بودند و اکنون حامیان این روند باید درباره عملکرد خود پاسخگو باشند.
اسماعیل رمضانی، سخنران حکومتی نیز خواستار راهاندازی «جنبش بازگشت به نظر رهبری» شد و گفت حالا که مجتبی خامنهای اعلام کرده نظرش چیز دیگری بوده، حامیان حکومت باید خواستار بازگشت از مسیر تفاهم شوند.
او پیشنهاد کرد روند ۶۰ روزه مذاکرات «یکجوری» متوقف شود تا تجربه بیاعتمادی رهبر پیشین جمهوری اسلامی به مذاکرات تکرار نشود.
محمد زعیمزاده، سردبیر فرهیختگان نیز نوشت «نظر رهبری پذیرش متن نبوده است» اما او به خرد جمعی احترام گذاشته و اجازه توافق را منوط به تحقق شروط کرده است.
او همچنین گفت مسئولیت پیشبرد توافق و بهبود شرایط اقتصادی با دولت است و نباید از سطح رهبری برای این تفاهمنامه «چک سفید» صادر شود.
مجتبی یوسفی، عضو هیات رییسه مجلس، نیز پیام مجتبی خامنهای را نشانه تسلط او بر روند تصمیمگیری دانست، اما تاکید کرد دولت و شورای عالی امنیت ملی باید درباره تحقق شروط تعیینشده پاسخگو باشند و اجازه ندهند تجربه برجام تکرار شود.
تغییر مواضع محمود نبویان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز مورد توجه قرار گرفت. او پس از پیام مجتبی خامنهای خواستار حفظ وحدت شد، اما پیشتر تفاهمنامه را «خسارتبار» خوانده و گفته بود آمریکا با این توافق به «پیروزی کامل» میرسد.
آغاز جدال بر سر مسئولیت
حسینعلی شهریاری، علی خضریان و ابراهیم رضایی، از نمایندگان مجلس نیز از روند پیشبرد تفاهم انتقاد کردند؛ از اعتراض به کنار گذاشته شدن مجلس و هشدار درباره تکرار برجام تا مخالفت با هرگونه عقبنشینی در موضوع هستهای و بازگشت بازرسیهای آژانس.
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس هم تفاهمنامه را «نامتوازن» خواند، گفت همه خطوط قرمز رعایت نشده و هشدار داد هرگونه بازرسی آژانس از تاسیسات هستهای خلاف قانون تعلیق همکاری با آژانس است و مجلس در برابر آن خواهد ایستاد. او پیشتر نیز خواسته بود برای توجیه توافق، از رهبر جمهوری اسلامی هزینه نشود.
در مقابل، سپاه پاسداران، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، محمدباقر قالیباف و مسعود پزشکیان از روند طیشده حمایت کردند، اما همزمان بر بیاعتمادی به آمریکا، آمادگی برای واکنش در صورت عهدشکنی و ضرورت اجرای دقیق شروط تعیینشده تاکید داشتند.
حسن روحانی، رییس پیشین دولت، در مقابل بر ضرورت حفظ «دستاورد تفاهم اولیه» تاکید کرد و گفت جمهوری اسلامی باید همزمان نسبت به عهدشکنی احتمالی طرف مقابل هوشیار باشد.
اسدالله بادامچیان، رییس شورای مرکزی حزب موتلفه نیز از اصل مذاکره دفاع کرد و گفت مذاکره خیانت نیست، بلکه پایان هر جنگی در نهایت به مذاکره میانجامد.
اکنون دو روایت همزمان در حاکمیت شکل گرفته است؛ یکی بر حمایت از تصمیم نهایی تاکید دارد و دیگری، با استناد به عبارت «نظر دیگری داشتم»، مسئولیت پیامدهای احتمالی تفاهم را متوجه دولت و شورای عالی امنیت ملی میداند. همین دوگانگی نشان میدهد وحدت اعلامشده در اردوگاه جمهوری اسلامی، شکننده و موقت است.
