یافتههای یک نظرسنجی موسسه گمان در خرداد ۱۴۰۳ که تازه منتشر شده، تصویر روشنی از شکاف عمیق جامعه ایران با نظام حاکم ترسیم میکند و نشان میدهد اکثریت قاطع ایرانیان با ادامه جمهوری اسلامی مخالفاند و خواهان تغییرات اساسی در ساختار سیاسی کشور هستند.
بر اساس یافتههای نظرسنجی موسسه گمان، ۷۰ درصد شرکتکنندگان اعلام کردهاند با ادامه جمهوری اسلامی مخالفاند. اوج این مخالفت در جریان خیزش «زن، زندگی، آزادی» به سطح ۸۱ درصد رسید. در مقابل، تنها حدود ۲۰ درصد جامعه همچنان از جمهوری اسلامی حمایت میکنند و به بقای آن رای مثبت میدهند.
مخالفت گسترده با جمهوری اسلامی
از نظر گرایشهای سیاسی، حدود ۴۰ درصد جامعه گرایش اصلی خود را «براندازی جمهوری اسلامی» عنوان کردهاند؛ این گروه بیشتر در میان جوانان و تحصیلکردگان شهری دیده میشود.
در مقابل، بر اساس نتایج این نظرسنجی در خرداد ۱۴۰۳، تنها ۱۱ درصد از حفظ «ارزشها و اصول انقلاب» حمایت کردهاند؛ رقمی که نسبت به سال ۱۴۰۰ (۱۸ درصد) کاهش یافته است. یافتهها نشان میدهد مخالفت با نظام در میان زنان و جوانان به شکل بارزتری دیده میشود.
در بخش مربوط به شیوه اداره کشور، نزدیک به ۸۹ درصد از پاسخدهندگان تاکید کردهاند که خواهان نظامی دموکراتیک هستند.
نکته قابلتوجه در این نظرسنجی این است که ۴۳ درصد از پاسخدهندگان معتقدند که یک رهبر اقتدارگرا نیز میتواند کشور را اداره کند، هرچند اکثریت همچنان دموکراسی را ترجیح میدهند.
یافتههای این نظرسنجی درباره نظامهای مطلوب سیاسی مردم ایران نشان میدهد پاسخدهندگان بهطور گسترده به دنبال جایگزین برای جمهوری اسلامی هستند. بر این اساس تنها ۲۰ درصد از جامعه آماری این نظرسنجی همچنان از این نظام دفاع میکنند.
در مقابل، نزدیک به ۲۶ درصد جمهوری سکولار، ۲۱ درصد پادشاهی و ۱۵ درصد فدرالیسم را ترجیح دادهاند. در مناطقی مانند کُردستان، سیستان و بلوچستان و آذربایجان غربی گرایش به فدرالیسم بالاتر از میانگین کشوری گزارش شده است.
اولویتهای ایدئولوژیک
از منظر گرایشهای ایدئولوژیک و حزبی، نتایج این نظرسنجی که سال ۱۴۰۳ انجام شده نشان میدهد اولویتهای اصلی جامعه آزادیهای فردی و حقوق بشر (۳۷ درصد)، عدالت اجتماعی و حمایت از حقوق کارگران (۳۳ درصد) و غرور ملی و ایرانگرایی ایرانی (۲۶ درصد) است.
در مقابل، گرایشهای سنتی و مذهبی در پایینترین سطح قرار دارند و تنها ۵ درصد از مردم آنها را در اولویت دانستهاند. این دادهها نشان میدهد اکثریت جامعه، بهویژه جوانان و تحصیلکردگان، ارزشهای مدرنتری همچون حقوق بشر، آزادیهای فردی و محیط زیست را در مرکز توجه قرار دادهاند.
چهرههای محبوب سیاسی
در بخش مربوط به چهرههای سیاسی نیز، رضا پهلوی با ۳۱ درصد حمایت در میان مخالفان حکومت، محبوبترین چهره سیاسی محسوب میشود. او بالاترین میزان حمایت را در استانهای شمالی مانند گیلان و مازندران دارد. پس از او، توماج صالحی (۶ درصد) و نرگس محمدی (۵ درصد) در میان چهرههای مخالف جمهوری اسلامی بیشترین محبوبیت را کسب کردهاند.
