بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، گفت که محور ایران «ضربه عظیمی» خورده و کشورش در بسیاری از نقاط آن را درهم شکسته است. او تاکید کرد اسرائیل تلاش میکند امکان بازسازی این محور را در جبهههای مختلف سلب کند.
نخست وزیر اسرائیل یکشنبه ۱۱ آبان در آغاز نشست هیئت دولت اضافه کرد اسرائیل در چهار کانون فعالیت میکند که عبارتاند از تلاش برای بازگرداندن گروگانها، از بین بردن حماس در غزه، دفاع از نیروهای اسرائیل و ضربه زدن به کسانی که قصد آسیب به آنها را دارند و نهایتا خلع سلاح حماس و عاریسازی غزه از سلاح.
او با اشاره به حملات حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی در یمن گفت: «تهدید حوثیها یک موضوع کوچک به نظر میرسد، اما یک تهدید بسیار بزرگ هماهنگ با ایران است. حوثیها توانایی تولید موشکهای بالستیک را دارند و این مسئله میتواند با گذشت زمان توسعه یابد.»
اندکی پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس علیه اسرائیل، حوثیها اعلام کردند که برای همبستگی با فلسطین، کشتیرانی در آبهای یمن را هدف قرار خواهند داد.
اواخر مهرماه، اندیشکده استیمسون، فعال در حوزه روابط و امنیت بینالملل، در تحلیلی نوشت که در پی صلح غزه جمهوری اسلامی پشتیبانی تسلیحاتی خود به حوثیهای یمن را افزایش داده و این گروه احتمالا از ظرفیت نظامی خود علیه اسرائیل استفاده خواهد کرد.
خلع سلاح حماس
نتانیاهو درباره خلع سلاح حماس و نوار غزه گفت این اصلی است که اسرائیل از آن حمایت میکند و با دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا در مورد آن توافق دارند.
او افزود: «ما بر اساس یک چارچوب روشن عمل میکنیم. البته اگر این کار از طریق یک راه انجام نشود، از طریق راه دوم انجام خواهد شد و همه میدانند راه دوم چیست و چه کسی آن را انجام خواهد داد.»
رییسجمهوری آمریکا ۲۷ مهر در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز هشدار داد اگر حماس به تعهد خود برای خلع سلاح عمل نکند، آمریکا دست به اقدام خواهد زد.
ترامپ در ادامه گفت که هدف دولت او «پایان دادن به تهدیدهای امنیتی در منطقه از طریق خلع سلاح کامل حماس» است، اما این روند باید با همکاری سایر طرفها پیش برود.
ترامپ پیش از آن در جریان دیدارش با رییسجمهور آرژانتین، گفته بود: «حماس باید خلعسلاح شود؛ در غیر این صورت ما آن را خلعسلاح خواهیم کرد و این کار سریع و شاید بهصورت خشونتآمیز انجام شود.»
حزبالله در حال تحمل ضربات است
نخست وزیر اسرائیل همچنین به ضربات کشورش به حزبالله لبنان هم اشاره کرد.
او افزود حزبالله تلاش میکند تا مسلح شود و بهبود یابد و اسرائیل انتظار دارد دولت لبنان کاری را که متعهد شده یعنی خلع سلاح حزبالله را انجام دهد.
نتانیاهو گفت: «بدیهی است که ما حق دفاع از خود را طبق شرایط آتشبس اجرا خواهیم کرد. ما اجازه نخواهیم داد لبنان تبدیل به جبهه جدیدی علیه ما شود و تا جایی که لازم باشد اقدام خواهیم کرد.»
اسرائیل و لبنان آذرماه ۱۴۰۳ برای برقراری آتشبس و اجرای قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد به توافق دست یافتند. اما حملات اسرائیل در آن سوی مرز به صورت پراکنده ادامه داشته است.
طبق آتشبسی که به بیش از یک سال خصومت بین اسرائیل و حزبالله پایان داد، لبنان موافقت کرد که فقط نیروهای امنیتی دولتی باید در این کشور سلاح حمل کنند و این به معنای خلع سلاح کامل حزبالله خواهد بود.
حزبالله که زمانی حزب سیاسی غالب در لبنان بود، در جنگ سال گذشته اسرائیل که منجر به کشته شدن هزاران جنگجو و حسن نصرالله، رهبر دیرینهاش شد، به شدت تضعیف شد. این گروه به آتشبس متعهد شده و با توقیف انبارهای تسلیحات بدون محافظ در جنوب لبنان مخالفت نکرده و از زمان آتشبس راکت یا تسلیحات دیگری به سمت اسرائیل شلیک نکرده است.