گس که در گفتوگوهای هستهای سال ۲۰۱۵ بهعنوان مذاکرهکننده ارشد بریتانیا حضور داشت، جمعه ۲۹ خرداد در یادداشتی در روزنامه فایننشالتایمز، به مقایسه روند مذاکرات برجام با گفتوگوهای آینده در چارچوب یادداشت تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن پرداخت.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است؛ مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
گس در یادداشت خود نوشت: «۶۰ روز زمان کافی نخواهد بود. مذاکرات برجام ۲۰ ماه به طول انجامید. اکنون نیز به زمان نیاز است، زیرا مسائل مطرحشده فنی و پیچیده هستند و در فضایی آکنده از بیاعتمادی دنبال میشوند.»
به گفته این دیپلمات پیشین، موضوع مذاکرات صرفا به توقف غنیسازی یا تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم محدود نمیشود، بلکه مسائلی همچون نحوه و زمانبندی بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سازوکارهای نظارتی نیز باید بهدقت مورد توافق قرار گیرند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پیشتر بر لزوم نقشآفرینی این نهاد در هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تاکید کرد و هشدار داد توافقی که فاقد سازوکار موثر راستیآزمایی باشد، در عمل «توهمی از توافق» خواهد بود.
جمهوری اسلامی با برچیدن برنامه هستهای خود موافقت نمیکند
گس در ادامه یادداشت خود نوشت مذاکرات پیشرو تنها به چالشهای فنی محدود نخواهد بود، بلکه با مباحث سیاسی دشواری نیز در داخل کشورهای طرف مذاکره همراه خواهد شد.
به گفته او، مذاکرهکنندگان ناچار خواهند بود هرگونه امتیازدهی را برای افکار عمومی و نهادهای سیاسی کشور خود توجیه کنند.
این مقام سابق بریتانیایی با اشاره به تحولات داخلی جمهوری اسلامی افزود فضای سیاسی در تهران نسبت به دوران مذاکرات برجام «سختتر» شده است؛ نهادهای امنیتی، بهویژه سپاه پاسداران، نفوذ بیشتری پیدا کردهاند و بسیاری از افراد وابسته به این نهاد معتقدند درگیریها دیر یا زود از سر گرفته خواهد شد و مذاکرات چیزی جز ادامه همان رویارویی از مسیری متفاوت نیست.
گس تاکید کرد جمهوری اسلامی ممکن است با اعمال «محدودیتهای معنادار و زماندار» بر برنامه هستهای خود موافقت کند، اما حاضر نخواهد شد به حذف کامل این برنامه تن دهد.
به گفته او، تهران همچنین تجربه کشورهایی مانند لیبی و اوکراین را که از برنامه هستهای خود صرفنظر کردند، زیر نظر داشته و این موضوع بر محاسبات جمهوری اسلامی تاثیرگذار بوده است.
۲۸ خرداد، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در پیامی مکتوب اعلام کرد با وجود آنکه «نظر دیگری» نسبت به تفاهم اخیر با ایالات متحده داشته، با تعهد پزشکیان در خصوص «پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت»، با آن موافقت کرده است.
سایه بیاعتمادی بر مذاکرات
گس در ادامه یادداشت خود نوشت جمهوری اسلامی در موضوع رفع تحریمها دیگر حاضر به پذیرش توافقی مشابه برجام نخواهد بود، زیرا از نگاه تهران، وعده لغو تحریمها در چارچوب آن توافق هرگز بهطور کامل و موثر محقق نشد.
او افزود در مذاکرات آتی، امتیازهای هستهای جمهوری اسلامی تنها در صورتی قابل تحقق خواهد بود که با اقدامات «متقابل و فوری» طرف مقابل همراه شود؛ اقداماتی که از دید تهران پایدار و ملموس باشند و لغو آنها برای دولتهای آینده آمریکا دشوار باشد.
به گفته سفیر پیشین بریتانیا در تهران، یادداشت تفاهم اخیر از دقت کافی برخوردار نیست؛ به گونهای که هر طرف میتواند آن را به نفع خود تفسیر و طرف مقابل را به سوءنیت متهم سازد.
او هشدار داد این مساله بهویژه در شرایطی مشکلساز است که هیچیک از دو طرف باور ندارد طرف مقابل بتواند به تعهدات بلندمدت خود پایبند بماند.
پیشتر وزارت خارجه سوئیس اعلام کرد مذاکرات تهران و واشینگتن که قرار بود ۲۹ خرداد در این کشور برگزار شود، انجام نخواهد شد.