در مقابل، در میان هواداران جمهوری اسلامی، چهرههایی چون محمود احمدینژاد (۹ درصد) و علی خامنهای (۹ درصد) بیشترین حمایت را داشتهاند.
در مجموع، یافتههای نظرسنجی خرداد ۱۴۰۳ تصویری قابلتوجه از وضعیت سیاسی ایران ارائه میدهد: جامعه بهطور گستردهای مخالف جمهوری اسلامی است و گرایش اصلی آن به سوی نظامهای دموکراتیک و سکولار است.
نجاتیان در یک برنامه تلویزیونی گفت کمبود پرستار باعث شده بخشهای مهم و حیاتی مثل آیسییو یا اورژانس در بعضی بیمارستان ها تعطیل شوند و تعطیلیهای بیشتر در راه است.
او اضافه کرد که در بسیاری از شهرها دستکم یک یا دو بخش درمانی به همین دلیل بسته شده و بیماران از دریافت خدمات حیاتی محروم ماندهاند.
این مقام سازمان نظام پرستاری با بیان اینکه در چند سال آینده دو هزار تخت بیمارستانی در تهران افتتاح میشود، گفت با راهاندازی این تختها نیاز به سه هزار پرستار وجود دارد اما نیروی کار آن تامین نشده است.
پیش از این در ۲۶ مرداد، عباس عبادی، معاون پرستاری وزیر بهداشت درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه شکی نیست در کشور کمبود پرستار وجود دارد، گفت: «در حال حاضر ۱۰۰ هزار پرستار در کشور کم داریم.»
عبادی در ادامه گفت در سال ۱۴۰۳، تعداد ۵۸۶ پرستار مهاجرت کردند، هزار و ۹۰۰ پرستار بازنشسته شدند و دو هزار و ۱۵۰ پرستار نیز استعفا داده و یا مرخصی طولانیمدت گرفتهاند.
در ۱۰ مرداد نیز محمد شریفی مقدم، دبیر کل خانه پرستار اعلام کرد که با وجود تعداد زیادی فارغالتحصیل بیکار پرستاری، استقبال از آگهی استخدام رسمی در شهرهای بزرگ بسیار کم است و متفاضی برای استخدام ۱۰ تا ۱۲ هزار پرستار هنوز پیدا نشده است.
او همان زمان از مهاجرت بسیاری از پرستاران خبر داد و افزود: «خیلیها خانهنشینی را به کار پرستاری ترجیح دادهاند و برخی به سراغ کارهای دیگر رفتهاند.»
بر اساس شاخصهای نظام سلامت، یا باید به ازای هر هزار شهروند سه نیروی پرستار در کادر درمانی کشور وجود داشته باشد، یا برای هر تخت بیمارستانی دو پرستار فعال جذب شوند.
با این حال، گزارشها نشان میدهد ایران حداکثر به حدود نیمی از این حداقلهای توصیهشده دسترسی دارد؛ شکافی که خود را در شیفتهای طولانی، فرسودگی شغلی و اختلال در خدمات بخشهای حساسی مانند اورژانس و آیسییو نشان میدهد.
در بیانیه این گروه که چهارشنبه ۲۹ مرداد منتشر شد، آمده است که حکومت ایران باید همچنان عضو معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای (انپیتی) باقی بماند و تعهدات خود بهعنوان یک کشور غیرهستهای (از جمله توافق جامع پادمان) را بهطور کامل اجرا کند.
گروه هفت همچنین از تهران خواست از اقدامات تنشزا خودداری کرده و همکاری فوری و کامل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از جمله ارائه اطلاعات قابل راستیآزمایی درباره همه مواد هستهای در ایران را از سر بگیرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۹ مرداد در پاسخ به سوالی درباره بازگشت بازرسان آژانس به ایران گفت آنها باید باشند تا همکاری با این سازمان انجام شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز ۲۷ مرداد گفت سطح مبادلات تهران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی «بعد از اتفاقات اخیر تغییر کرده» اما رابطه با آژانس مستقیم است.
