دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، شامگاه سهشنبه پنجم اسفند برای سخنرانی سالانه خود درباره وضعیت این کشور راهی صحن مجلس نمایندگان آمریکا میشود؛ رویدادی که این بار زیر سایه مذاکرات واشینگتن و تهران و همچنین کارزار نظامی احتمالی علیه جمهوری اسلامی قرار گرفته است.
این سخنرانی که در ساعت پربیننده تلویزیونی برگزار میشود، برجستهترین فرصت ترامپ تاکنون است تا نشان دهد آیا در روزهای پیش رو همچنان بر دیپلماسی شرطبندی کرده یا در حال آماده کردن افکار عمومی برای حملات احتمالی در صورت شکست مذاکرات است.
در حالی که مشاورانش از او خواستهاند پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر بر موضوعاتی مانند هزینههای زندگی، مهاجرت و اقتصاد تمرکز کند، روند تشدید تنش احتمالی با تهران بر فضای پیش از این سخنرانی سایه انداخته است.
رسانههای جریان اصلی آمریکا از پیش به تحلیل این سخنرانی پرداختهاند که ترامپ چگونه ممکن است موضوع ایران را در کنار فشارهای سیاسی داخلی مطرح کند.
خبرگزاری رویترز نوشت این سخنرانی ممکن است بهترین فرصت برای ترامپ باشد تا حمایت رایدهندگان مردد را نسبت به سیاست خود در قبال ایران جلب کند؛ سیاستی که شامل احتمال انجام حملات نظامی در صورت شکست مذاکرات نیز میشود.
ترامپ چهارم اسفند گزارشها درباره اختلاف نظرهای داخلی درباره اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی را کماهمیت جلوه داد و در شبکه تروثسوشال نوشت: «این من هستم که تصمیم میگیرم... اگر به توافق نرسیم، آن روز برای آن کشور [ایران] روز بسیار بدی خواهد بود.»
دموکراتها بهشدت از رویکرد او انتقاد کردهاند. تیم کین، سناتور دموکرات، گفت ترامپ «دستوپازنان به سوی جنگ پیش میرود» و استدلال کرد او توافق هستهای سال ۲۰۱۵ را که برنامه اتمی جمهوری اسلامی را محدود کرده بود، کنار گذاشت.
پایگاه خبری بلومبرگ نوشت ایران یکی از اصلیترین کانونهای تنش است که ترامپ احتمالا در سخنرانی خود به آن خواهد پرداخت؛ آن هم در شرایطی که پس از ناکامیهای داخلی تلاش میکند مسیر روایت سیاسی را تغییر دهد.
دیدهبان حقوق بشر سهشنبه پنجم اسفند در بیانیهای اعلام کرد نهادهای امنیتی و قضایی جمهوری اسلامی از هشتم دی به این سو، بازداشتهای گسترده و خشونتآمیز معترضان، فعالان مدنی و شهروندان عادی را در سراسر کشور در دستور کار قرار دادهاند.
بر اساس این بیانیه، موج بازداشتها پس از کشتار ۱۸ و ۱۹ دی ادامه یافته و دهها هزار نفر بازداشت یا احضار شدهاند.
این سازمان افزود پلیس جمهوری اسلامی (فراجا)، سپاه پاسداران و سازمان اطلاعات آن، وزارت اطلاعات و مقامهای قضایی در کارزار سرکوب هماهنگ مردم نقش داشتهاند.
به گفته دیدهبان حقوق بشر، افراد در بازداشتهای طولانیمدت بدون دسترسی به خانواده و وکیل نگهداری میشوند و مقامها از ارائه هرگونه اطلاعات درباره سرنوشت و محل نگهداری آنان خودداری میکنند؛ وضعیتی که مصداق ناپدیدسازی قهری به شمار میرود.
بازداشتهای گسترده و بیخبری خانوادهها
دیدهبان حقوق بشر در ادامه بیانیه خود خبر داد بسیاری از بازداشتها در خیابان، ایستهای بازرسی و حتی با یورش به منازل انجام شده است.
به گفته این سازمان، برخی زندانها برای نگهداری دستگیرشدگان جدید تخلیه شده و حتی بازداشتگاههای غیررسمی نیز برای نگهداری معترضان مورد استفاده قرار گرفتهاند.
