رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در پاسخ به پرسش ایراناینترنشنال، بر لزوم نقشآفرینی این نهاد در هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تاکید کرد و هشدار داد توافقی که فاقد سازوکار موثر راستیآزمایی باشد، در عمل «توهمی از توافق» خواهد بود.
گروسی دوشنبه ۱۸ خرداد در حاشیه نشست شورای حکام آژانس، در یک نشست خبری در وین حضور یافت.
او در پاسخ به پرسش خبرنگار ایراناینترنشنال درباره احتمال دستیابی تهران و واشینگتن به توافقی خارج از چارچوب نظارتی آژانس گفت: «دو طرف میتوانند هر توافقی که میخواهند داشته باشند، اما امیدوارم چنین کاری انجام ندهند.»
گروسی ادامه داد: «فکر میکنم خود آنها نیز آگاه باشند که توافقی که راستیآزمایی مناسب بخشی از آن نباشد، در واقع توهمی از توافق است، زیرا نمیدانید آیا طرف مقابل به تعهدات و مفاد توافق پایبند بوده است یا خیر.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که درگیریهای اخیر میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، بر ابهامها درباره سرنوشت مذاکرات تهران و واشینگتن افزوده است.
خبرگزاری رویترز ۱۷ خرداد گزارش داد ایالات متحده در حال رایزنی با دیگر اعضای شورای حکام برای جلب حمایت از پیشنویس قطعنامهای است که از جمهوری اسلامی میخواهد درباره وضعیت تاسیسات هستهای آسیبدیده و همچنین سرنوشت و محل نگهداری ذخایر اورانیوم غنیشده خود توضیح دهد.
راههای ارتباطی با مقامهای جمهوری اسلامی مختل شده است
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ادامه نشست خبری اعلام کرد در صورت بازگشت کامل الزامات پیشین شورای امنیت سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، این نهاد موظف به راستیآزمایی تمامی آنها خواهد بود.
با این حال، گروسی تاکید کرد آژانس در شرایط کنونی با محدودیتهایی برای انجام کامل این ماموریت روبهرو است.
او ادامه داد: «ما باید همه این موارد را راستیآزمایی کنیم، اما در حال حاضر قادر به انجام کامل آن نیستیم. این موضوع بخشی از گفتوگوهای ما با ایران بوده است. بهدلیل عملیات نظامی و جنگ، ایران تعامل لازم را با ما نداشته است.»
گروسی افزود: «در یک مرحله پیچیده گیر افتادهایم. بهصورت منقطع، تماسهایی با مقامهای ایران داشتهایم، اما کانال ارتباطی با آنها از اساس مختل شده است.»
مقامهای جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر بارها تاکید کردهاند در خصوص «جزئیات» برنامه هستهای تهران مذاکره نخواهند کرد.
پیشتر در ۱۵ خرداد، گروسی اعلام کرده بود موضوع ذخایر اورانیوم غنیشده در کانون هرگونه توافق یا تفاهم احتمالی با جمهوری اسلامی قرار دارد.
سازمان ملل در روند حل مناقشهها غایب است
گروسی در ادامه، در پاسخ به پرسشی درباره نامزدی خود برای سمت دبیرکلی سازمان ملل متحد اعلام کرد در صورت انتخاب شدن برای این مسئولیت، همان رویکرد و شیوه مدیریتی دوران حضورش در راس آژانس بینالمللی انرژی اتمی را دنبال خواهد کرد.
او هشدار داد در حالی که جنگها و مناقشات در نقاط مختلف جهان رو به افزایش است، سازمان ملل در روند حلوفصل بسیاری از این اختلافات نقش چندانی ایفا نمیکند.
در سوی دیگر، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۸ خرداد با تکرار مواضع دیگر مقامهای حکومت در ماههای اخیر، گروسی را به اتخاذ رویکردی «غیرسازنده، جانبدارانه، غیرفنی و سیاسی» در قبال پرونده هستهای تهران متهم کرد.
او اضافه کرد: «کسی که نامزد دبیرکلی سازمان ملل است، باید در انجام وظیفه خود بهعنوان دبیرکل آژانس، مسئولانه عمل کند.»