پیش از این، وزارت خارجه مصر از تلاشهای میانجیگرانه برای از سرگیری همکاری جمهوری اسلامی ایران با آژانس پس از توقف آن خبر داد. تهران وجود این تماسها با هدف کاهش تنشها و حفظ ثبات منطقهای را تکذیب کرد.
نگرانی از گروههای نیابتی تهران
اعضای گروه هفت علاوه بر این، نگرانی جدی خود را درباره اشاعه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی و حمایت آن از گروههای نیابتی از جمله حماس، حزبالله، حوثیها و شبهنظامیان همسو در عراق ابراز کردند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پیشتر جمهوری اسلامی را یک تهدید حیاتی برای موجودیت اسرائیل خوانده و برنامه هستهای و موشکی حکومت ایران را «دو توده سرطانی» توصیف کرده بود که باید برای حفظ حیات اسرائیل، برداشته میشدند.
خبرگزاری رویترز ۲۳ مرداد با اشاره به ادامه تنشها بر سر برنامه اتمی جمهوری اسلامی و آتشبس «شکننده» با اسرائیل، به نقل از سه منبع مطلع ایرانی نوشت اکنون تهران مذاکره با آمریکا برای حل مناقشه چند دههای را تنها راه اجتناب از تشدید درگیری و خطر موجودیتی علیه خود میداند.
رویترز تاکید کرد که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، اکنون با دیدن هزینه تقابل نظامی، به سوی مذاکره تمایل پیدا کرده است.
باراک راوید خبرنگار اسرائیلی اکسیوس چهارشنبه ۲۹ مرداد به نقل از یک مقام آمریکایی، گزارش شبکه المیادین در اینباره را «نادرست» خواند و گفت: «ویتکاف هیچ پیامی منتقل نکرده است.»
پیشتر حساب کاربری المیادین با استناد به «منابع دیپلماتیک غربی» نوشته بود: «گابرل لوگینگر، معاون وزیر خارجه سوئیس، پیامی از ویتکاف، به تهران برد.»
رسانههای داخلی، چهارشنبه از دیدار علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی با این مقام سوئیسی خبر دادند و نوشتند دو طرف بر «اهمیت حلوفصل مسائل هستهای» تاکید کرده و درباره موضوعات مهم منطقهای تبادل نظر کردند.
لوچینگر، پس از این دیدار با مجید تخت روانچی، معاون سیاسی وزارت خارجه، دیدار و در مورد «تحولات منطقه، غزه و برنامه هستهای ایران» گفتوگو کرده است.
سوئیس سالهاست بهعنوان حافظ منافع آمریکا نقشی کلیدی در تبادل پیامهای دیپلماتیک تهران و واشینگتن دارد.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه چمهوری اسلامی چهارشنبه گفت: «از تعامل دیپلماتیک با کشورهای غربی، از جمله ایالات متحده آمریکا و مذاکره با آمریکا در موضوع هستهای هرگز ابا نکردهایم»
او تاکید کرد: «در این زمینه برنامهریزی کرده و حتی اقدام هم کردهایم. همه شاهد بودند که ما پنج دور مذاکره داشتیم که در نهایت، به جنگ منتهی شد. بهعبارت دیگر، رویکرد ما استفاده از مذاکره و ابزار دیپلماسی در روابط خارجی بوده و تقویت این رویکرد مدنظر قرار گرفته است.»
عراقچی افزود که تا نقطه مذاکره با آمریکا فاصلهای وجود دارد.
همکاری با آژانس در حالهای از ابهام
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره ارتباط ایران با آژانس بینالملی انرژی اتمی نیز گفت که تهران نمیتواند همکاری با آژانس را به صورت کامل قطع کند.
عراقچی در مصاحبهای تصویری با خبرگزاری دولتی ایرنا در پاسخ به سوالی درباره بازگشت بازرسان آژانس به ایران گفت آنها باید باشند تا همکاری با این سازمان انجام شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۷ مرداد گفت سطح مبادلات تهران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی «بعد از اتفاقات اخیر تغییر کرده» اما رابطه با آژانس مستقیم است.