یک سخنگوی کاخ سفید نیز از انصراف جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی خبر داد.
دلیل این تصمیم «پیچیدگیهای لجستیکی و هماهنگیهای مربوط به مذاکرات» عنوان شده است.
بازیگران بیشتر و پیچیدگیهای فراتر از برجام
گس در ادامه تاکید کرد مذاکرات جدید در مقایسه با زمان برجام با پیچیدگیهای بیشتری روبهرو خواهد بود، زیرا شمار بیشتری از بازیگران خواهان مشارکت و اثرگذاری در روند آن هستند.
بر اساس این یادداشت، تهران اکنون تنگه هرمز را یکی از عناصر اصلی راهبرد بازدارندگی منطقهای خود میداند؛ اهرمی که بر منافع حیاتی کشورهای خلیج فارس و حتی فراتر از آن تاثیر میگذارد.
گس افزود بسیاری از کشورها نیز نسبت به اتکا به آمریکا برای حفاظت از منافع خود اطمینان کامل ندارند و در این میان، اسرائیل ممکن است توافقی را که آن را «فاجعهبار» میداند، نابود کند.
با این حال، گس معتقد است امضای یادداشت تفاهم اخیر نشان میدهد نه تهران و نه واشینگتن تمایلی به بازگشت به یک جنگ تمامعیار ندارند.
در پی انتشار متن تفاهمنامه تهران و واشینگتن، انتقادها از دولت دونالد ترامپ در میان جمهوریخواهان شدت گرفته است. شماری از سناتورها و چهرههای سرشناس محافظهکار این تفاهمنامه را امتیازدهی به جمهوری اسلامی و عقبنشینی از دستاوردهای نظامی آمریکا توصیف کردهاند.
بارو جمعه ۲۹ خرداد در مصاحبه با رسانه «فرانساینو» گفت پاریس تا زمانی که از مفاد توافق نهایی با حکومت ایران رضایت نداشته باشد، با لغو تحریمهای سازمان ملل علیه تهران موافقت نخواهد کرد.
او هشدار داد اگر مذاکرات آتی تهران و واشینگتن به برنامه موشکی و گروههای نیابتی جمهوری اسلامی نپردازد، ثبات در منطقه برقرار نخواهد شد.
بارو افزود: «در ازای امتیازات بزرگی که از ایران خواسته خواهد شد، لغو تحریمها مطرح است؛ تحریمهایی که در سازمان ملل متحد وضع شدهاند... همانطور که ۱۰ سال پیش نیز چنین بود، برای لغو این تحریمها فرانسه باید موافقت خود را اعلام کند.»
وزیر خارجه فرانسه تاکید کرد: «هدف ما گرفتن امتیازات عمده از رژیم ایران و تغییر بنیادین در رفتار آن است.»
فرانسه بهعنوان یکی از اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل، از حق وتو برخوردار است.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم بامداد ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است؛ مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
رهبران اروپایی پیشتر در نشست گروه هفت به ترامپ هشدار دادند یک توافق «موقت و سطحی» ممکن است به تثبیت برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی منجر شود.
این در حالی است که فرانسه، بریتانیا و آلمان میکوشند جایگاه خود را در مذاکرات آینده درباره پرونده هستهای جمهوری اسلامی بازیابند.
خبرگزاری رویترز ۲۶ خرداد نوشت دو موضوعی که ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از آنها بهعنوان دلایل آغاز جنگ نام میبردند، یعنی حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی و برنامه موشکی تهران، ظاهرا در دستور کار مذاکرات آینده قرار ندارند.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها اعلام کردهاند درباره برنامه موشکی خود مذاکره نخواهند کرد.
آنها همچنین تاکید کردهاند توافق اخیر با واشینگتن به معنای تغییر سیاستهای منطقهای حکومت ایران نیست و حمایت از حزبالله و «محور مقاومت» همچنان ادامه خواهد داشت.
«محور مقاومت» عنوانی است که مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی برای گروههای مسلح مورد حمایت تهران در منطقه، نظیر حماس، جهاد اسلامی، حزبالله، حشد شعبی و حوثیهای یمن، استفاده میکنند.
