نیوزویک گزارش داد تنش فزاینده میان آمریکا و جمهوری اسلامی احتمال جنگ را افزایش داده است. این نشریه افزایش حضور نظامی آمریکا، برنامهریزی برای کارزار چند هفتهای، بنبست مذاکرات هستهای، تقویت دفاعی تاسیسات ایران و اقدام سپاه در بستن ساعتی تنگه هرمز را از دلایل اصلی دانست.
ترامپ از زمان بازگشت به کاخ سفید در سال گذشته تلاش کرده با جمهوری اسلامی به توافق هستهای تازهای دست یابد، اما پس از ترک دور قبلی مذاکرات و صدور دستور حملات در خرداد ماه گذشته، اکنون این احتمال مطرح است که او همان الگو را اینبار در ابعادی گستردهتر تکرار کند.
بهگفته منابع آکسیوس، هنوز این احتمال وجود دارد که دیپلماسی در نهایت مسیر غالب شود اما هرگونه درگیری احتمالی شبیه یک کارزار نظامی تمامعیار خواهد بود نه عملیاتی محدود و نقطهای مانند آنچه در ونزوئلا رخ داد. چنین جنگی پیامدهای عمیقی برای خاورمیانه و سه سال باقیمانده از ریاستجمهوری ترامپ خواهد داشت.
آکسیوس سپس در ادامه به شش عامل کلیدی پرداخته که نشان میدهد واشینگتن و تهران به لبه پرتگاه جنگ نزدیک شدهاند:
۱. مناقشه طولانیمدت هستهای
آمریکا و جمهوری اسلامی ماههاست بهطور مقطعی درباره دستیابی به توافق هستهای مذاکره میکنند. دولتهای مختلف در آمریکا همواره تاکید کردهاند اجازه نخواهند داد ایران به سلاح هستهای دست یابد. باراک اوباما در سال ۲۰۱۵ توافقی با جمهوری اسلامی امضا کرد، اما ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود از آن خارج شد و سیاست «فشار حداکثری» را در پیش گرفت. جو بایدن نیز نتوانست توافق جدیدی حاصل کند. ترامپ پس از بازگشت به قدرت بار دیگر خواهان توافق شد.
پس از پایان ضربالاجل ۶۰ روزه ترامپ برای رسیدن به توافق جدید در ماه خرداد، اسرائیل به ایران حمله کرد و چند روز بعد آمریکا نیز به این عملیات پیوست و تاسیسات هستهای زیرزمینی ایران را بمباران کرد.
ترامپ سپس بار دیگر بر ضرورت توافق تاکید کرد، اما در عین حال برخی متحدانش از «تغییر رژیم» سخن گفتند؛ موضوعی که نشان میدهد هر عملیات نظامی احتمالی میتواند فراتر از اهداف هستهای باشد.
۲. سرکوب خونین معترضان
ترامپ اواسط دی ماه، در پی کشته شدن هزاران معترض در ایران، به حمله نظامی نزدیک شده بود.
این اعتراضها با مطالبات اقتصادی آغاز شد و سپس به اعتراضاتی برای تغییر حکومت انجامید. ترامپ هشدار داد در صورت ادامه کشتار معترضان، ایران هدف حمله قرار خواهد گرفت. نیروهای امنیتی با شدت مردم معترض را سرکوب کردند، اینترنت قطع شد و حریم هوایی ایران بسته شد. ترامپ در آن زمان تصمیم نهایی را به تعویق انداخت، بخشی به این دلیل که آمریکا در منطقه به اندازه زمان جنگ ۱۲ روزه، تجهیزات نظامی مستقر نداشت.
او سپس مذاکرات هستهای را از سر گرفت و همزمان ناوهای جنگی و جنگندههای بیشتری به خلیج فارس اعزام کرد.
۳. اعزام ناوهای هواپیمابر
ترامپ پس از تهدیدهای مکرر علیه ایران و اعزام دو ناو هواپیمابر به منطقه، انتظارات بزرگی در سطح جهانی ایجاد کرده است که در صورت شکست مذاکرات، اقدام نظامی خواهد کرد.
نشانهای از نزدیک بودن توافق دیده نمیشود، اما نشانههای آمادگی برای جنگ افزایش یافته است. عقبنشینی در این مرحله با شخصیت سیاسی ترامپ همخوانی ندارد.