۱۷ خرداد، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، هشدار داد اگر مذاکرات واشینگتن و تهران به توافق منجر نشود، آمریکا توان نظامی جمهوری اسلامی را به حدی تضعیف خواهد کرد که نیروهای آمریکایی بتوانند در شرایطی امن، اورانیوم با غنای بالا را از ایران خارج کنند.
این خبرگزاری یکشنبه ۱۷ خرداد در گزارشی نوشت که متن تهیهشده از سوی آمریکا را مشاهده کرده است. این متن پیش از نشست فصلی این هفته شورای حکام، نهاد ناظر هستهای سازمان ملل، میان ۳۵ کشور عضو توزیع شده است.
در پیشنویس آمریکا آمده است ایران باید «اطلاعات دقیق درباره حسابرسی مواد هستهای و تاسیسات هستهای تحت پادمان در ایران» را در اختیار آژانس قرار دهد و «تمام دسترسیهایی را که برای راستیآزمایی این اطلاعات لازم دارد» فراهم کند. در این متن، هر دو اقدام «ضروری و فوری» توصیف شده و آمده است که باید «بیدرنگ» انجام شوند.
این متن از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل خودداری کرده است؛ اقدامی که برخی دیپلماتها گفته بودند در دست بررسی است. چنین اقدامی میتوانست در ادامه قطعنامه ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵ باشد که ایران را ناقض تعهداتش در زمینه منع اشاعه اعلام کرده بود.
نمایندگی آمریکا در آژانس بینالمللی انرژی اتمی از اظهار نظر خودداری کرد.
خبرگزاری رویترز تاکید کرده است هرچند توزیع یک پیشنویس تضمین نمیکند که این متن بهطور رسمی به شورای حکام ارائه شود تا سپس درباره آن رایگیری صورت گیرد، اما نشانهای از قصد برای انجام این کار است.
همزمان با انتشار این گزارش، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در گفتوگو با انبیسی نیوز هشدار داد که اگر مذاکرات واشینگتن و تهران به توافق منجر نشود، آمریکا توان نظامی حکومت ایران را بهحدی تضعیف میکند که نیروهای آمریکایی بتوانند در شرایطی امن، اورانیوم با غنای بالا را از ایران خارج کنند. او تاکید کرد آنها «تا تکمیل کار» در منطقه خواهند ماند.
ترامپ همچنین گفت دو طرف به امضای یک پیمان «بسیار نزدیک» هستند، اما او از حکومت ایران میخواهد در کنار گذاشتن جاهطلبیهای هستهای خود فراتر برود.
رویترز احتمال داده است که متن تهیهشده از سوی آمریکا خطر پیچیدهتر کردن مذاکرات جاری به میانجیگری پاکستان را در پی دارد زیرا جمهوری اسلامی معمولا در واکنش به قطعنامههایی که در آژانس بینالمللی انرژی اتمی علیه آن صادر میشود، با تشدید فعالیتهای هستهای یا کاهش همکاریهای خود دست به اقدام تلافیجویانه زده است.
شورای حکام یکی از ارکان اصلی تصمیمگیری در آژانس بینالمللی انرژی اتمی و متشکل از ۳۵ کشور عضو است که درباره مسائل مهم آژانس، از جمله پرونده هستهای کشورها، قطعنامهها و ارجاع احتمالی پروندهها به شورای امنیت سازمان ملل متحد تصمیمگیری میکند.
قطعنامههای پیشین شورای حکام آژانس درباره ایران که از سوی آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان ارائه شده بودند، با اکثریت قاطع تصویب شدهاند. یکی از این قطعنامهها که در آبان ۱۴۰۴ تصویب شد، از ایران خواسته بود «بیدرنگ» آژانس را از وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده و تاسیسات آسیبدیده خود مطلع کند. جمهوری اسلامی هنوز به این خواسته آژانس پاسخ نداده است.
سه قطعنامه دیگر این نهاد که ۲۹ آبان ۱۴۰۴، ۲۲ خرداد ۱۴۰۴، یک آذر ۱۴۰۳ تصویب شده بود محتوایی مشابه داشت. در قطعنامه خرداد ۱۴۰۴ تاکید شده بود که تهران با انباشت اورانیوم با غنای بالا و محدود کردن دسترسی بازرسان، تعهدات پادمانی خود را نقض کرده و باید فورا همکاری با آژانس را از سر بگیرد.