بارو: کشتار مردم ایران در اعتراضات دیماه را فراموش نکردهایم
وزیر امور خارجه فرانسه در ادامه مصاحبه خود اعلام کرد جهان نباید کشتار مردم ایران در جریان اعتراضات دیماه را فراموش کند.
بارو گفت: «ما کشتارهای ژانویه [دیماه] را فراموش نکردهایم؛ زمانی که خشونت حکومتی بهطور کورکورانه معترضان مسالمتجو را هدف قرار داد.»
او اضافه کرد: «مردم ایران بزرگترین قربانی این جنگ هستند؛ از یک سو گرفتار سرکوب و از سوی دیگر گرفتار بمباران بودهاند.»
بر پایه بیانیه شورای سردبیری ایراناینترنشنال، بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در جریان سرکوب هدفمند انقلاب ملی به دستور علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران، کشته شدند.
وزیر خارجه فرانسه همچنین بر لزوم پایان درگیریها در لبنان تاکید کرد و از آمریکا خواست برای عملی شدن این موضوع بر اسرائیل فشار وارد آورد.
رسانههای لبنانی ۲۹ خرداد گزارش دادند حملات اسرائیل به جنوب این کشور دستکم ۱۸ کشته بر جای گذاشت. در سوی دیگر، ارتش اسرائیل از کشته شدن ۴ نیروی خود در حمله حزبالله خبر داد.
رویترز جمعه ۲۹ خرداد نوشت سپاه پاسداران برای جلوگیری از شناسایی شدن، شبکههای شبهنظامی در عراق را دور زده و گروههایی را ایجاد کرده که بهطور مستقیم به این نهاد نظامی گزارش میدهند.
بر اساس این گزارش، سه یا چهار هسته عملیاتی که هر یک از حدود ۱۰ نیروی نخبه شیعه عراقی تشکیل شدهاند، از ۳۱ فروردین تا ۲۷ اردیبهشت دستکم هفت حمله پهپادی را از مناطق بیابانی نزدیک شهرهای بصره و سماوه در جنوب عراق علیه اهدافی در کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی انجام دادند.
به گفته منابع رویترز که شامل دو مقام نظامی عراق، یک مقام امنیتی و پنج فرمانده محلی شبهنظامیان هستند، شماری از اعضای این هستهها از «مقاومت اسلامی عراق» جذب شدهاند، اما گروههای جدید خارج از ساختار فرماندهی این ائتلاف فعالیت میکنند و مستقیما به سپاه پاسداران گزارش میدهند.
پنج فرمانده شبهنظامی به رویترز گفتند تشکیل این هستهها که پیشتر گزارش نشده بود، نشاندهنده تغییر تاکتیکهای سپاه پاسداران است؛ تغییری که با هدف حفظ توانایی جمهوری اسلامی برای اعمال نفوذ نظامی در منطقه، در شرایط تضعیف گروههای نیابتی و کاهش منابع نظامی و اقتصادی تهران انجام شده است.
کاهش نقش نیروهای نیابتی سنتی
عراق یکی از ارکان اصلی «محور مقاومت» جمهوری اسلامی به شمار میرود و میزبان گروههای مسلح متعددی است که روابط نزدیکی با تهران دارند.
از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، گروههایی که تحت عنوان «مقاومت اسلامی عراق» فعالیت میکنند، مسئولیت دهها حمله پهپادی و راکتی علیه اهداف آمریکایی در عراق را بر عهده گرفتهاند، اما هیچ بسیج گستردهای از نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در داخل عراق شکل نگرفته است.
چند گروه قدرتمند شیعه در عراق از سال گذشته اعلام کردهاند آماده کنار گذاشتن سلاح و تمرکز بر سیاست داخلی هستند؛ موضوعی که به گفته جاسم البهادلی، ژنرال بازنشسته ارتش عراق، ممکن است سپاه پاسداران را به ایجاد گروههایی تحت کنترل مستقیم خود سوق داده باشد.
دو گروه «عصائب اهل الحق» و «گردانهای امام علی» ۱۲ خرداد اعلام کردند روند تحویل سلاحهای خود به دولت عراق را آغاز خواهند کرد.