خانوادههای بازداشتشدگان در استانهای مختلف، از جمله تهران، البرز، کرمانشاه، ایلام، خوزستان و آذربایجان شرقی گفتهاند مقامها از ارائه اطلاعات درباره محل نگهداری عزیزانشان خودداری کردهاند.
ویدیوهای منتشرشده نشان میدهند خانوادهها مقابل زندانها، دادسراها و ساختمانهای دولتی تجمع کرده و خواستار پاسخگویی شدهاند.
در برخی موارد، خانوادهها تماسهایی دریافت کردهاند که در آن به آنها گفتهاند عزیزشان کشته شده، اما نه پیکری تحویل دادهاند و نه اطلاعات روشنی درباره سرنوشت او ارائه کردهاند.
دیدهبان حقوق بشر تاکید کرد بر اساس حقوق بینالملل، ناپدیدسازی قهری تا زمانی که سرنوشت یا محل نگهداری فرد مشخص نشود، «جرمی مستمر» به شمار میآید.
شکنجه، اعترافات اجباری و خطر اعدام
دیدهبان حقوق بشر در گزارش خود موارد متعددی از شکنجه و بدرفتاری را مستند کرد.
ضرب و جرح شدید با باتون، لگد و مشت، خشونت جنسی و جنسیتی، محرومیت از غذا، تهدید به اعدام و محرومیت از درمان پزشکی از جمله موارد ثبتشده هستند.
گزارشها همچنین حاکی از آن است که شماری از بازداشتشدگان کودک بودهاند.
این سازمان افزود تلویزیون جمهوری اسلامی و رسانههای وابسته به سپاه تا ۱۷ بهمن دستکم ۱۳۹ مورد از «اعترافات اجباری» را پخش کردهاند.
در این ویدیوها، بازداشتشدگان که برخی از آنان زیر ۱۸ سال به نظر میرسند، با چشمان بسته و دستبند، به «همکاری با دشمن» یا «اقدام علیه امنیت ملی» اعتراف میکنند.
دیدهبان حقوق بشر هشدار داد پخش اعترافات اجباری نقض اصل برائت و دادرسی عادلانه است و میتواند زمینه صدور احکام سنگین، از جمله اعدام، را فراهم کند.
مقامهای جمهوری اسلامی معترضان را با اتهاماتی چون «محارب» و «مفسد فیالارض» معرفی کردهاند که طبق قوانین حکومت ایران مجازات اعدام دارد.
در یکی از موارد، صالح محمدی، کشتیگیر ۱۹ ساله، در دادگاهی کمتر از یک ماه به اعدام محکوم شد و حکم او قرار است در ملاعام اجرا شود.
اول اسفند، سازمان عفو بینالملل گزارش داد ۳۰ نفر، از جمله چند کودک، با خطر اعدام روبهرو هستند.
محدودیتهای گسترده و فضای امنیتی
دیدهبان حقوق بشر در ادامه هشدار داد پس از کشتارهای دیماه، حضور نظامی در شهرهای مختلف ایران افزایش یافته و محدودیتهایی شبیه حکومت نظامی اعمال شده است.
ایستهای بازرسی گسترده، گشتهای مسلحانه در خیابانها و هشدار به شهروندان برای ماندن در خانه از جمله اقدامهای ثبتشده حکومت هستند.
در این میان، وکلا، پزشکان، دانشجویان، روزنامهنگاران، فعالان حقوق بشر و اعضای اقلیتهای مذهبی، از جمله بهائیان، هدف سرکوب حکومت قرار گرفته و بازداشت شدهاند.
به گفته منابع حقوق بشری، دستکم ۵۰ نفر از اعضای جامعه بهائی از ۱۸ دی تا ۲۴ بهمن دستگیر شدهاند.
دیدهبان حقوق بشر از کشورهای عضو سازمان ملل خواست مقامهای جمهوری اسلامی را برای آزادی فوری بازداشتشدگان، اعلام سرنوشت ناپدیدشدگان، توقف اجرای احکام اعدام و فراهم کردن دسترسی بدون مانع هیات حقیقتیاب سازمان ملل به زندانها تحت فشار قرار دهند.
این سازمان همچنین از دولتهایی که در ایران سفارت دارند، خواست ناظران عالیرتبه به دادگاههای مرتبط با مجازات اعدام اعزام کنند و خواهان بازدید از بازداشتگاهها شوند.
در این پیام که سهشنبه پنجم اسفند در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد، آمده است: «سازمان اطلاعات مرکزی (CIA) صدای شما را میشنود و میخواهد به شما کمک کند... امنیت و سلامت شما اولویت اصلی ماست.»
