ایراناینترنشنال
در گفتوگوی اختصاصی با شبکه ایراناینترنشنال، سناتور کریس ونهولن، عضو دموکرات سنای آمریکا، تاکید کرد که در حالیکه دیپلماسی همچنان بهترین مسیر برای حل اختلافات میان واشینگتن و تهران است، دستیابی ایران به سلاح هستهای برای ایالات متحده «غیرقابلقبول» خواهد بود.
ون هولن که از چهرههای بانفوذ در سیاست خارجی حزب دموکرات به شمار میرود، با اشاره به افزایش تنشها میان ایران و غرب گفت: «ما همچنان امیدواریم از مسیر گفتوگو بتوانیم مانع از تبدیل برنامه هستهای ایران به تهدید بالفعل شویم، اما باید روشن باشد که داشتن سلاح هستهای توسط ایران هرگز مورد پذیرش ایالات متحده نخواهد بود.»
اجماع دوحزبی بر سر تهدید هستهای ایران
اظهارات اخیر سناتور کریس ونهولن، بار دیگر نشان داد که علیرغم اختلافات حزبی در واشینگتن، موضوع دستیابی ایران به سلاح هستهای نقطهای از اجماع دوحزبی در سیاست خارجی آمریکا است. ونهولن، از چهرههای برجسته حزب دموکرات و از مدافعان دیپلماسی، در گفتوگوی خود تاکید کرد که «دیپلماسی همچنان بهترین مسیر برای حل اختلافات میان واشینگتن و تهران است»، اما در عین حال صراحتاً گفت دستیابی ایران به سلاح هستهای برای آمریکا «غیرقابلقبول» است.
این موضع نشان میدهد که حتی جناحی از دموکراتها که معمولاً بر تعامل و گفتوگو تاکید دارند، در مورد خط قرمز هستهای ایران هیچ ابهامی باقی نگذاشتهاند.
همزمانی هشدار آژانس و مواضع واشینگتن
اظهارات ونهولن درست در زمانی مطرح شد که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نیز از تحرکات تازه در تأسیسات هستهای ایران خبر داد. گروسی هشدار داد که ذخایر فعلی اورانیوم غنیشده در ایران میتواند برای ساخت حدود ۱۰ بمب اتمی کافی باشد، اگر تهران تصمیم به نظامیسازی بگیرد.
همزمانی این هشدار با موضعگیری صریح سناتور ونهولن، تصویری از هماهنگی نانوشته میان نهادهای نظارتی بینالمللی و سیاستمداران آمریکایی را نشان میدهد. در واقع، پیام هر دو یکسان است: ایران در آستانه عبور از مرزهای قابلتحمل برای غرب قرار دارد و باید به مسیر شفافسازی و گفتوگو بازگردد.
بازگشت نگرانیها از همکاریهای موشکی تهران و پکن
در همین چارچوب، افشای همکاریهای موشکی میان ایران و چین ابعاد تازهای به نگرانی واشینگتن افزوده است. گزارشها درباره واردات دو هزار تُن پراکلرات سدیم از چین برای بازسازی زیرساختهای موشکی ایران، زنگ خطر را در هر دو حزب به صدا درآورده است.
در این میان، جمهوریخواهان از جمله ریک اسکات و مایک لاولر مواضعی شدیدتری اتخاذ کردهاند. اسکات هشدار داده که «ممکن است آمریکا و اسرائیل ناچار به اقدامات نظامی تازهای شوند»، در حالیکه لاولر خواستار تحریمهای شدیدتر علیه شرکتهای چینی همکار با ایران شده است.
از سوی دیگر، حتی در میان دموکراتها نیز لحنها سختتر شده است؛ مارک کلی و ریچارد بلومنتال هر دو تاکید کردهاند که ایران همچنان دانش و توان لازم برای احیای برنامههای موشکی و هستهای خود را دارد و نباید این تهدید را دستکم گرفت.
مقایسه رویکردها: دیپلماسی دموکراتها، بازدارندگی جمهوریخواهان
تفاوت اصلی میان دو حزب در روش مواجهه با تهدید ایران است، نه در تعریف آن. دموکراتها، از جمله ونهولن، هنوز بر ابزارهای دیپلماتیک و توافقات چندجانبه بهعنوان مسیر اصلی کنترل بحران تاکید دارند. اما جمهوریخواهان در مقابل، بر اقدامات بازدارنده، فشار اقتصادی و حتی گزینه نظامی پافشاری میکنند.