البهادلی که از کارشناسان گروههای مسلح شیعه است، افزود گروههای جدید سپاه پاسداران «کوچکتر، ایدئولوژیکتر و تحت کنترل شدیدتری» هستند و این موضوع بازتابدهنده نیاز جمهوری اسلامی به حفظ منابع خود در شرایط فشار اقتصادی است.
حمایت از گروههای نیابتی در یادداشت تفاهم گنجانده نشده است
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، ۲۸ خرداد یادداشت تفاهمی را برای پایان دادن به جنگ امضا کردند و قرار است مذاکرات درباره موضوعاتی مانند آینده برنامه هستهای تهران در ادامه انجام شود.
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی گفتهاند حمایت تهران از «گروههای مقاومت» قابل مذاکره نیست و این موضوع در متن یادداشت تفاهم نیز مطرح نشده است.
در مقابل، وزارت خارجه آمریکا بار دیگر از دولت عراق خواست اقدامات فوری برای برچیدن «ابزارهای فعالیتهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی در عراق»، از جمله سپاه پاسداران و گروههای مسلح همسو با تهران، انجام دهد.
حملات به کویت، عربستان و امارات
سه منبع امنیتی عراقی به رویترز گفتند گروههای جدید که اغلب با نامهایی ناآشنا و حضور رسانهای محدود فعالیت میکنند، دستکم سه حمله پهپادی علیه کویت، دو حمله علیه عربستان سعودی و دو حمله علیه امارات انجام دادهاند.
به گفته این منابع، از جمله اهداف این حملات، پایگاه هوایی علی السالم در کویت، محل استقرار نیروهای آمریکایی و یک پایانه نظامی در فرودگاه بینالمللی این کشور بوده است.
بر اساس این گزارش، حملات علیه عربستان سعودی و امارات رهگیری شدهاند، اما اهداف نهایی آنها مشخص نیست و رویترز نیز نتوانسته این اطلاعات را بهطور مستقل تایید کند.
آزمونی جدید برای دولت عراق
مقامهای عراقی معتقدند سپاه پاسداران با ایجاد این هستهها در پی آن است که نقش خود را در حملات انکار کند، مسئولیت حملات را از دوش گروههای نیابتی اصلی بردارد و فشار آمریکا بر بغداد برای خلع سلاح آنها را کاهش دهد.
به گفته آنها، نیروهای امنیتی عراق اطلاعات محدودی درباره این گروهها در اختیار دارند و در حال شناسایی زنجیره فرماندهی آنها هستند.
به گزارش رویترز، اعضای این گروهها از نیروهای زبده متخصص در عملیات پهپادی و سامانههای ارتباطی تشکیل شدهاند.
رویترز افزود شبکه منطقهای جمهوری اسلامی که طی دههها با صرف میلیاردها دلار ایجاد شده بود، از زمان حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل بهشدت تضعیف شده است.
حملات اسرائیل به حماس و حزبالله، حملات آمریکا و بریتانیا به حوثیهای یمن و سقوط حکومت بشار اسد در آذر ۱۴۰۳ نیز به انزوای بیشتر حکومت ایران منجر شده است.
البهادلی گفت جمهوری اسلامی اکنون بهجای تکیه بر شبکهای گسترده از گروههای پرهزینه، به تعداد محدودی از نیروهای «رادیکالتر» متکی شده که با منابع مالی کمتر بر «وفاداری، امکان انکار نقش و اثرگذاری عملیاتی» تمرکز دارند.
رویترز نوشت این گروههای جدید نخستین آزمون مهم برای دولت جدید عراق به شمار میروند؛ دولتی که در اردیبهشتماه و پس از فشار آمریکا بر ائتلاف شیعه حاکم برای جلوگیری از بازگشت نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق و متحد نزدیک تهران، روی کار آمد.
بر اساس این گزارش، حملاتی که از خاک عراق انجام میشوند، میتوانند تلاشهای بغداد برای بازسازی روابط با کشورهای ثروتمند حاشیه خلیج فارس را که در سالهای اخیر رو به بهبود گذاشته بود، با خطر مواجه کنند.
کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی فروردینماه سفیران عراق را احضار کردند تا به این حملات اعتراض کنند.
مقامهای امنیتی عراق همچنین در حال بررسی ارتباط احتمالی این گروهها با حمله پهپادی ۲۷ اردیبهشت به نیروگاه هستهای براکه امارات هستند.