قطعنامه آذر ۱۴۰۳ نیز ضمن درخواست از تهران مبنی بر همکاری فوری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از رافائل گروسی، مدیرکل این نهاد میخواست که گزارشی جامع از روند برنامه هستهای جمهوری اسلامی تهیه کند.
جمهوری اسلامی پس از تصویب این قطعنامهها با انتشار بیانیههایی جداگانه، آنها را «غیرقانونی» خوانده بود.
رسانههای حکومتی در ایران ۲۹ آبان ۱۴۰۴ گزارش دادند جمهوری اسلامی، روسیه، بلاروس، چین، کوبا، نیکاراگوئه، ونزوئلا و زیمبابوه، همزمان با نشست شورای حکام، بیانیهای مشترک صادر کردند. در این بیانیه حملات آمریکا و اسرائیل به سایتهای اتمی حکومت ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه محکوم شده بود.
روسیه آمریکا را به تضعیف همکاری متهم کرد
رویتر نوشت در حالی که حملات دو جنگ اخیر تاسیسات غنیسازی اورانیوم را نابود کرد یا بهشدت به آنها آسیب رساند، گمان میرود بخش زیادی از اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی سالم مانده باشد.
ترامپ در ماههای گذشته بارها گفته است که اورانیوم با غنای بالای تهران باید از این کشور خارج شود، بهویژه آنچه از بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا سطح خلوص ۶۰ درصد باقی مانده است.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی پیش از جنگ ۱۲روزه برآورد کرده بود تهران هنگام آغاز حمله اسرائیل این مقدار اورانیوم را در اختیار داشت؛ مقداری که طبق معیار آژانس در صورت غنیسازی بیشتر و رسیدن به سطح ۹۰ درصد، برای ساخت ۱۰ سلاح هستهای کافی خواهد بود.
سفیر روسیه در آژانس بینالمللی انرژی اتمی جمعه ۱۵ خرداد به خبرنگاران گفت صدور قطعنامه علیه حکومت ایران واکنش آنها را بر میانگیزد.
او همچنین با اشاره به اینکه آژانس تا پیش از آغاز جنگ ۱۲روزه به تاسیسات ایران دسترسی داشت، ایالات متحده را به «تضعیف همکاری» جمهوری اسلامی با آژانس متهم کرد.
روسیه و چین در دو سال گذشته با تمام قطعنامههای شورای حکام علیه جمهوری اسلامی مخالفت کرده و به آنها رای منفی دادهاند.
جلسه رایگیری شورای حکام آژانس قرار است سهشنبه ۱۸ خرداد برگزار شود.
بهنوشته آکسیوس، کاخ سفید که در تلاش است تا با جمهوری اسلامی به یک «یادداشت تفاهم» برای پایان دادن به جنگ و آغاز مذاکرات عمیق هستهای دست یابد و میخواهد در صورت آغاز این مذاکرات، تیمی از کارشناسان آماده در اختیار داشته باشد.
با این حال، به گفته مقامهای آمریکایی و منابع منطقهای درگیر در روند میانجیگری، واشینگتن و تهران همچنان بر سر چندین جزئیات این یادداشت تفاهم اختلاف دارند.
منابع مذکور مذاکرات را در مرحله پایانی توصیف کردهاند، اما هنوز مشخص نیست که آیا در نهایت توافقی حاصل خواهد شد یا خیر.
یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشده، به آکسیوس گفت: «این نشست در اوک ریج به این معنا نیست که حتما توافقی حاصل خواهد شد، اما نشان میدهد مذاکرات وارد مرحلهای بسیار جدی شده و احتمال دستیابی به توافق وجود دارد؛ بنابراین ما میخواهیم آماده باشیم.»
این وبسایت نوشت ویتکاف سفری اعلامنشده به شرق تنسی انجام داده است. دو مقام آمریکایی بعدا تایید کردند که او و کوشنر در حال بازدید از تاسیسات وزارت انرژی آمریکا در اوک ریج بودهاند.
برخی از برجستهترین کارشناسان آمریکا در زمینه فرآوری اورانیوم و فناوری سانتریفیوژ در آزمایشگاه ملی اوک ریج و مجتمع امنیت ملی Y-12 مستقر هستند. در گذشته نیز مواد و تجهیزات هستهای، از جمله موادی از قزاقستان و لیبی، از طریق تنسی منتقل شده بودند.
