رویترز گزارش داد تخفیفهای نفت ایران برای چین به بیشترین سطح در بیش از یک سال گذشته رسیده است. همزمان با تشدید تحریمهای آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا علیه روسیه و ایران، خریداران مستقل چینی که با کمبود سهمیه واردات نفت خام روبهرو هستند، خرید خود را کاهش دادهاند.
در هفتههای اخیر ایالات متحده، بریتانیا و اتحادیه اروپا مجموعهای از محدودیتهای تجاری تازه علیه شرکتهای بزرگ تولیدکننده نفت روسیه و دیگر بازیگران این صنعت وضع کردهاند تا ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، را برای پایان دادن به جنگ اوکراین تحت فشار قرار دهند.
این تحریمها باعث شده برخی از خریداران چینی و هندی — دو مشتری اصلی نفت روسیه — خریدهای خود را متوقف کنند، که نتیجه آن افت شدید قیمت نفت روسیه و افزایش حجم محمولههای فروشنرفته روسی در بازاری بوده که پیشتر از نفت ایران اشباع شده بود.
رویترز پیش از این نیز در ۲۶ شهریور امسال بهنقل از شش منبع تجاری گزارش داده بود که جمهوری اسلامی نفت ایران را با تخفیف بیشتری به پالایشگاههای کوچک چینی میفروشد.
براساس آن گزارش، سطح ذخایر نفت ایران در چین به رکوردی تازه رسیده و همزمان محدودیت سهمیههای وارداتی در پایان سال افزایش یافته و به همیندلیل جمهوری اسلامی نفت ایران را با تخفیفهایی بیشتر از گذشته به حراج گذاشته است.
اختلال در حملونقل و افزایش نگرانیها
اقدامات جدید در ادامه تحریمهای پیشین واشینگتن علیه شرکتهایی است که به گفته آمریکا در تجارت نفت ایران نقش دارند. چهار پالایشگاه چینی و چند بندر و کشتی مرتبط از جمله شرکتهایی هستند که تحریم شدهاند.
به گفته معاملهگران، مجموع این تحریمها فرآیند حملونقل را مختل کرده و ترس از نقض تحریمها را میان خریداران افزایش داده است.
یکی از معاملهگران مستقر در چین به رویترز گفت: «عرضه بیش از حد است و بازار هیچ جهت مشخصی ندارد.»
منابع تجاری بهدلیل نداشتن مجوز رسمی برای گفتوگو با رسانهها نخواستند نامشان فاش شود.
بر اساس دادههای بازار، نفت سبک ایران برای تحویل در ماه دسامبر اکنون با تخفیفی بیش از ۸ دلار در هر بشکه نسبت به شاخص بینالمللی برنت عرضه میشود؛ این رقم در سپتامبر حدود ۶ دلار و در مارس حدود ۳ دلار بود. در مقابل، پیشنهادهای خرید تا حدود ۱۰ دلار زیر قیمت برنت کاهش یافته است، زیرا خریداران برای جبران ریسکهای تحریمی و احتمال بروز مشکلات در تخلیه محمولهها در بنادر چین، خواستار قیمتهای پایینتر هستند.
بر اساس دادههای شرکت کپلر، صادرات نفت ایران که حدود ۱۴ درصد از کل واردات نفت چین را تشکیل میدهد، در سپتامبر به ۱.۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافته که کمترین میزان از ماه مه و پایینتر از میانگین ۱.۳۸ میلیون بشکه در روز در سال جاری محسوب میشود.
دولت چین واردات نفت خام از سوی پالایشگاههای مستقل را از طریق یک نظام سهمیهبندی سختگیرانه کنترل میکند. به گفته منابع بازار، پالایشگاهها تا پایان سپتامبر سهمیههای امسال خود را تقریباً تمام کردهاند و اکنون منتظرند که پکن در ماه آینده سهمیههای جدیدی برای آنها در نظر بگیرد؛ اقدامی که در سالهای گذشته معمولاً در ماه نوامبر انجام شده است.
سپاه و ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی فروشنده نفت ایران
یک منبع آگاه ۱۴ مهرماه به ایراناینترنشنال گفت سپاه پاسداران و ستاد کل نیروهای مسلح از طریق شبکههای تجاری خود در چین از جمله دلالان نفتی، در حال مذاکره برای دریافت تسلیحات چینی همچون موشک، پهپاد و سامانههای پدافند هوایی هستند.
به گفته این منبع، اصلیترین طرف چینی سپاه پاسداران، شرکت «هاوکان انرژی گروپ» است که بابت معاملات نفتی با شرکتهای طرف سپاه، در چند سال گذشته نزدیک به یک میلیارد دلار به ایران بدهکار شده است.
هاوکان انرژی یک شرکت چینی مستقر در پکن است که وزارت خزانهداری آمریکا در می ۲۰۲۲ بهدلیل خرید «میلیونها بشکه» نفت منتسب به نیروی قدس سپاه پاسداران و نقش در تسهیل انتقال وجوهش، آن را تحریم کرد.
به گفته منبع ایراناینترنشنال، شهریور ۱۴۰۴، یک هیات بلندپایه از سپاه به چین سفر کرد و با مدیران هاوکان درباره تسویه باقیمانده بدهی مذاکره کرد.
در گزارشهای رسمی، هیچ اشارهای به سفر هیات سپاه پاسداران به چین نشده است اما در همان زمان یک هیات بلندپایه دولتی ایران به ریاست مسعود پزشکیان به چین سفر کرد.
به گفته پزشکیان، در این سفر «توافقهای خوبی» با طرف چینی حاصل شد.
منبع ایراناینترنشنال تصریح کرد یکی از این توافقات، معاملهای بود که بر اساس آن هاوکان بخشی از بدهی نفتی خود را از طریق انتقال مستقیم تسلیحات به سپاه پاسداران پرداخت میکند.
مشخص نیست این توافق اجرایی شده است یا نه اما این نخستین بار است که گزارشی درباره پرداخت بهای نفت ایران با تجهیزات نظامی چینی منتشر میشود.
شرکت هاوکان به درخواست ایراناینترنشنال برای اظهار نظر در این باره پاسخی نداد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