با این حال، هر دو جناح در یک نکته متفقالقولاند: ایرانِ مجهز به سلاح هستهای، تهدیدی غیرقابلپذیرش برای امنیت آمریکا و جهان است. این اجماع، زمینه را برای افزایش فشارهای تازه دیپلماتیک و تحریمی فراهم میکند، بهویژه اگر آژانس بینالمللی انرژی اتمی شواهد جدیدی از نقض تعهدات ایران ارائه دهد.
ترکیب هشدار آژانس، اظهارات سناتور ونهولن و مواضع تند قانونگذاران جمهوریخواه نشان میدهد که پرونده هستهای ایران بار دیگر در مرکز نگرانیهای امنیتی واشینگتن قرار گرفته است.
در حالیکه امید به گفتوگو هنوز در میان برخی از دموکراتها زنده است، واقعیت میدانی — از غنیسازی تا همکاری موشکی با چین — فضای سیاسی را به سمت اجماع جدیدی سوق داده است: اگر ایران به مسیر فعلی ادامه دهد، واشینگتن بهاحتمال زیاد شاهد بازگشت فاز فشار حداکثری، تحریمهای تازه و حتی گزینههای نظامی محدود خواهد بود.
گروسی جمعه نهم آبان به شبکه العربیه گفت: «سانتریفیوژهای ایران کاملا آسیب دیدهاند اما ظرفیتها همچنان وجود دارد.»
او با بیان این که جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا، همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی را محدود کرده، افزود: «نمیدانیم قدم بعدی ایران چیست اما از ازسرگیری همکاریها بیخبر نیستیم.»
اظهارات مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره آسیب دیدن کامل سانتریفیوژهای ایران در شرایطی مطرح شده است که دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا بارها اعلام کرده که تاسیسات اتمی ایران در جریان حملات آمریکا نابود شده است.
ترامپ همچنین بمباران تاسیسات هستهای ایران از سوی بمبافکنهای بی-۲ را یکی از «زیباترین عملیات نظامی» تاریخ خوانده و گفته نابودی توان هستهای باعث شد جمهوری اسلامی دیگر «قلدر خاورمیانه» نباشد.
او همچنین گفت اگر آمریکا به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی حمله نکرده بود «ابری تیره» بر توافق برای پایان جنگ غزه سایه میانداخت.
گروسی: همکاری با آژانس نباید دوباره موضوع مذاکره قرار گیرد
به گفته مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران قوانینی تصویب کرده که همکاری با آژانس را متوقف کرده، اما «بازرسیها در ایران نباید دوباره موضوع مذاکره قرار گیرد.»
او به توافق پیشین خود با عباس عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی بر سر مراحل فنی بازرسی از تاسیسات اتمی ایران اشاره کرد اما افزود که ایران از این توافق «عقبنشینی کرد.»
دو طرف در سپتامبر در قاهره توافقی امضا کردند که هدف آن از سرگیری دسترسی کامل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، هفتم آبان گفته بود با وجود مشاهده برخی تحرکات در سایتهای هستهای ایران، آژانس هیچ نشانهای از فعالیت قابلتوجه یا مرتبط با غنیسازی اورانیوم در این کشور ندیده است. او تاکید کرد که آژانس همچنان حضور محدودی در ایران دارد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی شنبه ۱۰ خرداد در گزارشی محرمانه اعلام کرد ایران پیشتر در سه مکان که مدتهاست تحت تحقیقات قرار دارند، فعالیتهای محرمانه هستهای انجام داده است.
تلاش مصر برای ازسرگیری مذاکرات
همزمان با این اظهارات گروسی، بدر عبد العاطی وزیر خارجه مصر گفت که او از ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواسته تا همکاریهای هستهای را از سر بگیرند.
تهران همچنان مانع بازرسی از سایتهای هستهای میشود که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل هدف حمله اسرائیل و آمریکا قرار گرفتند.