کاخ سفید از اظهار نظر در این مورد خودداری کرد. اداره ملی امنیت هستهای آمریکا نیز پاسخی ارائه نداد.
دو مقام آمریکایی گفتند اخیرا تیمی متشکل از حدود ۱۰۰ کارشناس تشکیل شده تا در صورت دستیابی به یک توافق اولیه، در مذاکرات هستهای مشارکت کنند.
فرستادگان آمریکا برای دیدار با اعضای این تیم و بررسی مقدمات احتمالی اجرای یک توافق هستهای به تنسی سفر کردند.
آخرین وضعیت مذاکرات
ویتکاف و کوشنر هفته گذشته در مذاکرات با جمهوری اسلامی بر سر مفاد یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه به توافق رسیدند؛ توافقی که شامل تمدید آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز، اجازه فروش نفت ایران و آغاز مذاکرات درباره ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و محدودیتهای آتی غنیسازی بود.
ترامپ جمعه گذشته خواستار اعمال دو اصلاحیه در متن توافق شد و جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد که تغییرات مدنظر خود را مطرح خواهد کرد.
در حال حاضر آمریکا منتظر پاسخ رسمی تهران است، اما آکسیوس بهنقل از منابع خود نوشت اختلافات باقیمانده نسبتا محدود هستند.
برای مثال، به گفته دو منبع آگاه از مذاکرات، ترامپ خواسته است جمهوری اسلامی بپذیرد که هر توافق نهایی شامل مهلت ۶۰ روزه برای رقیقسازی و کاهش سطح غنیسازی اورانیوم غنیشده ایران باشد، اما تهران خواستار مهلتی ۹۰ روزه است.
همچنین دو طرف بر سر میزان و زمان آزادسازی میلیاردها دلار دارایی مسدودشده ایران اختلاف دارند.
یک مقام آمریکایی گفت واشینگتن اعلام کرده است که پس از دستیابی به توافق نهایی و برداشته شدن گامهای عملی برای اجرای آن، منابع مالی ایران را آزاد خواهد کرد، اما جمهوری اسلامی خواهان آزادسازی بخشی از این داراییها بهصورت فوری است.
محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی، جمعه ۱۵ خرداد در گفتوگویی با سیانان گفت دیدار با مجتبی خامنهای که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از آن سخن گفته بود اتفاق نخواهد افتاد.
او گفت مذاکرات به بنبست رسیده و ترامپ باید این بنبست را بشکند. توپ در زمین ترامپ است.
رضایی هشدار داد که در صورت ازسرگیری درگیریها از سوی آمریکا، واشینگتن وارد «راهرویی تاریک» خواهد شد.
او همچنین در واکنش به سخنان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره دیدار احتمالی با مجتبی خامنهای گفت: «چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد. اکنون ما در مرحله نخست مذاکرات قرار داریم و آقای ترامپ مذاکرات را به بنبست کشانده است. چنین دیداری رخ نخواهد داد.»
رضایی گفت جمهوری اسلامی خواستار آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران بلافاصله پس از امضای یک توافق موقت با آمریکا شده و همچنین خواهان آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار دیگر در مرحله بعدی است.
مقامهای آمریکایی نگران هستند که هرگونه آزادسازی داراییها در شرایط کنونی، یکی از مهمترین اهرمهای فشار بر جمهوری اسلامی را از بین ببرد. دونالد ترامپ تاکید کرده است که هر توافقی باید بهمراتب قویتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ باشد و نباید چنین به نظر برسد که آمریکا در حال تحویل «پالتهای پول نقد» به تهران است؛ عبارتی که او بارها برای انتقاد از تصمیم باراک اوباما در پرداخت پول نقد به جمهوری اسلامی به کار برده است.
مرحله دوم مذاکرات
اگر مذاکرات وارد مرحله دوم شود، تیم کارشناسانی که ویتکاف و کوشنر با آنان دیدار کردند باید برنامهای برای «نحوه تعیین تکلیف مواد هستهای ایران»، «چگونگی اعمال محدودیتهای بیشتر بر برنامه غنیسازی» و «سازوکارهای راستیآزمایی و نظارت بر اجرای توافق» تدارک ببینند.