این وضعیت به «تفنگ چخوف» شباهت دارد: وقتی سلاحی روی صحنه آورده میشود، معمولا قرار است شلیک شود. جابهجایی دو ناو هواپیمابر و صدها هواگرد بدون نیت استفاده، بعید به نظر میرسد.
۴. فشار اسرائیل
دولت اسرائیل خود را برای جنگ آماده میکند و از عملیاتی گستردهتر از حملات محدود ژانویه حمایت میکند.
مقامهای دو کشور انتظار دارند کارزار مشترک احتمالی بسیار وسیعتر از حملات ژوئن گذشته باشد. حتی در بحبوحه مذاکرات هستهای، ترامپ و بنیامین نتانیاهو هماهنگی نزدیکی داشته و بر افزایش فشار اقتصادی علیه ایران توافق کردهاند.
سناریویی که اسرائیل برای آن آماده میشود، میتواند شامل اهدافی برای تضعیف یا حتی سرنگونی حکومت ایران، در کنار تخریب برنامه هستهای و موشکی باشد.
۵. عامل نفت
وضعیت فعلی بازار نفت ممکن است پنجرهای راهبردی برای اقدام نظامی فراهم کرده باشد. بازارها عرضه مناسبی دارند، قیمتها نسبتا پایین است و رشد تقاضا محدود است. همچنین توانمندی نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در دو سال گذشته تضعیف شده است.
در صورت حمله، قیمت نفت احتمالا افزایش خواهد یافت، اما اگر صادرات جهانی مختل نشود یا فقط صادرات ایران آسیب ببیند، این افزایش میتواند محدود و موقتی باشد.
تنگه هرمز محل عبور حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت است. حکومت ایران از دهه ۱۹۸۰ تاکنون، حتی در دورههای تنش شدید، این تنگه را بهطور کامل نبسته است.
۶. تصور ضعف رژیم
اعتراضهای گسترده و ضربات نظامی اسرائیل و آمریکا در سال گذشته، تصویری از ضعف حکومت ایران ایجاد کرده است.
مقامهای آمریکایی و اسرائیلی ممکن است بر این باور باشند که اگر جمهوری اسلامی واکنش نشان دهد، بهویژه با توجه به تضعیف شبکه نیروهای نیابتی تهران، دامنه آن محدودتر از گذشته خواهد بود.
با این حال، همین شرایط میتواند به این رویارویی برای حکومت ایران ماهیتی حیاتی و بقامحور بدهد؛ موضوعی که خطر تشدید تنش و گسترش درگیری را افزایش میدهد.
آکسیوس در پایان نتیجه گرفته است که در مجموع اگرچه هنوز مسیر دیپلماسی باز است، اما ترکیب فشارهای سیاسی، نظامی و منطقهای نشان میدهد دو کشور در یکی از حساسترین مقاطع روابط خود در سالهای اخیر قرار گرفتهاند.
رویترز چهارشنبه ۲۹ بهمن به نقل از کارشناسان نوشت که حکومت ایران در یک سایت نظامی حساس، روی تاسیساتی جدید سپر بتنی احداث کرده و آن را با خاک پوشانده است. این سایت که گفته میشود در سال ۲۰۲۴ هدف حمله اسرائیل قرار گرفته بود، اکنون شاهد پیشرفتهای تازه ساختمانی است.
در عین حال، تصاویر نشان میدهد ورودی تونلها در یک سایت هستهای را که در جریان جنگ ۱۲ روزه از سوی آمریکا بمباران شد مدفون کرده، ورودی تونلهای نزدیک به سایت دیگری را تقویت کرده و پایگاههای موشکی آسیبدیده در همان درگیری را نیز بازسازی کرده است.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که واشینگتن در حال مذاکره با تهران بر سر برنامه هستهای ایران است و در عین حال هشدار داده در صورت شکست مذاکرات، گزینه نظامی روی میز خواهد بود. آمریکا طی هفتههای اخیر حضور نظامی خود را در منطقه بهشکلی کمسابقه افزایش داده است.
جمهوری اسلامی تهدید کرده در صورت حمله آمریکا، اسرائیل و منافع آمریکا در منطقه را هدف قرار خواهد داد. جمهوری اسلامی همچنین بارها، از جمله در مذاکرات اخیر با آمریکا، دستیابی به سلاح هستهای را رد کرده است. با این حال، ایران اورانیوم را تا سطحی غنیسازی کرده که کاربرد صلحآمیز شناختهشدهای ندارد، دسترسی بازرسان بینالمللی به برخی تاسیسات را محدود کرده و توانمندیهای موشکهای بالستیک خود را گسترش داده است.