بر اساس بیانیهای که جمعه از سوی وزارت امور خارجه مصر صادر شد، عبد العاطی پیام خود را در تماسهای تلفنی با عراقچی و گروسی منتقل کرده است.
جمهوری اسلامی هرگونه تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را رد میکند، اما قدرتهای غربی و اسرائیل نسبت به نیات آن تردید دارند.
به گفته وزارت امور خارجه مصر، تلاشهای این کشور با هدف «حمایت از امنیت و ثبات در منطقه از طریق یافتن راهحلهای مسالمتآمیز برای پرونده هستهای ایران» انجام میشود و عبد العاطی «بر اهمیت ادامه گفتوگو بین دو طرف و از سرگیری و تقویت همکاری تاکید کرد.»
جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه همکاری با بازرسان آژانس را متوقف کرد و این اقدام در قالب قانونی جدید توسط مجلس تصویب شد.
از زمان بازگشت تحریمهای سازمان ملل در ماه گذشته، سرنوشت توافق با آژانس همچنان نامشخص است.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی سهشنبه با استناد به تصاویر ماهوارهای گزارش داد که ایران به ساخت و ساز در یک سایت هستهای بزرگ زیرزمینی نزدیک نطنز ادامه داده است.
همچنین واشینگتنپست چهارم مهر با استناد به تصاویر ماهوارهای و نظرات تحلیلگران گزارش داد جمهوری اسلامی همچنان به ساخت یک تاسیسات نظامی عمیق زیرزمینی در منطقه «کوه کلنگ» در جنوب سایت هستهای نطنز ادامه میدهد.
گروسی چهارشنبه هفت آبان در یک نشست خبری در نیویورک افزود: «در مورد آنچه میبینیم باید بگویم که چیزی مشاهده نکردهایم که بتواند فرضیهای درباره فعالیتهای قابلتوجه یا ماهیتا مهم در آن سایتها ایجاد کند.»
او توضیح داد این نهاد در حال انجام بازرسیهایی در ایران است، اما نه در سه سایتی که در خردادماه هدف حمله ایالات متحده قرار گرفتند.
گروسی گفت: «ما در ایران بازرسی انجام میدهیم — نه در همه سایتهایی که باید — اما بهتدریج در حال بازگشت هستیم.»
در تاریخ ۱ تیر ۱۴۰۴، ارتش آمریکا در چارچوب عملیاتی با عنوان «چکش نیمهشب»، سه مجموعه از تاسیسات هستهای ایران، از جمله سایتهای فردو، نطنز و تاسیسات اتمی اصفهان را هدف قرار داد.
در این حمله از ۱۴ بمب سنگرشکن جیبییو-۵۷ استفاده شد که توسط بمبافکنهای رادارگریز نورثروپ بی-۲ اسپیریت حمل شدند. همزمان، موشکهای کروز تاماهاک نیز از یک زیردریایی آمریکایی بهسوی اهداف تعیینشده شلیک شدند.
مدیرکل آژانس با اشاره به مصاحبه اخیرش با خبرگزاری آسوشیتدپرس درباره شناسایی تحرکاتی تازه در سایتهای هستهای ایران گفت این تحرکها عادی بوده است.
او افزود: «اینها سایتهای صنعتی بزرگی هستند؛ رفتوآمد کامیونها و کارکنان طبیعی است. اما هیچ چیز خاصی ندیدهایم که نشان دهد فعالیتی در حال انجام است که شامل مواد هستهای یا سانتریفیوژها یا کارهایی در مقیاس بزرگ باشد.»
توافق پادمان همچنان برقرار است
مدیرکل آژانس در پاسخ به خبرنگار ایرنا که گفت گزارش اخیر آژانس درباره برنامه هستهای ایران به حمله اسرائیل منجر شده، این ادعا را رد کرد.
او در پاسخ به پرسش دیگری گفت: «در مورد ایران نکتهای بسیار مهم وجود دارد: ما هنوز توافق جامع پادمان را داریم که ایران موظف به رعایت آن است. همانطور که پیشتر گفتم، این توافق داوطلبانه نیست یا چیزی نیست که ایران بسته به شرایط روز تصمیم بگیرد آن را اجرا بکند یا نکند. تا زمانی که ایران در پیمان منع اشاعه سلاحهای هستهای (انپیتی) باقی بماند، رژیم بازرسیها همچنان برقرار و قابل اجرا در ایران است.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی شنبه ۱۰ خرداد در گزارشی محرمانه اعلام کرد ایران پیشتر در سه مکان که مدتهاست تحت تحقیقات قرار دارند، فعالیتهای محرمانه هستهای انجام داده است.