او از احتمال برگزاری دور بعدی گفتوگوها با آژانس در روزهای آینده خبر داد.
لاریجانی بهدنبال خارج کردن تهران از بحران
لاریجانی که به تازگی به سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی انتخاب شده است، در هفتههای اخیر تلاش کرده تا نقشی فعالتر نسبت به علیاکبر احمدیان، دبیر پیشین این شورا داشته باشد.
او پیشتر در مصاحبه با شبکه المیادین گفت: «آمریکا باید موضع خود در مذاکره را مشخص کند. آنها وقتی از مذاکره صحبت میکنند، همزمان از جنگ هم حرف میزنند.»
دبیر شورای عالی امنیت ملی در این مصاحبه تاکید کرده بود: «اگر آمریکا دریابد که نمیتواند با جنگ جمهوری اسلامی را شکست دهد و برای مذاکره بیاید، قطعا پاسخ مثبت میدهیم اما اگر برای مذاکره بیایند تا خود را برای جنگ بعدی آماده کنند، این برای ما سودی نخواهد داشت.»
فعال شدن لاریجانی و سفر اخیر او به عراق و لبنان نشان داد مسیر دیپلماسی برای جمهوری اسلامی حتی در کشورهایی که روزگاری به عنوان بخشی از «جبهه مقاومت» شناخته میشدند، چندان هموار نیست؛ تا جایی که ساعاتی پس از ترک بیروت از سوی لاریجانی، نواف سلام، نخستوزیر لبنان، گفت در جریان این سفر از لاریجانی انتقاد و دخالتهای جمهوری اسلامی در لبنان را محکوم کرده است.
سلام افزود: «ما روابطی با ایران داریم و میخواهیم که این روابط باثبات و بدون دخالت در امور داخلی ما باشد.»
جوزف عون، رئیسجمهوری لبنان نیز پیشتر و در ۲۲ مرداد در دیدار با لاریجانی، خواستار عدم دخالت تهران در امور داخلی این کشور شد و بر اجرای طرح خلع سلاح حزبالله و دیگر گروهها تاکید کرد.
فرید مجتهدی، اقلیمشناس، چهارشنبه ۲۹ مرداد در گفتوگو با خبرگزاری ایسنا توضیح داد پسروی آب دریا به حدود ۳۰۰ متر در سواحل خزر رسیده و اگر به ۵۰۰ یا ۶۰۰ متر افزایش یابد، منطقهای بیابانی متشکل از ماسه و نمک بر جای خواهد گذاشت.
او افزود: «در حال حاضر با فرسایش بادی در سواحل دریای خزر مواجهیم.»
به گفته مجتهدی، بیابانی شدن مناطق جنوبی خزر موجب شکل گیری طوفان های گرد و خاک میشود که سکونتگاه های کرانه جنوبی دریا را متاثر می کند.
معصومه بنیهاشمی، مدیر مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر، ۲۷ مرداد از کاهش دو متری سطح آب این دریا از سال ۱۳۷۵ تاکنون خبر داد.
او توضیح داد روند کاهشی سطح آب دریای خزر در دو سال اخیر نسبت به دوره حدود ۳۰ ساله افزایش یافته، بهطوری که سال گذشته سطح آب این دریا ۲۶ سانتیمتر کاهش یافته است.
آخرین گزارشی که مرکز مطالعات و تحقیقات خزر تهیه کرده، مربوط به خرداد امسال است که تداوم روند کاهش سطح آب این دریا را تایید میکند.
این گزارش نشان میدهد یکچهارم کاهش آب در دو ساله اخیر رخ داده است.
سطح خزر در سال ۱۴۰۲ به یکی از کمترین مقادیر خود در قرن اخیر رسید.
با توجه به آمارهای جدید، تراز آب در دریای خزر از ۱۸ سال پیش با روندی شدیدتر کاهش پیدا کرده است.
سطح آب خزر اکنون ۲۹ متر پایینتر از سطح دریاهای آزاد است و کارشناسان علوم دریایی و اقلیمی پیشبینی میکنند تا پایان قرن جاری، سطح آن بین ۹ تا ۱۸ متر کاهش داشته باشد.