مقامهای آمریکایی به آکسیوس گفتند برخی از کارشناسان حاضر در نشست روز پنجشنبه، چند هفته پیش نیز در عملیات انتقال اورانیوم غنیشده از ونزوئلا مشارکت داشتند. آن مواد که متعلق به یک راکتور تحقیقاتی بود، ماه گذشته برای فرآوری به ایالت کارولینای جنوبی منتقل شد.
برخی از این کارشناسان هستهای همچنین پیش از آغاز جنگ، همراه با کوشنر و ویتکاف در عمان در مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی حضور داشتند.
یک مقام آمریکایی به آکسیوس گفت: «این افراد برجستهترین کارشناسان هستهای آمریکا هستند که دانش فنی لازم برای اجرای جزئیات یک توافق با ایران را در اختیار دارند.»
گروسی جمعه ۱۵ خرداد در حاشیه نشست شورای حکام در وین گفت مقامهای جمهوری اسلامی به آژانس اطلاع دادهاند که این ذخایر همچنان در همان مکان پیش از حملات نگهداری میشوند و برآورد فعلی آژانس نیز بر این فرض استوار است که مواد هستهای در همان محل قبلی هستند.
گروسی تاکید کرد سرنوشت ذخایر اورانیوم تهران در وهله اول یک موضوع سیاسی است و پس از آن، جنبههای فنی آن باید مورد بررسی قرار گیرد.
او پیششرط هرگونه ارزیابی دقیق در این خصوص را دسترسی آژانس به سایتهای هستهای ایران دانست و افزود این نهاد آمادگی دارد در صورت دستیابی به توافقی درباره این ذخایر، نقشآفرینی کند.
روزنامه نیویورکتایمز سوم خرداد گزارش داد ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی همچنان یکی از مهمترین مسائل در مسیر دستیابی به هرگونه توافق احتمالی به شمار میرود.
بر اساس این گزارش، بخش عمده این ذخایر احتمالا در تونلهای عمیق و مستحکم مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود و بخشهای دیگر نیز در تاسیسات فردو و نطنز قرار دارند.
تعهدات حقوقی تهران در قبال آژانس در هر شرایطی پابرجاست
گروسی در ادامه نشست خبری خود اعلام کرد دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی همچنان با محدودیت روبهرو است.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی افزود تلاشهای متعددی برای ازسرگیری فعالیتهای راستیآزمایی در ایران، هم پس از جنگ ۱۲ روزه و هم در پی درگیریهای اخیر، انجام شده است.
او تاکید کرد جمهوری اسلامی بر اساس تعهدات خود موظف به اطلاعرسانی و فراهم کردن امکان دسترسی برای بازرسان آژانس است، اما در شرایط جنگی این امر رخ نداده است.
به گفته گروسی، با وجود برقراری آتشبسی نسبتا طولانی، آژانس تنها توانسته به برخی مراکزی که از سوی تهران تعیین شدهاند، از جمله نیروگاه هستهای بوشهر و چند تاسیسات دیگر، دسترسی داشته باشد.
او خاطرنشان کرد تعهدات حقوقی حکومت ایران در قبال آژانس در هر شرایطی پابرجاست و باید بهطور کامل اجرا شود.
۱۴ خرداد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارشی به اعضای خود، بار دیگر خواستار توضیح فوری جمهوری اسلامی درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده شد و ناتوانی این نهاد در راستیآزمایی برنامه اتمی تهران را نگرانکننده خواند.
آژانس با ایران و آمریکا در تماس است
گروسی با اشاره به مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی اعلام کرد آژانس بهطور مستقیم در این گفتوگوها مشارکت ندارد، اما با هر دو طرف در تماس است.
گروسی با اشاره به روند مذاکرات افزود واشینگتن و تهران به دستیابی به توافق نزدیک شدهاند.
۱۴ خرداد، روزنامه اورشلیمپست نوشت پافشاری جمهوری اسلامی بر آزادسازی داراییهای مسدودشدهاش به یکی از مهمترین موانع در مسیر مذاکرات تهران و واشینگتن تبدیل شده است.