با این حال، اصرار دارد که خلع سلاح فقط در مورد جنوب لبنان اعمال میشود و به طور ضمنی اشاره کرده که در صورت اقدام دولت علیه این گروه، ممکن است درگیری ایجاد شود.
نتانیاهو در پایان سخنانش گفت: «ما همچنان با محوری در حال مبارزه هستیم که با وجود شکسته شدن و ضربه خوردن، سعی در تجدید برنامههای خود برای نابودی اسرائیل دارد. ما توانایی انجام این کار را از آنها سلب خواهیم کرد.»
بنا بر این گزارشها، ماموران امنیتی جمهوری اسلامی همچنین از عینالی خواسته بودند اطلاعاتی را در مورد ایتامار بن گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، کسب کند، اما مشخص نیست که او این اقدام را انجام داده است.
ماموران امنیتی جمهوری اسلامی از این مرد جوان خواسته بودند در مورد گروههای تبهکار در اسرائیل و برخی سربازان ارتش اسرائیل اطلاعات جمعآوری کند.
او از اواخر سال ۲۰۲۴ با ماموران ایرانی در تماس بوده و در ازای دریافت پول برای آنها جاسوسی میکرده است.
به نوشته رسانهها، ماموران جمهوری اسلامی تلاش کردند عینالی را متقاعد کنند تا یک نارنجک در خانهای بیندازد، خودرو آتش بزند و از پایگاههای ارتش عکس بگیرد.
ماه گذشته نیز، پلیس اسرائیل و سازمان امنیت داخلی (شینبت) در بیانیهای مشترک اعلام کردند دو اسرائیلی که مظنون به جاسوسی برای جمهوری اسلامی هستند در ماههای اخیر بازداشت شدند و کیفرخواستی علیه آنها را آماده شده است.
این دو نفر بخشی از مجموعهای از دهها اسرائیلی بودند که طی دو سال گذشته به اتهام جاسوسی برای جمهوری اسلامی بازداشت و محاکمه شدهاند.
پیشتر نیز یعقوب پرل، شهروند دوتابعیتی آمریکایی-اسرائیلی، به جاسوسی برای تهران متهم شد.
او متهم است که مقامات بلندپایه اسرائیلی از جمله هرتزی هالوی رییس سابق ستاد ارتش، و بنگویر را تحت نظر قرار داده است.
یک هفته پیش از آن نیز دادگاه منطقهای اورشلیم الیمِلخ استرن، طلبه ۲۲ ساله حریدی از بیتشمش را به جاسوسی برای جمهوری اسلامی محکوم کرد.
طبق گزارشها، طی دو سال اخیر حکومت ایران از طریق شبکههای اجتماعی، بهویژه تلگرام، موفق شده تعدادی از شهروندان عادی اسرائیل را برای ماموریتهای اطلاعاتی و حتی طرحهای ترور جذب کند.
این روند که به گفته شینبت، پس از حمله ۷ اکتبر حماس شدت گرفته است، بخشی تازه از جنگ پنهان ایران و اسرائیل است که دهههاست ادامه دارد.
افزایش شمار این افراد باعث شده اسرائیل بخشی جدید در زندان دامون حيفا را به آنها اختصاص دهد.
عراقچی در مصاحبه با شبکه خبری الجزیره که شنبه دهم آبان منتشر شد، گفت که جمهوری اسلامی از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل «تجربه قابل توجهی کسب و موشکهای خود را در یک نبرد واقعی آزمایش» کرده است.
جنگ ۱۲ روزه با برقراری آتشبس پایان یافت، اما پیمان صلحی میان دو طرف به امضا نرسید.
در ماههای اخیر برخی گزارشها و اظهارات مقامات از احتمال ازسرگیری رویارویی نظامی ایران و اسرائیل حکایت دارد.
یازدهم شهریور، موسسه پژوهش و تحلیل دفاعی هند در گزارشی آتشبس در جنگ ۱۲ روزه را «شکننده و در حال از هم گسیختن» ارزیابی کرد.
همچنین ۳۱ مرداد، علی لاریجانی اعلام کرد جنگ میان حکومت ایران و اسرائیل «هنوز تمام نشده» و مقامات جمهوری اسلامی در این زمینه باید همچنان آماده باشند.