بر اساس این گزارش، سه مکان لویزان-شیان، ورامین و مریوان و احتمالا دیگر مکانهای مرتبط، بخشی از یک برنامه ساختاریافته اعلامنشده هستهای بودهاند که ایران تا اوایل دهه ۲۰۰۰ آن را اجرا کرده و در برخی از این فعالیتها از مواد هستهای اعلامنشده بهره برده است.
گروسی با اشاره به فضای گفتوگو با تهران افزود: «به نظر میرسد باور فزایندهای وجود دارد که رسیدن به نوعی درک گستردهتر میتواند مفید باشد — و این همان چیزی است که اکنون در حال بحث است. ما با ایران در این زمینه گفتوگو کردهایم و همانطور که میدانید، ایالات متحده نیز با ایران در تماس است. من اغلب با سفیر ویژه، استیو ویتکاف، مشورت میکنم. آنها با ایران و همچنین با کشورهای دیگر، از جمله مصر، در ارتباط هستند. بهعبارتی، گفتوگوهای زیادی در جریان است.»
او بار دیگر تاکید کرد: «همکاری ایران با آژانس به اندازهای که باید باشد، نیست.»
واکنش ایران به اسنپبک؛ ادامه تعهد به انپیتی
در پاسخ به سوالی درباره تاثیر بازگشت تحریمهای موسوم به «اسنپبک» بر همکاری ایران با آژانس، گروسی گفت: «در مورد ایران و کار ما با آن کشور، معمولاً یک الگو وجود دارد: هر زمان اتفاقی میافتد — مثلاً قطعنامهای در اینجا یا در وین تصویب میشود — ایران معمولاً در پاسخ، همکاری خود با آژانس را کاهش میدهد. من از این مسئله متأسفم و بارها به همتایان ایرانیام گفتهام که نباید چنین باشد.»
او افزود: «در مورد فعال شدن مکانیسم اسنپبک هم همینطور بود. ایران در پاسخ گفت که همکاری خود با ما را مورد بازنگری قرار خواهد داد. با این حال، باید بگویم که آنها بار دیگر تمایل، اراده و اعتقاد خود را برای باقی ماندن در چارچوب رژیم منع اشاعه تایید کردند. البته در مورد میزان واقعی همکاری، حرفهای زیادی میتوان زد، اما به نظر من این تصمیم که از پیمان انپیتی خارج نشوند، گامی عاقلانه بود.»
جمهوری اسلامی در سال ۲۰۱۵ با بریتانیا، فرانسه، آلمان، آمریکا، روسیه و چین توافقی موسوم به «برجام» (برنامه جامع اقدام مشترک) را امضا کرد که بهموجب آن تحریمهای سازمان ملل، آمریکا و اروپا لغو شد و در مقابل، تهران پذیرفت برنامه هستهای خود را محدود کند.
این سه کشور سرانجام پنجشنبه شش شهریور روند ۳۰ روزه بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را آغاز کردند. جمهوری اسلامی این اقدام را محکوم کرد.
شورای امنیت سازمان ملل با تصویب قطعنامه ۲۲۳۱ این توافق را در ژوئیه ۲۰۱۵ تایید کرد. با این حال، در این قطعنامه امکان استفاده از سازوکاری موسوم به «اسنپبک» یا «مکانیسم ماشه» برای بازگرداندن تحریمهای تعلیقشده در نظر گرفته شده است. اعتبار این قطعنامه ۲۸ مهرماه امسال ( ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵) به پایان رسید.
خروج بازرسان و تلاش برای بازسازی رابطه
گروسی با اشاره به پیامدهای جنگ ۱۲روزه میان ایران و اسرائیل گفت: «پس از جنگ ۱۲روزه — همانطور که نامیده میشود — ما به دلایل ایمنی مجبور شدیم بازرسان خود را از ایران خارج کنیم. از آن زمان تاکنون، من در تلاش بودهام تا این رابطه را بازسازی کنم. بهطور مرتب با وزیر خارجه، عباس عراقچی، و دیگر مقامات ایرانی در تماس هستم.»