این سازمان توصیه کرد بهمنظور برقراری ارتباط، از بهروزترین نسخه مرورگرهای خارجی استفاده شود، حالت ناشناس مرورگر فعال باشد و در صورت امکان، ارتباط از طریق «یک دستگاه جدید و یکبار مصرف» انجام گیرد.
سازمان سیا افزود: «پس از تماس امن با وبسایت ما، حتما تاریخچه جستوجو و مرورگر تلفن یا کامپیوتر خود را پاک کنید.»
پیشتر در شهریورماه، سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا، موسوم به امآی۶، آگهی استخدام جاسوس در امور ایران، چین، روسیه و کره شمالی را در درگاهی در دارکوب منتشر کرد.
روزنامه تلگراف در آن زمان گزارش داد امآی۶ یک سرویس پیامرسان به نام «پیک خاموش» ایجاد کرده که امکان برقراری ارتباط امن را فراهم میکند و به این ترتیب، هر کس از هر نقطه جهان میتواند به این سازمان خدمات یا اطلاعات ارائه دهد.
دارکوب شبکهای از وبسایتهای رمزگذاریشده است که تنها از طریق مرورگرهای ویژه و عبور از چندین سد پردازشی میتوان به آن دسترسی یافت.
ارتباط از طریق فیلترشکنهای غیربومی یا شبکه تور
سازمان سیا در ادامه دستورالعمل خود، «فیلترشکنهای مورد اعتماد و غیربومی» یا «شبکه تور Tor» را بهعنوان روشهای ترجیحی برای برقراری تماس معرفی کرد.
این نهاد هشدار داد در صورت رعایت نکردن این مراحل، دستگاههای امنیتی و اطلاعاتی یا اشخاص ثالث میتوانند بازدید افراد از هر وبسایتی را رهگیری کنند.
بر اساس این دستورالعمل، کاربران باید از انتخاب سرورهای فیلترشکن در کشورهایی مانند ایران، روسیه یا چین خودداری کنند، فیلترشکنهای پولی و معتبر را در اولویت قرار دهند و قابلیت قطع خودکار را فعال کنند تا در صورت اختلال، ارتباط اینترنتی بهطور خودکار قطع شود.
پیام سازمان سیا در شرایطی به زبان فارسی منتشر میشود که در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره چشمانداز مذاکرات تهران و واشینگتن زیر سایه آرایش نظامی ایالات متحده در منطقه بالا گرفته است.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، پنجم اسفند گفت همه گزینهها در قبال تهران برای رییسجمهوری آمریکا همچنان روی میز هستند و جمهوری اسلامی باید از فرصت موجود برای رسیدن به توافق استفاده کند.
«مشتاق همکاری با شما هستیم»
سازمان سیا در ادامه پیام خود از کاربران خواست هنگام برقراری ارتباط، مشخصات فردی و شغلی، محل اقامت، میزان دسترسی به اطلاعات و شیوه تماس امن خود را اعلام کنند و در صورت استفاده از ایمیل، ارائهدهندهای خارج از ایران، روسیه، چین و سایر کشورهای دارای خصومت با آمریکا برگزینند.
در انتهای این دستورالعمل آمده است: «پیروی از این راهنماییها، امنیت شما را هنگام تماس با سازمان اطلاعات مرکزی افزایش میدهد. ما مشتاق همکاری با شما هستیم. تا دریافت پیام شما، بدرود.»
پیش از این، نقش سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده برای انجام عملیات علیه نیکلاس مادورو، رییسجمهوری مخلوع ونزوئلا، مورد توجه قرار گرفته بود.
بنا بر اعلام این سازمان، از بامداد تا بعدازظهر دوشنبه چهارم اسفند «در سلسلهای از درگیریها با نیروهای رژیم» که از دفتر خامنهای در هنگام اذان صبح کلید خورد، «بیش از ۱۰۰ مجاهد شهید یا دستگیر» شدند.
در نخستین واکنش به این خبر، بولتننیوز، رسانه وابسته به نهادهای امنیتی، عصر دوشنبه چهارم اسفند در یادداشتی به قلم فردی به نام عباس منصوری نوشت: «صدای انفجارهای پیاپی شب گذشته در محدوده خیابان پاستور، امنیتیترین منطقه پایتخت، پرسشی سنگین را پیش روی همه مسئولان و دلسوزان نظام گذاشته است.»