در اسرائیل نیز ژاک نریا، مقام پیشین سازمان اطلاعات نظامی این کشور، هشدار داد دور دوم جنگ این کشور و جمهوری اسلامی در راه است.
این در حالی است که ۱۶ شهریور، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، گفت وضعیت «نه جنگ، نه صلح» که اکنون وجود دارد، «فضای خوبی نیست» و «ضرر و خطر دارد».
عراقچی: آمریکا شرایط غیرقابل قبولی تعیین کرده است
وزیر خارجه جمهوری اسلامی همچنین در مصاحبه با شبکه الجزیره، دوباره بر غنیسازی در ایران تاکید کرد.
او گفت: «احتمال دستیابی به یک توافق عادلانه وجود دارد، اما آمریکا شرایط غیرقابل قبول و غیرممکنی را تعیین کرده است.»
عراقچی افزود: «نمیتوانیم غنیسازی اورانیوم را متوقف کنیم و درباره برنامه موشکی مذاکره نخواهیم کرد.»
پیشتر رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، با تاکید بر اینکه سانتریفیوژهای جمهوری اسلامی کاملا آسیب دیده، اعلام کرد که حملات آمریکا فعالیت هستهای ایران را «بهطور قابل توجهی» متوقف کرده است.
گروسی جمعه نهم آبان به شبکه العربیه گفت: «سانتریفیوژهای ایران کاملا آسیب دیدهاند اما ظرفیتها همچنان وجود دارد.»
عراقچی در مصاحبه با الجزیره این موضوع را بار دیگر مطرح کرد که مواد هستهای تهران هنوز زیر آوار تاسیسات هستهای بمبارانشده هستند و به جای دیگری منتقل نشدهاند.
یوسی کوهن، رییس پیشین موساد هم در مصاحبه با فاکس نیوز گفت: «مطمئنم که جمهوری اسلامی این روزها دیگر اورانیوم غنیسازی نمیکند، که این دستاورد بزرگی است.»
رییس پیشین موساد گفت جمهوریاسلامی اولا فهمیده است که اسرائیل توانایی نابودی تاسیسات هستهای ایران را دارد و ثانیا و حتی مهمتر اینکه اسرائیل میتواند دوباره این حملهها را انجام دهد.
او افزود: «مطمئنم که جمهوری اسلامی این روزها دیگر اورانیوم غنیسازی نمیکند، که این دستاورد بزرگی است.»
رییس پیشین موساد گفت جمهوریاسلامی اولا فهمیده است که اسرائیل توانایی نابودی تاسیسات هستهای ایران را دارد و دوم، و حتی مهمتر اینکه اسرائیل میتواند دوباره این حملهها را انجام دهد.
او گفت: «اسرائیل سامانههای دفاعی جمهوری اسلامی را نابود کرده است ما سایتهای سپاه پاسداران را نابود کردهایم. ما تروریستهای آنها را در تختخوابها و اتاقهایشان در تهران و شهرهای دیگر تعقیب کردیم. در نهایت تاسیسات هستهایشان را که تا سطح تهدیدی وجودی برای دولت اسرائیل خطرناک بودند، نابود کردیم.»
کوهن که ریاست موساد تا سال ۲۰۱۲ میلادی را بر عهده داشت، گفت: «جمهوری اسلامی میداند که ما کار درخشانی انجام دادهایم. و بیشتر از آن، میداند که اگر بهاشتباه اقدامی کند، ما میتوانیم دوباره برگردیم.»
او با تاکید بر این موضوع که «عملیات مشترک و هماهنگ» ایالات متحده و اسرائیل، سایتهای هستهای جمهوری اسلامی را «نابود» کرد و غنیسازی اورانیوم را متوقف کرد، این عملیات را «نقطه عطفی برای امنیت اسرائیل و آینده دیپلماتیک منطقه» دانست.
مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، پنجم آبان اعلام کرده بود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، در نامهای که پیش از جنگ ۱۲ روزه برای علی خامنهای فرستاد، به او هشدار داد که اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، «جنگ خواهد شد.»
قبل از آن، رییسجمهوری آمریکا ۲۰ مهر در جریان سفر به اسرائیل گفته بود در صورت عدم حمله آمریکا به تاسیسات هستهای ایران، جمهوری اسلامی میتوانست دوماهه به سلاح هستهای دست یابد.