او افزود: «در ماه ژوئیه به قاهره رفتم و تحت نظارت رئیسجمهور السیسی و وزیر خارجه بدرعبدالعاطی، تفاهمنامهای امضا کردیم که به ما اجازه میدهد بازرسیها را از سر بگیریم. بنابراین، همه این روند در حال پیش رفتن است — نه به شکل کامل، اما در حال انجام است.»
شماری از بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در جریان درگیری میان اسرائیل و جمهوری اسلامی در تهران حضور داشتند، به دلایل امنیتی ایران را ترک کردند. این گروه از بازرسان آژانس جمعه ۱۳ تیر بهصورت زمینی از ایران خارج شدند.
هیچ شواهدی از تلاش ایران برای ساخت سلاح نداریم
مدیرکل آژانس با رد شایعات درباره تلاش ایران برای ساخت سلاح هستهای گفت: «پاسخ روشن است: خیر، چنین نیست و نبوده است. میخواهم کاملاً واضح بگویم، چون اغلب اوقات اظهارات ما نادرست نقل میشود و گفته میشود ما حرفهایی زدهایم که نزدهایم. برعکس، ما همواره گفتهایم — و امروز هم تکرار میکنم — که همکاری ایران به اندازهای که باید باشد، نیست.»
او گفت: «در گزارش آخرمان در ماه ژوئن — که اغلب از آن بهعنوان یکی از عوامل محرک برخی واکنشها یاد میشود — بهروشنی نوشتیم که ایران هیچ برنامهای برای تولید سلاح هستهای ندارد.»
گفتوگو درباره بازرسی از سایتهای بمبارانشده
گروسی در ادامه درباره تحرکات شناساییشده در سایتهای هستهای ایران گفت: «جزئیات ما محدود است، چون — همانطور که در پاسخ به سؤال همکار چینیتان گفتم — حضور ما در ایران هنوز محدود است. در حال تلاش هستیم تا آن را بازیابی کنیم. ما در ایران بازرسی انجام میدهیم، هرچند هنوز در همه سایتهایی که باید، امکان حضور نداریم، اما بهتدریج در حال بازگشت هستیم.»
او تایید کرد که آژانس در حال حاضر از سه سایت هدف قرار گرفتهشده یعنی نطنز، اصفهان و فردو بازرسی نمیکند و گفت: «در حال گفتوگو با ایران هستیم. طرف ایرانی میگوید از نظر امنیتی لازم است درباره نحوه انجام بازرسیها گفتوگو شود. با این حال، نمیتوان گفت هیچ گفتوگویی در جریان نیست؛ برعکس، گفتوگوها ادامه دارد.»
تصاویر ماهوارهای تازه نشان میدهد ایران بازسازی گستردهای را در محل سابق سایت «طالَقان-۲» ـ که در اکتبر ۲۰۲۴ هدف حمله اسرائیل قرار گرفت ـ آغاز کرده است؛ اقدامی که نگرانیها درباره احیای بخشی از برنامه هستهای پیشین را برانگیخته است.
گروسی درباره تحرکات مشاهدهشده افزود: «چیزی ندیدهایم که از نظر فنی یا تحلیلی نشاندهنده فعالیتهای هستهای معنادار باشد. به همین دلیل هم بود که صبح امروز به همکار شما گفتم ما هیچ نشانهای ندیدهایم که بتوان بر اساس آن فرض کرد فعالیت قابل توجهی در جریان است. این سایتها مجموعههای صنعتی بزرگی هستند و رفتوآمد کامیونها و کارکنان در آنها طبیعی است. اما هیچ نشانهای وجود ندارد که ما را به نتیجهای درباره فعالیت مرتبط با مواد هستهای یا سانتریفیوژها برساند.»
قانون داخلی ایران برای آژانس الزامآور نیست
در ادامه، مدیرکل آژانس در پاسخ به پرسشی درباره قانون جدید مجلس ایران که همکاری با آژانس را مشروط میکند، گفت: «بله، آنها چنین قانونی تصویب کردهاند، اما همانطور که با احترام به همتایان ایرانیام گفتم، قانون داخلی فقط برای ایرانیها الزامآور است، نه برای آژانس.»