در کنار اختلافات بر سر آزادسازی داراییهای مسدودشده حکومت ایران و رفع تحریمها، تداوم اختلافات درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی، بحران تنگه هرمز و پرونده لبنان، چشمانداز دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ را با ابهامهای جدی مواجه کرده است.
حمله به تاسیسات هستهای پذیرفتنی نیست
صبح ۱۵ خرداد، گروسی در بیانیه افتتاحیه نشست شورای حکام تاکید کرد حمله به تاسیسات هستهای صلحآمیز «تحت هیچ شرایطی پذیرفتنی نیست» و همه طرفهای درگیر باید از هرگونه اقدام نظامی علیه این مراکز خودداری کنند.
مدیرکل آژانس با اشاره به سفر اخیر خود به خاورمیانه و بازدید از نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی گفت حمله پهپادی به این نیروگاه، ایمنی هستهای را بهطور جدی به خطر انداخت.
او هشدار داد در صورت حمله مستقیم به نیروگاههای فعال، احتمال انتشار گسترده مواد رادیواکتیو و بروز پیامدهای زیستمحیطی و انسانی در مقیاس وسیع وجود دارد.
۲۷ اردیبهشت، یک پهپاد که از عراق به سوی امارات پرتاب شده بود، به یک ژنراتور در خارج از محدوده داخلی نیروگاه براکه، نخستین نیروگاه هستهای تجاری جهان عرب، اصابت کرد و باعث آتشسوزی شد.
این گزارش محرمانه که اولین گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره برنامه هستهای ایران از زمان آغاز جنگ در اسفندماه سال گذشته محسوب میشود، یکی از دو گزارشی بود که پنجشنبه پیش از نشست فصلی هفته آینده شورای حکام ۳۵ عضوی آژانس منتشر شد.
رویترز، که نسخهای از این گزارش را مشاهده کرده است، گزارش داد آژانس بینالمللی انرژی اتمی پنجشنبه گزارشی را برای کشورهای عضو ارسال کرد که نشان میدهد با وجود سه ماه جنگ میان آمریکا و اسرائیل، ارزیابی این نهاد از برنامه هستهای ایران تغییر عمدهای نکرده است.
در این گزارش از جمهوری اسلامی خواسته شده است که هرچه زودتر درباره ذخایر اورانیوم غنیشده خود توضیح دهد. این ذخایر از زمان کارزار بمباران قبلی آمریکا و اسرائیل در جریان جنگ ۱۲ روزه در خردادماه سال گذشته که تاسیسات اصلی هستهای ایران را هدف قرار داد، همچنان نامشخص و خارج از دسترس بازرسان باقی ماندهاند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بارها اعلام کرده بودند که نابودی برنامه هستهای ایران یکی از اهداف اصلی حملات جدیدی است که در اسفند ماه سال قبل آغاز شد.
ذخایر اورانیوم غنیشده ایران یکی از مهمترین موانع در مذاکرات میان آمریکا و ایران برای پایان دادن به جنگ بوده است. ترامپ اصرار دارد که ایران باید این ذخایر را واگذار کند. در هفتههای اخیر تلاشها بیشتر بر دستیابی به یک توافق اولیه متمرکز بوده که مسائل هستهای را به مذاکرات بعدی موکول میکند.
بهنوشته رویترز، این گزارشها نشان میدهند که نسبت به گزارشهای قبلی که اوایل اسفند ماه و درست پیش از آغاز آخرین جنگ منتشر شده بودند، تغییر چندانی رخ نداده است.
در گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای ۳۵ عضو شورای حکام آمده است: «مدیرکل آژانس تأکید کرده است که اجرای مؤثر توافقنامه پادمان معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) از سوی جمهوری اسلامی ضروری و فوری است و تهران تحت هیچ شرایطی نمیتواند اجرای این توافق را به حالت تعلیق درآورد.»
آژانس همچنان نتوانسته است به تاسیسات هستهای که در خرداد ماه سال گذشته هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند بازگردد.
جمهوری اسلامی هنوزدرباره سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای پایین و اورانیوم با غنای بالای خود هیچ توضیحی به آژانس بینالمللی انرژی اتمی نداده است؛ از جمله اورانیومی که تا سطح ۶۰ درصد غنیسازی شده، یعنی تنها یک گام کوتاه با سطح حدود ۹۰ درصدی مورد نیاز برای تولید سلاح هستهای فاصله دارد.