این رسانه حکومتی افزود: «ما را چه شده است که دشمن اکنون به قلب تهران طمع کرده و به خود جرات دستدرازی داده است؟»
در بخش دیگری از این یادداشت آمده است: «این پرسش، نه پرسش یک منتقد بیرونی، که فریاد دردمندانهای از درون است؛ فریادی که میگوید کدام یک از شما آقایان از خود پرسیدهاید ریشه این جسارت دشمن کجاست؟ غیر از این است که از ماست که برماست؟»
بولتننیوز پنجم اسفند در گزارش دیگری بدون تکذیب گزارش اولیه خود نوشت: «ادعای رسانههای وابسته به منافقین درباره کشته یا دستگیر شدن ۱۰۰ عضو این گروه در حمله به پاستور در حالی منتشر شد که هیچ نشانهای از وقوع چنین عملیاتی وجود ندارد؛ موضوعی که شائبه خبرسازی با اهداف سیاسی را تقویت کرده است.»
مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی در ادبیات رسمی خود از سازمان مجاهدین خلق ایران با عنوان «گروهک منافقین» یاد میکنند.
خبرگزاری مهر پنجم اسفند در همین رابطه نوشت: «در یک واکنش طنز و نمایشی چهار مزدور با لوله پلیکا چیزی شبیه اسباببازی کودکانه ساختند و تلاش کردند سر و صدایی در مرکز تهران به راه بیندازند تا از مواهب اربابان خود بهرهمند بمانند.»
این خبرگزاری افزود این افراد «در گشت منطقهای فراجا دستگیر شدند».
در بیانیه سازمان مجاهدین خلق که در وبسایت رسمی آنان منتشر شده گفته شده «اسامی و مشخصات بیش از ۱۰۰ شهید و مجروح و دستگیری از مجاهدین در روز دوشنبه چهار اسفند در اسرع وقت در اختیار سازمانهای بینالمللی مدافع حقوق بشر قرار خواهد گرفت.»
گزارشهای متناقض از تعطیلی برخی مدارس پاستور
سازمان مجاهدین خلق در ادامه اطلاعیههای خود نوشت: «بر خلاف تکذیبهای زنجیرهای مقامها و ارگانهای مختلف رژیم، مدارس اطراف خیابان پاستور صبح دوشنبه تعطیل شد و یکانهای ویژه در داخل مدرسهها مستقر شدند. شلوغی خیابان و تردد ماموران برای همه مشهود بود.»
این سازمان اضافه کرد: «مردم و رهگذران از ساعت هفت صبح دوشنبه چهار اسفند ماشینهای ضدشورش رژیم را که مجهز به تیربار بودند، در تقاطع ولیعصر و جمهوری میدیدند. بر روی خودروهای سیاهرنگ ضدشورش نوشته بود نوپو.»
حسین صادقی، رییس مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش، ضمن تکذیب خبر تعطیلی مدارس منطقه پاستور گفت: «ابدا آموزش تعطیل نمیشود و این یک شیطنت رسانهای است.»
پیامکهایی درباره حمله به بیت خامنهای
همزمان شماری از شهروندان اعلام کردهاند اپراتور ایرانسل پیامکهایی با محتوای مرتبط با حمله «کانونهای شورشی مجاهدین خلق» به بیت رهبری و پاستور برای برخی مشترکان ارسال کرده است. تصاویر منتشرشده از این پیامکها در شبکههای اجتماعی بازتاب یافت و توجه کاربران را جلب کرد.
مختار رضایی، معاون اجتماعی پلیس فتا فراجا، در واکنش به ارسال این پیامکها از مسدودسازی سرشماره ارسالکننده پیامک برای تعدادی از شهروندان خبر داد و گفت: «پرونده قضایی برای متخلفان تشکیل شده و رسیدگی به ابعاد مختلف آن ادامه دارد.»
به گزارش فارس این پیامک بهواسطه «هک یکی از سامانههای ارسال انبوه پیام تبلیغاتی برای حدود ۵۰ هزار شماره» ارسال شده است.
رضایی به فارس گفت: «بر اساس سوابق و شواهد فنی موجود، معمولا منشا این حملات سایبری خارج از کشور بوده و نفوذ از طریق آیپیهای خارجی صورت میگیرد.»