او افزود: «تلاش من این است که از راه دیپلماسی، نگرانیهایشان را درک کنیم. آنها مورد حمله قرار گرفتهاند و طبیعتاً نگرانی دارند، و ما میخواهیم به این نگرانیها پاسخ دهیم. چون باور داریم که کار بازرسی آژانس نه تهدید، بلکه عامل ثبات است. در واقع، حضور بازرسان ماست که به ایران اجازه میدهد بگوید برنامه سلاح هستهای ندارد — چون ما آن را تایید میکنیم. اما اگر بازرسیها انجام نشود، طبیعی است که تردیدها افزایش پیدا میکند.»
نمایندگان مجلس شورای اسلامی، چهارم تیرماه کلیات و جزییات طرحی را تصویب کردند که طبق آن همکاریهای جمهوری اسلامی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تعلیق میشود.
طبق این مصوبه، ماموران آژانس حق ورود به کشور برای بازرسی ندارند مگر اینکه امنیت تاسیسات هستهای و فعالیت صلحآمیز هستهای کشور تضمین شود و این هم منوط به موافقت شورای عالی امنیت ملی است.
گروسی تاکید کرد: «آنها بهخوبی میدانند ما چه میکنیم — چون دهههاست که از سوی ما بازرسی شدهاند. ما کار خود را بهخوبی میشناسیم، و آنها هم روش کار ما را میدانند.»
حملات اسرائیل و خسارت شدید به سایتهای هستهای
در ادامه نشست، گروسی تایید کرد که حملات هوایی اسرائیل به زیرساختهای هستهای ایران در سه سایت، «خسارتی قابل توجه» وارد کرده است. او گفت: «این فقط نظر من نیست؛ ما بررسیهای خود را انجام دادهایم، اما دولت ایران نیز بهصراحت این را تایید کرده است، و سایر منابع هم همین ارزیابی را دارند. بنابراین تردیدی در این زمینه وجود ندارد.»
مدیرکل آژانس افزود: «چنین اتفاقی برنامه هستهای ایران را بهشدت به عقب رانده است. ممکن است شاخصهای مختلفی برای سنجش این موضوع وجود داشته باشد، اما بدون تردید میزان آسیب بسیار چشمگیر است.»
روزنامه نیویورکتایمز درباره حمله آمریکا به مراکز اتمی جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه گزارش داد دانستن میزان خسارت حمله آمریکا به سایت زیرزمینی فردو دشوار است، چرا که اساسا هدف قرار دادن این تاسیسات در وهله اول بسیار سخت بود.
نیویورکتایمز چهارشنبه ۲۹ مرداد در گزارشی با اشاره به عمق حدود ۸۰ تا ۱۱۰ متری تاسیسات فردو نوشت ترکهایی که در اثر نخستین انفجار ایجاد میشود، میتواند به بمبهای بعدی اجازه دهد عمیقتر نفوذ کنند؛ اما اینکه تا چه اندازه پیشروی کنند، پیشبینیناپذیر است.
گروسی در پایان گفت: «ما در واکنش وارد گفتوگو شدیم و گفتیم که نگرانیهای ایران را درک میکنیم، اما در عین حال، وقتی کشوری عضو پیمان انپیتی است، تعهداتی دارد که نمیتواند بهصورت انتخابی اجرا کند. پیمان انپیتی منوی انتخابی نیست. در عین حال، باید با احترام رفتار کنیم و تلاش کنیم همکاری را بازسازی کنیم — با هدف بازگرداندن شفافیت.»
آل ثانی چهارشنبه هفت آبان در نشست شورای روابط خارجی در نیویورک به سوالی درباره حمله جمهوری اسلامی به پایگاه آمریکا در قطر و تغییر نقش تعیینکننده تهران در آینده منطقه پس از هدف قرار گرفتن تاسیسات هستهای خود در جریان جنگ ۱۲ روزه پاسخ داد.