اسرائیل پیش از جنگ ۱۲ روزه اعلام کرده بود ایران گامهایی در مسیر تسلیحاتیسازی برداشته است.
دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا سهشنبه ۲۸ بهمن در ژنو برگزار شد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از این مذاکرات اعلام کرد دو طرف بر سر «اصول راهنما» به درک مشترکی رسیدهاند، اما هنوز کارهای زیادی باقی مانده است.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز گفت پیشرفتهایی حاصل شده، اما دونالد ترامپ «خطوط قرمزی تعیین کرده که ایرانیها هنوز حاضر به پذیرش و بررسی آنها نشدهاند.»
پارچین؛ ساخت سازه جدید و پوشاندن آن با خاک
مجتمع نظامی پارچین، در حدود ۳۰ کیلومتری جنوبشرق تهران، یکی از حساسترین سایتهای نظامی ایران است. نهادهای اطلاعاتی غربی پیشتر گفتهاند جمهوری اسلامی از بیش از دو دهه پیش در این مکان آزمایشهایی مرتبط با انفجار بمب هستهای انجام داده است.
گزارشها حاکی است اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۴ این سایت را هدف قرار داده بود. تصاویر ماهوارهای قبل و بعد از آن حمله، آسیب گسترده به یک ساختمان مستطیلشکل را نشان میدهد و در تصاویر نوامبر ۲۰۲۴ نشانههایی از بازسازی این ساختمان دیده میشود.
تصاویر ۱۲ اکتبر ۲۰۲۵ نشاندهنده اسکلت یک سازه جدید و دو ساختمان کوچکتر در کنار آن است. در تصاویر ۱۴ نوامبر نیز سقفی فلزی روی سازه بزرگ دیده میشود. اما در تصاویر ۱۳ دسامبر، بخشی از تاسیسات پوشانده شده و تا ۱۶ فوریه، سازه بهطور کامل زیر پوششی قرار گرفته که کارشناسان آن را ساختار بتنی توصیف میکنند.
موسسه علوم و امنیت بینالملل (ISIS) در تحلیلی در ۲۲ ژانویه، به پیشرفت ساخت یک سازه بتنی پیرامون تاسیسات جدیدی به نام طالقان ۲ اشاره کرده است. این موسسه در نوامبر نیز گزارش داده بود تصاویر ماهوارهای وجود سازهای استوانهای بلند را نشان میدهد که احتمالا یک محفظه مهار انفجارهای قوی به طول حدود ۳۶ متر و قطر ۱۲ متر است.
به گفته موسسه علوم و امنیت بینالملل، چنین محفظههایی در توسعه سلاح هستهای اهمیت دارند، هرچند میتوانند در فرآیندهای متعارف نظامی نیز استفاده شوند.
ویلیام گودهیند، تحلیلگر تصاویر ماهوارهای، گفته رنگ سقف این سازه با محیط اطراف همخوانی دارد و «به احتمال زیاد با خاک پوشانده شده تا رنگ بتن پنهان شود.»
دیوید آلبرایت، مدیر موسسه علوم و امنیت بینالملل نیز نوشته است که حکومت ایران طی هفتههای اخیر مشغول اقداماتی در تاسیسات جدید طالقان ۲ بوده و این مجموعه ممکن است بهزودی به پناهگاهی غیرقابل شناسایی و مقاوم در برابر حملات هوایی تبدیل شود.
اصفهان؛ دفن کامل ورودی تونلها
مجتمع هستهای اصفهان یکی از سه سایت غنیسازی اورانیوم است که در جریان جنگ ۱۲ روزه از سوی آمریکا بمباران شد. علاوه بر تاسیسات چرخه سوخت، منطقهای زیرزمینی در این مجتمع وجود دارد که به گفته دیپلماتها، بخش زیادی از اورانیوم غنیشده ایران در آن نگهداری میشود.
تصاویر ماهوارهای اواخر ژانویه نشان میدهد ایران اقدام به بستن دو ورودی تونل در این مجتمع کرده است. موسسه علوم و امنیت بینالملل در بهروزرسانی ۹ فوریه خود اعلام کرد ورودی سوم نیز با خاک پر شده و اکنون هر سه ورودی «بهطور کامل» مسدود شدهاند.