در این ارتباط، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهم آبان با تاکید بر اینکه سانتریفیوژهای جمهوری اسلامی کاملا آسیب دیدهاند، اعلام کرد که حملات آمریکا فعالیت هستهای تهران را «بهطور قابل توجهی» متوقف کرده است.
او هفتم آبان گفته بود با وجود مشاهده برخی تحرکات در سایتهای هستهای ایران، آژانس هیچ نشانهای از فعالیت قابلتوجه یا مرتبط با غنیسازی اورانیوم در این کشور ندیده است.
رهبر جمهوری اسلامی، ۲۸ مهرماه سخنان ترامپ درباره نابود شدن برنامه هستهای حکومت ایران را «خیال» خوانده بود.
او گفت: «رییسجمهور آمریکا افتخار میکند که صنعت هستهای ایران را بمباران کردیم و از بین بردیم. خیلی خوب، به همین خیال باش. اصلا شما چه کاره هستید که اگر کشوری صنعت هستهای دارد، در قبال آن باید و نباید مطرح کنید.»
کوهن از دولت ترامپ به خاطر هماهنگی محتاطانهاش با اسرائیل، موساد و ارتش اسرائیل که امکان حمله مشترک را فراهم کرد، تمجید کرد.
او که با سه رییسجمهوری ایالات متحده در ارتباط بوده است، در کتاب تازه منتشر شده خود، «شمشیر آزادی»، نوشته است که چگونه در سال ۲۰۱۵ به باراک اوباما، رییسجمهوری پیشین ایالات متحده، هشدار داد که توافق برجام خطرناک است.
کوهن نوشته است که به اوباما گفت این توافق خطرناک است و او در مقابل گفت «یوسی، تو خیلی اشتباه میکنی.»
او میگوید، این مکالمه بعداً با دونالد ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوریاش تکرار شد.
کوهن اضافه کرد وقتی به او گفتم که این توافق در اصل و عمل «بسیار اشتباه» است، پاسخ داد «حق با توست. این بدترین توافق تاریخ است.»
او عملیات موساد در سال ۲۰۱۸ برای سرقت آرشیو هستهای جمهوری اسلامی را بسیار مهم دانست و اشاره کرد که این اقدام بر تصمیم ایالات متحده برای خروج از توافق برجام تأثیر گذار بود.
کوهن اشاره کرد که در ۳۱ ژانویه ۲۰۱۸، به طور زنده شاهد عملیات تیم ۲۵ نفره موساد در یک شب سرد و برفی در تورقوزآباد در استان تهران بود و گفت: «در موساد، ما عاشق این هستیم که هوا خیلی سرد باشد - وقتی همه در خانه میمانند.»
در آن شب، مأموران ۵۵۰۰۰ صفحه اسناد طبقهبندی شده و ۱۸۳ دیسک فشرده را دزدیدند و آنها را به اسرائیل منتقل کردند. این مدارک نشان داد در حالی که جمهوری اسلامی در حال مذاکره با ایالات متحده و قدرتهای جهانی بود، مخفیانه به فعالیت هستهای خود ادامه میداد.
کوهن در بخشی از سخنانش در مورد سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی گفت که معتقد است سرنگونی رژیم ایران امکانپذیر است، هرچند ممکن است سالها طول بکشد.
او گفت: «مردم ایران تحت یک رژیم ظالم رنج میبرند و هر شخصی که جرات اعتراض داشته باشد، به دار آویخته یا تیرباران میشود. اما من معتقدم زمان آن فرا رسیده است و اگر جهان از آن حمایت کند، این اتفاق خواهد افتاد.»
در همین حال، گزارشها حاکی از آن است که جان هرلی، معاون وزارت خزانهداری آمریکا در امور تروریسم و اطلاعات مالی، راهی خاورمیانه و اروپا شده است. هدف از این سفر افزایش فشار بر جمهوری اسلامی عنوان شده است.
بر اساس بیانیهای که نسخهای از آن به رویت خبرگزاری رویترز رسیده است، هرلی در این سفر خواستار افزایش فشار بر جمهوری اسلامی ایران در چارچوب کمپین «فشار حداکثری» دولت دونالد ترامپ خواهد شد.
در این بیانیه آمده که جان هرلی در روزهای پیشرو به اسرائیل، امارات متحده عربی، ترکیه و لبنان سفر خواهد کرد. این نخستین سفر او به خاورمیانه از زمان تصدی این سمت به شمار میرود.