این حجم از کاهش آب منجر به از دست رفتن یکچهارم مساحت کل این دریاچه میشود.
مهدی زارع، استاد تمام زمینشناسی، هشدار داد اگر روند کنونی سدسازی روسیه و برداشت آب از ولگا ادامه یابد، خزر تا سال ۲۱۰۰ بین ۲۵ تا ۵۰ درصد مساحت خود را از دست خواهد داد.
با کاهش ورودی آب به خزر، تالابها، پرندگان مهاجر و ماهیان خاویاری در معرض نابودی قرار گرفتهاند.
به گفته مجتهدی، یکی از مهمترین اثرات پس روی آب دریای خزر بر تالاب انزلی و تالاب میانکاله است.
این اقلیمشناس هشدار داد تالاب انزلی علاوه بر پسماند و فاضلاب و رسوب، با خطر خشک شدن مواجه است، زیرا: «این تالاب از نظر هیدرولوژیکی به دریای خزر ارتباط دارد و بهدلیل ارتفاع بالاتر از دریا، شاهد مکش آب تالاب هستیم.»
روابط عمومی انجمن صنفی روزنامهنگاران تهران، چهارشنبه ۲۹ مرداد در اطلاعیهای نوشت شهردار منطقه سه تهران از ماهها پیش با ارسال احضاریههای پیدرپی، تلاش داشت روزنامهنگاران را از محل فعالیتشان بیرون کند اما هر بار این فشارها «با رایزنی»، موقتا متوقف میشد.
در این اطلاعیه آمده که در روزهای اخیر شدت برخوردها افزایش یافت و نهایتا «با اعزام ماموران و بستن درهای ساختمان»، فعالیت این نهاد صنفی متوقف شد.
این انجمن صنفی در اطلاعیه خود تاکید کرد ساختمانی که با تصمیم شورای شهر پیشین در اختیار روزنامهنگاران قرار گرفته بود، اکنون «با فشارهای سیاسی» در حال بازپسگیری است: «این اقدام نشانهای آشکار از محدودیت فزاینده بر فعالیتهای صنفی روزنامهنگاران است.»
شهرداری تهران چندی پیش نیز ساختمان «خانه اندیشمندان علوم انسانی» را که محل برگزاری نشستهای فرهنگی بود، تخلیه و این نهاد فرهنگی را تعطیل کرد.
روزنامه شرق ۱۳ مرداد گزارش داد نیروهای شهرداری با تعویض قفلها، این محل را در اختیار گرفتند.
ایرج اسلامی، دبیر انجمن صنفی روزنامهنگاران تهران، در گفتوگو با سایت رویداد۲۴ تایید کرد که ساختمان انجمن تعطیل و تخلیه شده است.
او درباره علت این موضوع گفت: «این ساختمان به مدت دو سال تا سال ۱۴۰۲ به انجمن اجاره داده شده بود و در همان سال تقاضای تمدید کردیم، اما شهرداری منطقه نپذیرفت.»
به گفته اسلامی، شهرداری برای تخلیه حکم قضایی داشت و در نهایت انجمن ناچار شد ساختمان را تحویل دهد.
او تاکید کرد که مکان بعدی انجمن بهزودی اعلام خواهد شد و احتمالا از ساختمانی استفاده خواهد شد که مالکیت آن با شهرداری نباشد و به برخی چهرههای روزنامهنگار آشنا تعلق دارد.
صدرالسادات مفیدی، دبیر انجمن صنفی روزنامهنگاران نیز در گفتوگو با رویداد۲۴ گفت فشارهای شهرداری پس از سال ۱۴۰۲ افزایش یافت و حالا هیئتمدیره انجمن تصمیم گرفت برای جلوگیری از تنش بیشتر، ساختمان را تخلیه کند.
به گفته او، بر اساس اطلاعاتی که به دستش رسیده، شهرداری قصد دارد این ساختمان را با توجه به موقعیت تجاریاش به مرکز خرید تبدیل کند.
این رخداد تازهترین نمونه از اعمال محدودیتهای فزاینده بر نهادهای صنفی و فرهنگی در ایران است.