خبرگزاری آسوشیتدپرس نوشت برخی نظرسنجیها نشان میدهد نگرانی گستردهای در افکار عمومی درباره نحوه مدیریت سیاست خارجی ترامپ وجود دارد.
آسوشیتدپرس افزود این سخنرانی فرصتی برای ترامپ فراهم میکند تا درباره اقدام احتمالی علیه جمهوری اسلامی استدلالهای خود را ارائه کند.
ایران در نطق سالانه روسای جمهور پیشین آمریکا
اشاره به ایران در نطق سالانه روسای جمهور پیشین آمریکا در کنگره معمولا در مقاطع حساس رخ داده است؛ بحران گروگانگیری، درگیریهای منطقهای و تروریسم، مذاکرات هستهای، یا زمانی که روسایجمهور به دنبال جلب حمایت عمومی برای رویکردی سختگیرانهتر بودهاند.
در دوره جنگ سرد، نام ایران عمدتا بهعنوان کشوری مطرح میشد که ثبات و روابطش برای انسجام غرب اهمیت داشت.
دوایت آیزنهاور، رییسجمهوری وقت آمریکا، سال ۱۹۵۵ از «بریتانیا و ایران» بهعنوان کشورهایی نام برد که «اختلافات خطرناک» را حل کردهاند.
او تهران را در چارچوب امنیت و دیپلماسی توصیف کرد، نه تقابل مستقیم با واشینگتن.
پس از انقلاب ۵۷ و بحران گروگانگیری، ایران خود به محور بحران تبدیل شد.
جیمی کارتر در سخنرانی سال ۱۹۸۰ گفت ۵۰ آمریکایی همچنان در ایران در بازداشت هستند. او این رویداد را «تروریسم و هرجومرج» خواند و هشدار داد آسیب به گروگانها «بهای سنگینی» در پی خواهد داشت.
پس از حملات ۱۱ سپتامبر، اشاره به ایران در چارچوب راهبرد مبارزه با تروریسم و سلاحهای کشتار جمعی قرار گرفت و تهران در دکترین امنیتی پس از آن رویداد گنجانده شد.
در سالهای ۲۰۰۲ و ۲۰۰۳، جورج دبلیو بوش بارها ایران را تهدیدی جدی برای امنیت توصیف کرد.
بوش ایران را بخشی از «محور شرارت» نامید و گفت حکومتش در پی سلاحهای کشتار جمعی است، از تروریسم حمایت میکند و مردم خود را سرکوب میکند.
او در عین حال میان حکومت و ایرانیانی که «برای آزادی سخن میگویند»، تمایز قائل شد.
باراک اوباما بارها از نطق سالانه برای تاکید بر ادامه مسیر دیپلماتیک در قبال تهران استفاده کرد و در عین حال گفت آمریکا مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای خواهد شد.
اوباما در سال ۲۰۱۴ گفت دیپلماسی پیشرفت برنامه هستهای تهران را متوقف کرده است. او هشدار داد تحریمهایی را که ممکن است مذاکرات را مختل کند، وتو خواهد کرد.
اوباما همچنین تاکید کرد جنگ باید «آخرین گزینه» باشد.
اوباما در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ از توافق هستهای با تهران دفاع کرد و افزود این توافق به جهان کمک کرده از جنگی دیگر جلوگیری کند.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از موضوع ایران برای توجیه خروج از برجام و اعمال تحریمهای گسترده در چارچوب کارزار «فشار حداکثری» استفاده کرد و تهران را نیرویی بیثباتکننده در خاورمیانه خواند.
او در سال ۲۰۱۸ گفت آمریکا در کنار «مردم ایران» در برابر «دیکتاتوری فاسد» ایستاده و از کنگره خواست به «توافق هستهای وحشتناک با ایران» رسیدگی کند.
ترامپ در سال ۲۰۱۹، ایران را «بزرگترین حامی دولتی تروریسم در جهان» خواند. در سال ۲۰۲۰ نیز ایران را به موضوع مبارزه با تروریسم و بازدارندگی پیوند داد و به کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران، اشاره کرد.
الگو روشن است: روسایجمهور آمریکا از سخنرانی سالانه وضعیت کشور برای بازتعریف سیاست خود در قبال ایران در لحظات سرنوشتساز استفاده کردهاند؛ چه برای جلب حمایت از دیپلماسی، چه برای توجیه تقابل یا بازتعریف راهبرد.
سخنرانی سهشنبه نیز در همین چارچوب تاریخی قرار میگیرد.