در گزارش آژانس همچنین آمده است: «عدم دسترسی برای راستیآزمایی ذخایر قبلا اعلامشده اورانیوم با غنای بالا و غنای پایین طی نزدیک به یک سال گذشته، که بر اساس رویههای استاندارد پادمان مدتی بسیار طولانی محسوب میشود، موجب نگرانی از منظر اشاعه هستهای و همچنین رعایت توافقنامه پادمان انپیتی است.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی همچنین هشدار داده است که از دست رفتن نظارت برای چنین مدت طولانی به معنای از دست رفتن امکان ردیابی این مواد است؛ وضعیتی که این نهاد آن را «از دست رفتن تداوم آگاهی» (continuity of knowledge) مینامد.
در ادامه این گزارش تاکید شده است: «از دست رفتن تداوم آگاهی آژانس نسبت به تمامی مواد هستهای که پیشتر در تاسیسات آسیبدیده ایران اعلام شده بودند، باید با بالاترین درجه فوریت مورد رسیدگی قرار گیرد.»
این عبارت به تاسیساتی اشاره دارد که در حملات نظامی آمریکا و اسرائیل در خرداد ماه سال گذشته هدف قرار گرفته یا آسیب دیدهاند.
بلومبرگ نیز چهارشنبه ۱۳ خرداد، بر اساس سندی محرمانه که از سوی این رسانه مشاهده شده است، گزارش داد که خطر تلاش پنهانی جمهوری اسلامی با هدف دستیابی به سلاح هستهای، امروز نسبت به پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه بیشتر است.
بلومبرگ با استناد به صحبتهای دو دیپلمات ارشد آشنا با سند محرمانه آژانس بینالمللی انرژی اتمی نوشت، این گزارش نشان میدهد دو جنگ اخیر چگونه به ایجاد معضلات هستهای تازهای منجر شدهاند که پیشتر وجود نداشت.
بلومبرگ در توضیح دقیقتر این سند نوشت: «آژانس بینالمللی انرژی اتمی به کشورهای عضو درباره خطرات تازه اشاعه هستهای هشدار داده است. این خطرها از ذخایر بزرگ اورانیوم با غنای نزدیک به سطح ساخت بمب در ایران ناشی میشود. پیش از حمله هوایی ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد ۱۴۰۱) که آغازگر جنگی ۱۲روزه بود، این مواد برای اطمینان از اینکه به سمت ساخت تسلیحات منحرف نشدهاند، تحت بازرسی هفتگی آژانس قرار داشتند. اکنون دیگر چنین نیست.»
دیپلماتهای ارشد که بهشرط ناشناس ماندن با این رسانه مصاحبه کردهاند، گفتند هرچه این مواد مدت بیشتری خارج از پادمانهای آژانس باقی بمانند، خطر استفاده احتمالی از آنها با اهداف غیرصلحآمیز افزایش مییابد.
در این سند محرمانه ۱۱۹ صفحهای که ماه گذشته در وین در اختیار کشورها قرار گرفت، تاکید شده است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی نمیتواند درباره وضعیت این مواد هستهای به جمعبندی برسد.
نیویورکتایمز هم چهارشنبه بهنقل از برآوردهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش داد سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی به مهمترین مانع در مسیر هرگونه توافق احتمالی میان تهران و واشینگتن تبدیل شده است.
بر اساس این گزارش، بخش عمده این ذخایر احتمالا در تونلهای عمیق و مستحکم مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود و بخشهایی دیگر نیز در تاسیسات فردو و نطنز قرار دارد.
بهنوشته نیویورکتایمز، نگرانی اصلی مقامهای آمریکایی و کارشناسان هستهای این است که بخشی از ذخایر اورانیوم ایران به مکانهای اعلامنشده و خارج از نظارت آژانس منتقل شده باشد و این موضوع میتواند مذاکرات آینده را پیچیدهتر کند.
اورشلیمپست پنجشنبه ۱۴ خرداد به نقل از دو منبع آگاه نوشت مقامهای حکومت ایران خواستار آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده در همان مرحله نخست هرگونه توافق احتمالی هستند؛ مطالبهای که اختلافات میان دو طرف را تشدید کرده است.