او با اشاره به همسایگی قطر و ایران و و شراکت دو کشور در بزرگترین میدان گازی جهان، گفت: «برای من ثبات ایران نه موضوعی تجملی، که امری بسیار حیاتی است. برای رسیدن به ثبات، باید به شیوهای دیپلماتیک در مورد چگونگی دستیابی به راهحلی از مسیر مذاکره فکر کنیم.»
نخستوزیر قطر افزود: «در عینحال باید اطمینان حاصل کنیم که منطقه ما منطقهای عاری از سلاح هستهای باقی بماند... برای ما نگرانکننده است که گاهی اظهارات تندی را از اسرائیل یا ایران در مورد تشدید تنشها میشنویم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، شش آبان گفت اگر در جنگ ۱۲ روزه به ایران حمله نمیشد، جمهوری اسلامی در مدتی کوتاه خود را به سلاح هستهای مجهز میکرد.
جمهوری اسلامی همواره تلاش برای ساخت سلاح اتمی را رد کرده است اما رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۳۰ مهر هشدار داد ایران اگر فراتر برود، مواد کافی برای ساخت حدود ۱۰ بمب هستهای در اختیار خواهد داشت.
نخستوزیر قطر در سخنرانی خود گفت این کشور میکوشد ما با آمریکا و جمهوری اسلامی در تعامل باشد تا مذاکرات میان دو کشور دوباره به مسیر خود بازگردد.
پیشاز این چند منبع آگاه به ایراناینترنشنال گفته بودند که علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی از مسعود پزشکیان، رییس دولت، خواسته است از امیر قطر برای میانجیگری با غرب کمک بگیرد.
نخستوزیر قطر افزود: «باور دارم وقتی گفتوگوهای جدی میان ایران و آمریکا آغاز شود، میتوانیم به توافقی دست یابیم که برای همه، یعنی برای ما در منطقه، برای ایران و برای آمریکا، بهتر باشد.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، سوم آبان در مصاحبهای، مشکل حکومت ایران و آمریکا را «حلناشدنی» خوانده بود.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، پنج دور مذاکرات هستهای میان تهران و واشینگتن برگزار شد، اما با تاکید مقامهای جمهوری اسلامی بر ادامه غنیسازی در خاک ایران، گفتوگوها به بنبست رسید.
مجید تختروانچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، پنجم آبان اعلام کرد ترامپ در نامهای به علی خامنهای، به او هشدار داد اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، «جنگ خواهد شد».
اسماعیل بقایی، سخنگوی این وزارتخانه، یک روز بعد به شکل تلویحی این موضوع را تکذیب کرد و گفت «احتمال تعرض نظامی» آمریکا همیشه وجود داشته اما تهران حین مذاکرات انتظار وقوع جنگ را نداشت.
در هفتههای اخیر ایالات متحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا مجموعهای از محدودیتهای تجاری تازه علیه شرکتهای بزرگ تولیدکننده نفت روسیه و دیگر بازیگران این صنعت وضع کردهاند تا ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، را برای پایان دادن به جنگ اوکراین تحت فشار قرار دهند.
این تحریمها باعث شده برخی از خریداران چینی و هندی — دو مشتری اصلی نفت روسیه — خریدهای خود را متوقف کنند، که نتیجه آن افت شدید قیمت نفت روسیه و افزایش حجم محمولههای فروشنرفته روسی در بازاری بوده که پیشتر از نفت ایران اشباع شده بود.
رویترز پیش از این نیز در ۲۶ شهریور امسال بهنقل از شش منبع تجاری گزارش داده بود که جمهوری اسلامی نفت ایران را با تخفیف بیشتری به پالایشگاههای کوچک چینی میفروشد.
براساس آن گزارش، سطح ذخایر نفت ایران در چین به رکوردی تازه رسیده و همزمان محدودیت سهمیههای وارداتی در پایان سال افزایش یافته و به همیندلیل جمهوری اسلامی نفت ایران را با تخفیفهایی بیشتر از گذشته به حراج گذاشته است.
اختلال در حملونقل و افزایش نگرانیها
اقدامات جدید در ادامه تحریمهای پیشین واشینگتن علیه شرکتهایی است که به گفته آمریکا در تجارت نفت ایران نقش دارند. چهار پالایشگاه چینی و چند بندر و کشتی مرتبط از جمله شرکتهایی هستند که تحریم شدهاند.