بهگفته کارشناسان، بستن ورودیها میتواند اثر حملات هوایی احتمالی را کاهش دهد و همچنین دسترسی زمینی نیروهای ویژه برای تصرف یا نابودی مواد غنیشده را دشوارتر کند.
تقویت تدابیر دفاعی در نطنز
موسسه علوم و امنیت بینالملل همچنین از تلاشهای جاری برای «سختسازی و تقویت دفاعی» دو ورودی تونل در زیر کوهی در نزدیکی نطنز خبر داده است. تصاویر ماهوارهای از تردد گسترده کامیونهای حمل خاک، میکسرهای بتن و تجهیزات سنگین حکایت دارد. برنامه ایران برای این تاسیسات هنوز روشن نیست.
پایگاههای موشکی؛ بازسازی پس از حملات
پایگاه موشکی «شیراز جنوبی» در حدود ۱۰ کیلومتری جنوب شیراز، یکی از ۲۵ پایگاه اصلی پرتاب موشکهای بالستیک میانبرد ایران بهشمار میرود. تصاویر مقایسهای از ژوئیه ۲۰۲۵ و ژانویه نشاندهنده پاکسازی و بازسازی در مجموعه لجستیکی و احتمالا فرماندهی این پایگاه است، هرچند به گفته کارشناسان هنوز به ظرفیت کامل پیش از حملات بازنگشته است.
پایگاه موشکی قم نیز که در حدود ۴۰ کیلومتری شمال این شهر قرار دارد، آسیبهایی متوسط در سطح زمین دیده بود. تصاویر جدید نشان میدهد سقف یکی از ساختمانهای آسیبدیده بازسازی شده است.
این تحرکات همزمان با مذاکرات حساس هستهای و افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، تصویری از آمادهسازی و تقویت مواضع جمهوری اسلامی برای یک جنگ احتمالی ارائه میدهد.
با این حال، گزارشهای دریافتی نشان میدهد بسیاری از همین کودکان و نوجوانان در زندان تهران بزرگ (فشافویه)، زندان آمل، وکیلآباد مشهد و همچنین در بازداشتگاههای مخفی در کرمان و مشهد نگهداری شدهاند؛ مکانهایی که بنا بر روایتها، آنان با انواع شکنجه و آزار جسمی و روانی مواجه بودهاند.
خانواده تعدادی از این نوجوانان هنوز موفق به گرفتن وکیل برای فرزندان خود نشدهاند و بهشدت نگران وضعیت آنان هستند.
نگهداری در بند جرایم عادی و خطر تعرض
برخی گزارشها از داخل زندان فشافویه و زندان آمل حاکی است که کودکان بازداشتی در بند جرایم عادی نگهداری میشوند. بهگفته منابع مطلع، در برخی سالنها ازدحام جمعیت به اندازهای است که امکان حفاظت از این کودکان وجود ندارد.
برخی زندانیان نیز از احتمال تعرض و آزار جنسی به این کودکان سخن گفتهاند؛ موضوعی که با وجود اطلاع مسئولان زندان، اقدامی برای جلوگیری از آن صورت نگرفته است.
براساس روایت یک زندانی عادی از زندان فشافویه در فاصله زمانی ۲۰ دی تا ۱۵ بهمن حجم کودکان در بند آنقدر زیاد شده بود که متاسفانه برخی از زندانیان جرایم خشن اقدام به آزار جنسی این کودکان کرده، ولی مسئولان زندان عملا هیچ اقدامی در جهت حمایت از این کودکان انجام ندادند.
آزادی با وثیقههای سنگین و امضای برگههای نامعلوم
در زندان آمل، تعداد کودکان بازداشتی در دو هفته نخست بهقدری بالا بوده که به گفته مراجعهکنندگان، در یکی از روزهای اواخر دیماه و اوایل بهمن، پس از آنکه درِ زندان باز شده، نزدیک به ۲۰ تا ۲۵ کودک ۱۳ تا ۱۶ ساله با سر و وضعی نامناسب به خانوادههایشان تحویل داده شدند.
به گفته خانوادهها، تمامی این کودکان پیش از آزادی برگههایی را امضا کردهاند که از محتوای آن اطلاعی نداشتهاند و تنها پس از امضای آن، با وثیقههایی چند صد میلیونی تا یک میلیارد تومانی آزاد شدهاند.