بر اساس این گزارش، میانجیهای منطقهای در روزهای اخیر تلاش کردهاند با ارائه پیشنهادهای مختلف، شکاف موجود را کاهش دهند. یکی از این طرحها ایجاد «صندوقی بشردوستانه» به ارزش چند میلیارد دلار بوده که منابع آن «صرفا» برای تامین دارو، مواد غذایی و محصولات کشاورزی مورد نیاز ایران، هزینه شود.
با این حال، جمهوری اسلامی خواهان آن است که در همان گام نخست توافق و پیش از انجام هرگونه اقدام عملی از سوی تهران، «دسترسی فوری» به منابع مالی نقد و قابل استفاده برای حکومت، فراهم شود.
پیشتر در ۹ خرداد، ایراناینترنشنال به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد قطر درخواست جمهوری اسلامی را برای «آزادسازی فوری و بدون قید و شرط» ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده تهران، رد کرده است.
بر پایه این گزارش، مقامهای قطری تنها با آزادسازی نیمی از این مبلغ موافقت کردهاند و آن را نیز مشروط به اعمال محدودیتهای سختگیرانه دانستهاند.
طبق این طرح، در صورت نهایی شدن توافق، جمهوری اسلامی صرفا میتواند از این اعتبار برای خرید کالاها و اقلام ضروری از بازار قطر استفاده کند.
واکنش منفی آمریکا
اورشلیمپست در ادامه گزارش داد مقامهای آمریکایی درخواست تهران را برای آزادسازی فوری داراییهای مسدودشده نپذیرفته و تاکید کردهاند هرگونه کاهش تحریمها یا آزادسازی منابع مالی، باید در ازای «اقدامات قابل راستیآزمایی» از سوی تهران انجام شود.
بر اساس این گزارش، واشینگتن به میانجیهای مذاکرات اعلام کرده است در آغاز هر توافق احتمالی، بدون دریافت «امتیازات ملموس» از جمهوری اسلامی در زمینه برنامه هستهای و همچنین ترتیبات امنیتی مرتبط با تنگه هرمز، هیچ بخش قابل توجهی از داراییهای بلوکهشده را آزاد نخواهد کرد.
مقامهای ایالات متحده معتقدند آزادسازی منابع مالی پیش از برداشتن گامهای عملی از سوی جمهوری اسلامی میتواند به تضعیف یکی از مهمترین اهرمهای فشار آمریکا بینجامد و دستیابی به توافق بر سر برنامه هستهای تهران را با چالشهای بیشتری روبهرو کند.
در روزهای گذشته، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها رویکرد دولتهای پیشین این کشور را در قبال برنامه هستهای جمهوری اسلامی مورد انتقاد قرار داده و توافق هستهای دوران باراک اوباما، موسوم به برجام، را «فاجعه» خوانده است.
ترامپ سوم خرداد در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت برجام «مبالغ هنگفتی پول نقد» در اختیار جمهوری اسلامی قرار داد و «مسیری روشن و باز» برای دستیابی تهران به سلاح هستهای فراهم کرد.
نیویورکتایمز: سرنوشت ذخایر اورانیوم از مهمترین موانع در مسیر توافق است
در کنار اختلافات بر سر آزادسازی داراییهای مسدودشده حکومت ایران و رفع تحریمها، تداوم اختلافات میان تهران و واشینگتن درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی، بحران تنگه هرمز و پرونده لبنان، چشمانداز دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ را با ابهامهای جدی مواجه کرده است.
روزنامه نیویورکتایمز سوم خرداد گزارش داد ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی همچنان یکی از مهمترین مسائل در مسیر دستیابی به هرگونه توافق احتمالی به شمار میرود.
بر اساس این گزارش، بخش عمده این ذخایر احتمالا در تونلهای عمیق و مستحکم مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود و بخشهای دیگر نیز در تاسیسات فردو و نطنز قرار دارند.
به نوشته نیویورکتایمز، نگرانی اصلی مقامهای آمریکایی و کارشناسان هستهای این است که بخشی از ذخایر اورانیوم حکومت ایران به مکانهای اعلامنشده و خارج از نظارت آژانس منتقل شده باشد و این موضوع میتواند مذاکرات آینده را پیچیدهتر کند.