گروسی جمعه نهم آبان به شبکه العربیه گفت: «سانتریفیوژهای ایران کاملا آسیب دیدهاند اما ظرفیتها همچنان وجود دارد.»
او با بیان این که جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا، همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را محدود کرده، افزود: «نمیدانیم قدم بعدی ایران چیست اما از ازسرگیری همکاریها بیخبر نیستیم.»
اظهارات مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره آسیب دیدن کامل سانتریفیوژهای ایران در شرایطی مطرح شده است که دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا بارها اعلام کرده که تاسیسات اتمی ایران در جریان حملات آمریکا نابود شده است.
ترامپ همچنین بمباران تاسیسات هستهای ایران از سوی بمبافکنهای بی-۲ را یکی از «زیباترین عملیات نظامی» تاریخ خوانده و گفته نابودی توان هستهای باعث شد جمهوری اسلامی دیگر «قلدر خاورمیانه» نباشد.
او همچنین گفت اگر آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله نکرده بود «ابری تیره» بر توافق برای پایان جنگ غزه سایه میانداخت.
گروسی: همکاری با آژانس نباید دوباره موضوع مذاکره قرار گیرد
به گفته مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران قوانینی تصویب کرده که همکاری با آژانس را متوقف کرده، اما «بازرسیها در ایران نباید دوباره موضوع مذاکره قرار گیرد.»
او به توافق پیشین خود با عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی بر سر مراحل فنی بازرسی از تاسیسات اتمی ایران اشاره کرد اما افزود که ایران از این توافق «عقبنشینی کرد.»
دو طرف در سپتامبر در قاهره توافقی امضا کردند که هدف آن از سرگیری دسترسی کامل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هفتم آبان گفته بود با وجود مشاهده برخی تحرکات در سایتهای هستهای ایران، آژانس هیچ نشانهای از فعالیت قابلتوجه یا مرتبط با غنیسازی اورانیوم در این کشور ندیده است. او تاکید کرد که آژانس همچنان حضور محدودی در ایران دارد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی شنبه ۱۰ خرداد در گزارشی محرمانه اعلام کرد ایران پیشتر در سه مکان که مدتهاست تحت تحقیقات قرار دارند، فعالیتهای محرمانه هستهای انجام داده است.
تلاش مصر برای ازسرگیری مذاکرات
همزمان با این اظهارات گروسی، بدر عبد العاطی وزیر خارجه مصر گفت که او از ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواسته تا همکاریهای هستهای را از سر بگیرند.
تهران همچنان مانع بازرسی از سایتهای هستهای میشود که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل هدف حمله اسرائیل و آمریکا قرار گرفتند.
بر اساس بیانیهای که جمعه از سوی وزارت امور خارجه مصر صادر شد، عبد العاطی پیام خود را در تماسهای تلفنی با عراقچی و گروسی منتقل کرده است.
جمهوری اسلامی هرگونه تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را رد میکند، اما قدرتهای غربی و اسرائیل نسبت به نیات آن تردید دارند.
به گفته وزارت امور خارجه مصر، تلاشهای این کشور با هدف «حمایت از امنیت و ثبات در منطقه از طریق یافتن راهحلهای مسالمتآمیز برای پرونده هستهای ایران» انجام میشود و عبد العاطی «بر اهمیت ادامه گفتوگو بین دو طرف و از سرگیری و تقویت همکاری تاکید کرد.»
جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه همکاری با بازرسان آژانس را متوقف کرد و این اقدام در قالب قانونی جدید توسط مجلس تصویب شد.
از زمان بازگشت تحریمهای سازمان ملل در ماه گذشته، سرنوشت توافق با آژانس همچنان نامشخص است.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی سهشنبه با استناد به تصاویر ماهوارهای گزارش داد که ایران به ساخت و ساز در یک سایت هستهای بزرگ زیرزمینی نزدیک نطنز ادامه داده است.
همچنین واشینگتنپست چهارم مهر با استناد به تصاویر ماهوارهای و نظرات تحلیلگران گزارش داد جمهوری اسلامی همچنان به ساخت یک تاسیسات نظامی عمیق زیرزمینی در منطقه «کوه کلنگ» در جنوب سایت هستهای نطنز ادامه میدهد.