به گفته معاملهگران، مجموع این تحریمها فرآیند حملونقل را مختل کرده و ترس از نقض تحریمها را میان خریداران افزایش داده است.
یکی از معاملهگران مستقر در چین به رویترز گفت: «عرضه بیش از حد است و بازار هیچ جهت مشخصی ندارد.»
منابع تجاری بهدلیل نداشتن مجوز رسمی برای گفتوگو با رسانهها نخواستند نامشان فاش شود.
بر اساس دادههای بازار، نفت سبک ایران برای تحویل در ماه دسامبر اکنون با تخفیفی بیش از ۸ دلار در هر بشکه نسبت به شاخص بینالمللی برنت عرضه میشود؛ این رقم در سپتامبر حدود ۶ دلار و در مارس حدود ۳ دلار بود. در مقابل، پیشنهادهای خرید تا حدود ۱۰ دلار زیر قیمت برنت کاهش یافته است، زیرا خریداران برای جبران ریسکهای تحریمی و احتمال بروز مشکلات در تخلیه محمولهها در بنادر چین، خواستار قیمتهای پایینتر هستند.
بر اساس دادههای شرکت کپلر، صادرات نفت ایران که حدود ۱۴ درصد از کل واردات نفت چین را تشکیل میدهد، در سپتامبر به ۱.۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافته که کمترین میزان از ماه مه و پایینتر از میانگین ۱.۳۸ میلیون بشکه در روز در سال جاری محسوب میشود.
دولت چین واردات نفت خام از سوی پالایشگاههای مستقل را از طریق یک نظام سهمیهبندی سختگیرانه کنترل میکند. به گفته منابع بازار، پالایشگاهها تا پایان سپتامبر سهمیههای امسال خود را تقریباً تمام کردهاند و اکنون منتظرند که پکن در ماه آینده سهمیههای جدیدی برای آنها در نظر بگیرد؛ اقدامی که در سالهای گذشته معمولاً در ماه نوامبر انجام شده است.
سپاه و ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی فروشنده نفت ایران
یک منبع آگاه ۱۴ مهرماه به ایراناینترنشنال گفت سپاه پاسداران و ستاد کل نیروهای مسلح از طریق شبکههای تجاری خود در چین از جمله دلالان نفتی، در حال مذاکره برای دریافت تسلیحات چینی همچون موشک، پهپاد و سامانههای پدافند هوایی هستند.
به گفته این منبع، اصلیترین طرف چینی سپاه پاسداران، شرکت «هاوکان انرژی گروپ» است که بابت معاملات نفتی با شرکتهای طرف سپاه، در چند سال گذشته نزدیک به یک میلیارد دلار به ایران بدهکار شده است.
هاوکان انرژی یک شرکت چینی مستقر در پکن است که وزارت خزانهداری آمریکا در می ۲۰۲۲ بهدلیل خرید «میلیونها بشکه» نفت منتسب به نیروی قدس سپاه پاسداران و نقش در تسهیل انتقال وجوهش، آن را تحریم کرد.
به گفته منبع ایراناینترنشنال، شهریور ۱۴۰۴، یک هیات بلندپایه از سپاه به چین سفر کرد و با مدیران هاوکان درباره تسویه باقیمانده بدهی مذاکره کرد.
در گزارشهای رسمی، هیچ اشارهای به سفر هیات سپاه پاسداران به چین نشده است اما در همان زمان یک هیات بلندپایه دولتی ایران به ریاست مسعود پزشکیان به چین سفر کرد.
به گفته پزشکیان، در این سفر «توافقهای خوبی» با طرف چینی حاصل شد.
منبع ایراناینترنشنال تصریح کرد یکی از این توافقات، معاملهای بود که بر اساس آن هاوکان بخشی از بدهی نفتی خود را از طریق انتقال مستقیم تسلیحات به سپاه پاسداران پرداخت میکند.
مشخص نیست این توافق اجرایی شده است یا نه اما این نخستین بار است که گزارشی درباره پرداخت بهای نفت ایران با تجهیزات نظامی چینی منتشر میشود.
شرکت هاوکان به درخواست ایراناینترنشنال برای اظهار نظر در این باره پاسخی نداد.