بیاطلاعی از وضعیت بازداشتشدگان
یک وکیل دادگستری در استان کرمان با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت کودکان بازداشتی گفته است: «عملا اطلاع چندانی نداریم، مگر آنکه خانوادهای مراجعه کند.»
به گفته او، به برخی خانوادهها توصیه شده اعلام مفقودی کنند.
پدر یک نوجوان ۱۷ ساله که اخیرا آزاد شده، برای پیگیری وضعیت حقوقی فرزندش به این وکیل مراجعه کرده، گفته این نوجوان بارها مورد ضرب و شتم قرار گرفته، دو دندهاش شکسته و انگشتان دستش در رفته است.
به گفته او، فرزندش بهشدت مضطرب است و چنین روایت کرده: «آقا اینا توی یه اتاقی که پنجره نداشت ما رو نشوندن و رومون ادرار کردن، هی مسخره میکردن و بلند میخندیدن به ما. فکر کنم چند روز همون شکلی ما رو همونجا نگه داشتن. بعد شلنگ آوردن و با آب یخ روی ما با فشار زیاد آب ریختند.»
این وکیل تاکید کرده است که خانوادهها تحت فشار قرار دارند و اطلاعرسانی در چنین شرایطی اهمیت زیادی دارد.
در موردی دیگر، به گفته پدر یکی از کودکان بازداشتی در آمل، به او گفته شده است: «بهتون فرصت داده شد بچه رو تربیت کنید، حالا ما خودمون آدمشون میکنیم.»
روایت بازداشتگاههای غیررسمی در مشهد
موضوع بازداشت و آزار کودکان پیشتر نیز مورد توجه نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است. سازمان دیدهبان حقوق بشر در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» اعلام کرد نیروهای امنیتی ایران در سرکوب اعتراضات، کودکان را کشتهاند، شکنجه کردهاند و در مواردی آنان را مورد تعرض جنسی و ناپدیدسازی قرار دادهاند.
یکی از نزدیکان خانواده یک نوجوان ۱۶ ساله در مشهد گفته است دو هفته هیچ اطلاعی از وضعیت این کودک در دست نبوده است. ابتدا به خانواده گفته شده که او در کانون اصلاح و تربیت است، اما پیگیریها نتیجهای نداشته است.
یک زندانی مالی که بهتازگی از زندان وکیلآباد آزاد شده، با خانواده تماس گرفته و گفته این کودک مدتی در یک بازداشتگاه غیررسمی نگهداری میشده و پیش از آزادی او، به بند جرایم عادی منتقل شده است.
به گفته این منبع، روی مچ و بازوی نوجوان آثار سوختگی سیگار به وضوح دیده میشده و او در راه رفتن مشکل داشته است. این نوجوان توضیح زیادی درباره آنچه بر او گذشته نداده، اما خانوادهاش احتمال دادهاند که ممکن است مورد آزار جنسی نیز قرار گرفته باشد.
به گفته این زندانی مالی به خانواده، به این کودک گفته شده: «دیگر خانوادهات را نمیبینی و جنازهات را میاندازیم دور.»
او همچنین مجبور شده برگهای را امضا کند که به گفته خودش برای رهایی از شکنجه بوده است.
تاکید بر آزادی فوری کودکان و پیگیری حقوقی
یک فعال حقوق کودک با اشاره به وضعیت موجود تأکید کرده است که جمهوری اسلامی در حوزه کودکان بازداشتی از هر اهرمی برای شکستن آنان استفاده میکند.
او گفته است اگر کودکی جرمی مرتکب شده باشد، باید در چارچوب دادگاه ویژه اطفال و با حضور کادر متخصص رسیدگی شود؛ اما چنین سازوکار مؤثری وجود ندارد و نخستین حربه ماموران تهدید به آزار و تجاوز جنسی است و شکنجه جسمی و روانی نیز در قبال کودکان به کار گرفته میشود.
این فعال حقوق کودک در پایان بر آزادی فوری تمامی کودکان بازداشتی تأکید کرده و اعلام کرده است که موضوع «گروگانگرفتن کودکان بازداشتی» باید از طریق مراجع حقوقی داخلی و بینالمللی پیگیری و علیه جمهوری اسلامی اعلام شکایت شود.
به گفته او، این کودکان بدون هیچ پشتوانهای در اختیار مأمورانی قرار گرفتهاند که رفتاری خشن و غیرانسانی با آنان داشتهاند و ادامه این وضعیت نیازمند واکنش فوری و مستقل است.