عربستان سعودی در آن زمان اعلام کرد سه پهپاد را که از عراق وارد حریم هوایی این کشور شده بودند، رهگیری کرد.
علی الزیدی، نخستوزیر عراق، این حملات را «اقداماتی مجرمانه» توصیف کرد و وعده داد با همکاری کشورهای حاشیه خلیج فارس تحقیقاتی مشترک انجام گیرد تا مشخص شود آیا از خاک عراق برای انجام این حملات استفاده شده است یا خیر.
خبرگزاری رویترز جمعه ۲۹ خرداد گزارش داد این اعلام پس از آن صورت گرفت که یک سخنگوی کاخ سفید از انصراف جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، از سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس برای دیدار با مذاکرهکنندگان ایرانی خبر داد.
کاخ سفید پیشتر دلیل این تصمیم ونس را پیچیدگیهای لجستیکی و هماهنگیهای مربوط به مذاکرات عنوان کرده بود.
ونس قرار بود ۲۹ خرداد با مذاکرهکنندگان ایرانی دیدار کند تا گفتوگوهایی را درباره اجرای مفاد یادداشت تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی با هدف پایان دادن به جنگ آغاز کند.
این مذاکرات قرار بود در پی امضای یادداشت تفاهمی برگزار شود که ۲۷ خرداد از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، امضا شد و چارچوب اولیه گفتوگوهای بعدی میان واشینگتن و تهران را تعیین کرده است.
جمهوری اسلامی و مساله حزبالله لبنان
همزمان، وبسایت اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد موضع تهران درباره نقض آتشبس در لبنان از سوی اسرائیل، ممکن است یکی از دلایل برگزار نشدن مذاکرات برنامهریزیشده جمعه باشد.
اکسیوس نوشت کاخ سفید بهطور رسمی دلیل به تعویق افتادن سفر ونس را «ملاحظات لجستیکی» عنوان کرده، اما نشانههایی وجود دارد که وضعیت شکننده آتشبس در لبنان نیز در این تصمیم نقش داشته است.
اکسیوس همچنین نوشت ساعاتی پیش از اعلام لغو سفر ونس، درگیریهای شدیدی میان ارتش اسرائیل و حزبالله در جنوب لبنان رخ داد. موضوعی که میتواند بر فضای مذاکرات برنامهریزیشده میان تهران و واشینگتن تاثیر گذاشته باشد.
از سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، ۲۸ خرداد در مطلبی نوشت در شرایط ادامه حملات اسرائیل در جنوب لبنان، «شروع مذاکرات برای سایر موضوعات» اشتباه است و به نظر میرسد علت «عدم تمایل» تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی برای برگزاری جلسه ۲۹ خرداد در ژنو همین موضوع باشد.
تسنیم افزود اگر یادداشت تفاهم اجرا نشود، گزینههایی از جمله تعلیق یا لغو مذاکرات بعدی، ایجاد دوباره «تنگناهای جدی» در تنگه هرمز و حتی پاسخ موشکی به اسرائیل روی میز جمهوری اسلامی خواهد بود.
شبکه المیادین، نزدیک به حزبالله لبنان، نیز پیشتر گزارش داده بود سفر هیات ایرانی به دلیل ادامه حملات اسرائیل به جنوب لبنان لغو شده است.
در همین حال، ونس ۲۸ خرداد گفت برنامهریزی برای این مذاکرات هنوز نهایی نشده و مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی ممکن است در هماهنگیهای فنی مربوط به سفر خود با چالشهایی مواجه باشند.
برگزار نشدن این مذاکرات، ابهامهایی را درباره مرحله بعدی گفتوگوهایی ایجاد کرده است که قرار بود نشست برگناشتوک نخستین گام آن باشد.
هنوز مشخص نیست برگزار نشدن این نشست به معنای توقف روند دیپلماتیک میان آمریکا و جمهوری اسلامی است یا طرفها در حال بررسی زمان و مکان دیگری برای ادامه گفتوگوها هستند.
مقامهای دو طرف تاکنون درباره زمان احتمالی برگزاری نشست جایگزین اظهار نظر نکردهاند.
